Ummi Isa sahifasining manbasini koʻrish

{{thr|Brainbox 8}}
{{Infobox writer 
| name        = Ummi Iso 
| image       = 
| caption     = 
| birth_name  = 
| birth_date  = 
| birth_place = 
| occupation  = Shoir 
| death_date  = Nomaʼlum 
| death_place = 
| movement    = 
| children    = | 
}}
'''Ummi Iso''' ([[Ozarbayjon tili|ozarbayjon turkiy]]: ''Ümmü İsa'') [[turkiy tillar|turkiy adabiyot]]dagi ilk dostonlardan biri — "[[Mehri va Vafo]]" asarining muallifi bo‘lgan. Baʼzi tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, Ummi Iso ozarbayjon turkiy tilida ijod qilgan ilk shoirdir.
== Hayoti ==
Ummi Isoga oid maʼlumotlardan uning XIV asrda yashagani maʼlum bo‘lsa-da, tug‘ilgan va vafot etgan yillari aniq emas. Professor Yoqub Babayev Ummi Isoga nisbat berilgan sheʼrlarning lingvistik xususiyatlari va poetik tiliga asoslanib, uning XIII–XIV asrlarda yashaganini yozgan {{Sfn|Babayev|2008|p=84}}. Yana bir adabiyotshunos Emil Chalabio‘g‘li ham Ummi Iso XIV asrda yashaganini yozgan. U bu xulosaga Iso asarlaridan birining oxirida berilgan maʼlumotlarga asoslanib kelgan va uning 1372–1373-yillarda yashaganini taʼkidlagan {{Sfn|Çelebioğlu|1999|p=63}}. Boshqa tomondan, Agoh Sirri Isoga XV asrda yashaganini va sheʼrlarida ifodalangan his-tuyg‘ularga asoslanib, yaxshi taʼlim olmaganini taʼkidlaydi.{{Cite web |date=|title=ÜMMÎ ÎSÂ |url=https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ummi-isa |url-status=live |website=teis.yesevi.edu.tr |access-date= 20 January 2024 |archive-date= 9 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109164543/https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ummi-isa }}
== Ijodi == 
Isoga oid bizning davrimizgacha yetib kelgan yagona asar — "[[Mehri va Vafo]]" dostonidir. Doston tili sodda bo‘lib, unda [[arab tili|arab]] va [[fors tili|fors tillari]]dan juda kam foydalanilgan. Asarning lingvistik xususiyatlari uning o‘sha davr so‘zlashuv tilida yozilganini ko‘rsatadi. Umuman olganda, Isoning ushbu asardagi tili [[Dastoni Ahmad Haromiy]] va [[Dada Qorqut kitobi]]ga nisbatan soddaroqdir. Biroq doston tili zamonaviy [[Ozarbayjon tili|ozarbayjon turkiy tili]]dan grammatik jihatdan unchalik katta farq qilmaydi {{Sfn|Çapanoğlu|2014|p=5}}.
"Mehri va Vafo" dostonining mavzusi ham Eron, ham turkiy adabiyotlarda uchraydigan umumiy mavzu bo‘lib, u [[fors adabiyoti]]dan kelib chiqqan va ikki yosh o‘rtasidagi muhabbatni tasvirlaydi. Turkiy tillardagi ushbu mavzuga bag‘ishlangan ilk asar Ummi Iso tomonidan yozilgan {{Sfn|Önder|2023|p=342}}.
Asarning bizning davrimizgacha yetib kelgan ikkita qo‘lyozmasi mavjud. Doston [[Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi|ANAS]]ning [[Ozarbayjon Qo‘lyozmalar instituti]] tomonidan ikki marta — 2001 va 2005-yillarda nashr etilgan. Birinchi nashr [[kirill yozuvi]]da, ikkinchi nashr esa [[lotin alifbosi]]da amalga oshirilgan. Ikkinchi nashrda asarning asl matni ham kitobga arab yozuvida kiritilgan. [[Ozarbayjon Qo‘lyozmalar instituti]]da saqlanayotgan har ikkala qo‘lyozma ham XIX asrda yozilgan {{Sfn|Adilov|2009|p=58}}.
Ulardan biri 1827-yilda Muhammad Kamin tomonidan tuzilgan bo‘lsa, 1834-yilda tayyorlangan ikkinchi qo‘lyozma taniqli olim, maʼrifatparvar va kitobsevar Abdulqoniy Nuxaviy Xolisqorizodaga tegishlidir. Birinchi qo‘lyozma 1490 baytdan, ikkinchisi esa 1574 baytdan iborat. Birinchi nashrda mualliflar [[Abdulgʻani Nuxaviy Xolisqorizoda]] tomonidan ko‘chirilgan qo‘lyozmani ishonchli deb hisoblaganlar {{Sfn|Kazımov|2008|p=165}}.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar == 
{{refbegin}} 
*{{cite book |editor-last=Önder |editor-first=Sevim Yılmaz |year= 2023 |title= Ümmî Îsâ'nın Mihr ü Vefâ mesnevisinde yeniden dirilme motifi ve Hızır |location= |publisher= Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi|url= }} 
*{{cite book |editor-last=Çapanoğlu |editor-first= Gökçenur|year= 2014 |title= Ümmî Îsâmihr ü Vefâ (Dil İncelemesi-Metin-Gramatikal Dizin)|location=Erzurum |publisher=T.C.Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Ve Edebiyatı anabilim dalı |url= }} 
*{{cite book |editor-last= Kazımov|editor-first=Q.Ş.|year= 2008 |title=Seçilmiş əsərləri |location=Baku |publisher= Nurlan|url= }} *{{cite book |editor-last= Adilov|editor-first=Məmməd  |year= 2009 |title=Azərbaycan Paleoqrafiyası |location=Baku |publisher= ELm|url= }} 
*{{cite book |editor-last= Babayev|editor-first= Yaqub|year= 2009 |title= ХIII – ХIV ƏSRLƏR ANA DİLLİ LİRİK ŞЕİRİMİЗİN İНКИŞАФ YОLU|location= Baku|publisher= Elm və Təhsil|url= }} {{Refend}}

[[Turkum:Ozarbayjon shoirlari]] [[Turkum:XIV asr shoirlari]]