Umarshayx: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Umarshayx | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Infobox royalty | |||
|image = [[Fayl:Umarshayx.jpg]] | |||
|alt = Umar Shayx Mirzo I | |||
|name = Umar Shayx Mirzo I | |||
|title = [[Temuriylar sulolasi|Temuriy shaxzoda]]<br />Umar Shayx | |||
|birth_date = 1356 | |||
|birth_place = [[Shakhrisabz]] | |||
|death_date = February {{death year and age|1394|1356}} | |||
|death_place = Xarmatu qalʼasi (hozirhi [[Iroq]]) | |||
|place of burial=Jahongir maqbarasi, [[Shahrisabz]], [[Uzbekistan]] | |||
|issue = {{unbulleted list | |||
|[[Pir Muhammad (Umar Shayx Mirzoning oʻgʻli)|Pir Muhammad]] | |||
|[[Rustam Mirzo|Rustam]]| | |||
|[[Iskandar (Temuriylar sulolasi)|Iskandar]] | |||
|[[Boyqara Mirzo I|Boyqaro]] | |||
| | |||
}} | |||
|full name = Mu'iz-ud-din Umar Shayx Mirza | |||
|house = [[Temuriylar sulolasi]] | |||
|father = [[Amir Temur]] | |||
|mother = Toʻlun Ogʻo | |||
|religion = [[Islom]] | |||
}} | |||
'''Umarshayx, Umarshayx Mirzo''' (1356—1394, Xarmotu) — [[Temuriylar shajarasi|temuriy]] [[shahzoda]]. [[Amir Temur]]<nowiki/>ning ikkinchi oʻgʻli. | |||
Onasi Toʻlun ogʻo (Toʻmlun ogʻo). Yoshligidan mohir [[Chavandozlar|chavandoz]] va mard jangchi boʻlib yetishgan. Keyinchalik koʻp [[jang]]<nowiki/>larda koʻrsatgan jasurligi va qahramonligi evaziga „Bahodir“ [[unvon]]<nowiki/>iga erishgan. [[1370|1370-yil]] Amir Temurning [[Husayn ibn Musallab]] bilan boʻlgan jangida, Umarshayx [[Balx]] [[qalʼa]]<nowiki/>sini [[qamal]] qilish chogʻida mardona kurashgan, lekin jang oxirida oyogʻidan yaralangan. U [[Mongollar|moʻgʻullar]]<nowiki/>ga qarshi olib borilgan koʻpgina janglarda faol qatnashib, Sohibqiron [[qoʻshin]]<nowiki/>idagi isteʼdodli [[sarkarda]]<nowiki/>lar qatoridan oʻrin olgan. [[1393|1393-yil]] Amir Temur Umarshayxni [[Fors]] [[viloyat]]<nowiki/>ini zabt etish ishiga masʼul etib tayinlaydi. [[Umarshayx Mirzo (temuriy)|Umarshayx Mirzo]] Istahr, [[Farak]], Shahriyor va boshqa qalʼalarni egallab, navbatdagi [[Sarjin|Sarjon]] qalʼasini egallash uchun uni qamal qiladi. Ayni shu chogʻda Amir Temur [[Misr tarixi|Misr]] va [[Shom]] ([[Suriya]])ni qoʻlga kiritish uchun [[Diyorbakir]] tomon qoʻshin tortadi. Shu bois, Sohibqiron Umarshayxni oʻz huzuriga yetib kelishini buyuradi. Umarshayx Mirzo Sarjon qalʼasini qamal qilish amaliyotini amir [[Idiku]] Barlosga topshirib, oʻzi [[Sheroz]]<nowiki/>ga keladi. Bu yerda Umarshayx ishonchli amiri Sevinchakni Forsni zabt etish ishiga mutasaddi qilib, oʻzi otasini qoshiga yoʻl oladi. Umarshayx Mirzo safar paytida [[Bagʻdod]] (baʼzi manbalarda Shavliston) yoʻli bilan yurib [[Bagʻdod]]<nowiki/>dan toʻrt manzil masofadagi [[Kurdiston]]<nowiki/>dan oʻtib borayotganida yoʻl chekkasidagi Xarmotu qalʼasiga duch kelgan. Umarshayx ushbu qalʼani yaxshiroq tomosha qilish maqsadida bir tepalikka chiqadi. Shu payt qalʼa ichidan otilgan nogahoniy kamon oʻqi uning qulogʻi ostidagi koʻk tomirga tegadi. Umarshayx Mirzo shu zahoti olamdan koʻz yumadi. Uning qoʻshini [[Xarmotu]]<nowiki/>ni yer bilan yakson etadi. Ushbu voqeadan xabar topgan Amir Temur qattiq iztirobga tushadi. U amir Uchqaro bahodirni oʻgʻlining jasadini Sherozga olib kelish uchun Xarmotu tomon joʻnatadi. Umarshayxning jasadi Sherozga olib kelingach, motam tutilib, Mirzoni muvaqqat dafn qiladilar. Maʼlum fursatdan soʻng, Umarshayxning xotinlari — [[Sevinch Qutluq]] ogʻo begim, [[Beka Mulk]] ogʻo begim va [[Mulkat]] ogʻo begimlar hamda hali voyaga yetmagan oʻgʻli [[Iskandar mirzo|Iskandar Mirzo]]<nowiki/>lar jasadni Sherozdan [[Kesh]] ([[Shahrisabz]])ga olib keladilar va temuriylar xonadoni uchun maxsus barpo etilgan daxmaga dafn etadilar. Umarshayx vafotidan soʻng, Amir Temur Fors mamlakati yerlarini boshqarishni uning toʻngʻich oʻgʻli [[Pirmuhammad Mirzo]]<nowiki/>ga topshiradi. Umarshayx Mirzodan shuningdek, yana besh oʻgʻil — [[Rustam mirzo|Rustam Mirzo]], [[Iskandar mirzo|Iskandar Mirzo]], [[Ahmad Mirzo]], [[Said Ahmad Mirzo]] va [[Boyqaro Mirzo]]<nowiki/>lar qolgan edi. | |||
== Adabiyot == | |||
* Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1966; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1996. | |||
{{OʻzME}} | |||
[[Turkum:Temuriylar]] | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Temuriy podsholar]] | |||
[[Turkum:Temuriylar sulolasi]] | |||
[[Turkum:Temuriylar imperiyasi ishtirokidagi janglar]] | |||
[[Turkum:Temuriylar davlati]] | |||
[[Turkum:Amir Temur]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Umarshayx | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Temuriy shaxzoda Umar Shayx | |||||
| Tugʻilishi | 1356 | ||||
| Vafoti | February 1394 (yoshi 37–38) | ||||
| Farzandlari | |||||
| |||||
| Uy | Temuriylar sulolasi | ||||
| Otasi | Amir Temur | ||||
| Onasi | Toʻlun Ogʻo | ||||
| Dini | Islom | ||||
Umarshayx, Umarshayx Mirzo (1356—1394, Xarmotu) — temuriy shahzoda. Amir Temurning ikkinchi oʻgʻli.
Onasi Toʻlun ogʻo (Toʻmlun ogʻo). Yoshligidan mohir chavandoz va mard jangchi boʻlib yetishgan. Keyinchalik koʻp janglarda koʻrsatgan jasurligi va qahramonligi evaziga „Bahodir“ unvoniga erishgan. 1370-yil Amir Temurning Husayn ibn Musallab bilan boʻlgan jangida, Umarshayx Balx qalʼasini qamal qilish chogʻida mardona kurashgan, lekin jang oxirida oyogʻidan yaralangan. U moʻgʻullarga qarshi olib borilgan koʻpgina janglarda faol qatnashib, Sohibqiron qoʻshinidagi isteʼdodli sarkardalar qatoridan oʻrin olgan. 1393-yil Amir Temur Umarshayxni Fors viloyatini zabt etish ishiga masʼul etib tayinlaydi. Umarshayx Mirzo Istahr, Farak, Shahriyor va boshqa qalʼalarni egallab, navbatdagi Sarjon qalʼasini egallash uchun uni qamal qiladi. Ayni shu chogʻda Amir Temur Misr va Shom (Suriya)ni qoʻlga kiritish uchun Diyorbakir tomon qoʻshin tortadi. Shu bois, Sohibqiron Umarshayxni oʻz huzuriga yetib kelishini buyuradi. Umarshayx Mirzo Sarjon qalʼasini qamal qilish amaliyotini amir Idiku Barlosga topshirib, oʻzi Sherozga keladi. Bu yerda Umarshayx ishonchli amiri Sevinchakni Forsni zabt etish ishiga mutasaddi qilib, oʻzi otasini qoshiga yoʻl oladi. Umarshayx Mirzo safar paytida Bagʻdod (baʼzi manbalarda Shavliston) yoʻli bilan yurib Bagʻdoddan toʻrt manzil masofadagi Kurdistondan oʻtib borayotganida yoʻl chekkasidagi Xarmotu qalʼasiga duch kelgan. Umarshayx ushbu qalʼani yaxshiroq tomosha qilish maqsadida bir tepalikka chiqadi. Shu payt qalʼa ichidan otilgan nogahoniy kamon oʻqi uning qulogʻi ostidagi koʻk tomirga tegadi. Umarshayx Mirzo shu zahoti olamdan koʻz yumadi. Uning qoʻshini Xarmotuni yer bilan yakson etadi. Ushbu voqeadan xabar topgan Amir Temur qattiq iztirobga tushadi. U amir Uchqaro bahodirni oʻgʻlining jasadini Sherozga olib kelish uchun Xarmotu tomon joʻnatadi. Umarshayxning jasadi Sherozga olib kelingach, motam tutilib, Mirzoni muvaqqat dafn qiladilar. Maʼlum fursatdan soʻng, Umarshayxning xotinlari — Sevinch Qutluq ogʻo begim, Beka Mulk ogʻo begim va Mulkat ogʻo begimlar hamda hali voyaga yetmagan oʻgʻli Iskandar Mirzolar jasadni Sherozdan Kesh (Shahrisabz)ga olib keladilar va temuriylar xonadoni uchun maxsus barpo etilgan daxmaga dafn etadilar. Umarshayx vafotidan soʻng, Amir Temur Fors mamlakati yerlarini boshqarishni uning toʻngʻich oʻgʻli Pirmuhammad Mirzoga topshiradi. Umarshayx Mirzodan shuningdek, yana besh oʻgʻil — Rustam Mirzo, Iskandar Mirzo, Ahmad Mirzo, Said Ahmad Mirzo va Boyqaro Mirzolar qolgan edi.
Adabiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1966; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1996.
 | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |