Ummu Iso binti Muso Al-Hadiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi|ismi=Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy <br>أم عيسى بنت موسى الهادي|title=Zavjat al xalifa|issue={{plainlist|
* Muhammad al-Asgʻar ibn al-Ma'mun
* Abdulloh ibn Abdulloh al-Ma'mun}}|succession=Abbosiylar xalifasining rafiqasi|oʻtmishdoshi=Lubana bint Ali ibn Al-Mahdiy|davomchisi=Hadicha bint al-Hasan ibn Sahl|tugʻilgan_sanasi=783 yoki 785-yil|tugʻilgan_joyi=Abbosiylar xalifaligi [[Bagʻdod]] yoki Hadisa shahri|vafot_sanasi=830-yillar|vafot_joyi=Abbosiylar xalifaligi [[Bagʻdod]] shahri|otasi=[[Al-Hadi|Muso Al-Hadiy]]|turmush_oʻrtogʻi=[[Maʼmun|Al-Maʼmun]]|sulola=[[Abbosiylar]]|din=[[Islom]]}}
'''Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy''' ({{lang-ar|أم عيسى بنت موسى الهادي}}) — [[Abbosiylar|Abbosiylar sulolasi]]ning toʻrtinchi hukmdori xalifa [[Al-Hadi|Al-Hadiy]]ning qizi, xalifa Horun ar-Rashidning jiyani va yettinchi [[Abbosiy]] xalifasi Al-Maʼmunning bosh xotini boʻlgan Abbosiylar malikasi.

Ummu Iso Al-Hadiyning (hukmronligi 785-786-yillar) kanizaklaridan birining qizi edi. U 783 yoki 785-yillarda tugʻilgan. Bolaligi [[Bag'dod]]da oʻtgan. Otasi 786-yilda vafot etganida u yosh bola edi. Uni otasining oʻrniga amakisi [[Horun ar-Rashid]] tarbiya qildi. Al-Hadiy vafotidan keyin amakisi unga va ukasiga gʻamxoʻrlik qildi.

[[Maʼmun|Al-Maʼmun]] birinchi xotini sifatida amakisi Al-Hadiyning qizi boʻlgan Ummu Isoga uylandi, u oʻn sakkiz yoshida unga uylandi. Ularning Muhammad Al-Asgʻar va Abdulloh ismli ikki oʻgʻli bor edi{{sfn|Rekaya|1991|p=331}}. Ular xalifa Horun ar-Rashid hukmronligi davrida nikohdan oʻtishgan. Shuningdek, Al-Hadiyning Ismoil va Jaʼfar ismli ikki oʻgʻli Horun ar-Rashidning qizlari Hamduna va Fotimaga uylanishdi{{sfn|Abbott|1946|pages=157}}. Shunday qilib, Horunning ikki qizi Ummu Isoning ham amakivachchalari, ham kelinoyilari edi. Uning hayoti haramida tanho hayot kechganligi sababli u haqida faqat bir necha narsalargina maʼlum.

Ummu Iso eri Al-Maʼmundan bir-ikki yosh katta edi. Uning eri otasi vafot etgan va amakisi xalifalikka taxtiga oʻtirgan kunning oʻzida tugʻilgan edi.

Uning amakisi, xalifa Horun ar-Rashid ikki katta oʻgʻli Al-Amin va Al-Maʼmunni taxt vorisligiga nomzodini ilgari surgan edi. 792-yilda Horun Muhammadga ''Al-Amin'' („Ishonchli“) nomi bilan sodiqlik qasamyodini (''bayʼat'') qabul qildirib, uni amalda taxt vorisi etib belgilab qoʻydi. Abdulloh ikkinchi merosxoʻr deb atalmadi va 799-yilgacha ''Al-Maʼmun'' („Ishonchli shaxs“) nomi bilan atalgan{{sfn|Gabrieli|1960|p=437}}{{sfn |Rekaya|1991|p=331}}. Ummu Isoning eri Al-Maʼmun amakivachchasi va qayin ogʻasi Al-Amin vafotidan keyin xalifa boʻldi. 813-yilda Al-Aminning boshi tanasidan judo qilindi va Al-Maʼmun soʻzsiz xalifalik taxtiga oʻtirdi<ref>{{kitob manbasi|last=Kennedi|first=Hugh|title=Paygʻambar va xalifaliklar davri|nashr=2-yil =1986|publisher=Pearson Longman|location=London va Nyu-York|pages=148–150|isbn=0-582-49312-9}}</ref>.

== Oila ==
Ummu Iso [[Abbosiylar sulolasi|Abbosiylar]] hukmron xonadoniga ham ota, ham ona tomonidan qarindosh edi. U bir qancha Abbosiy xalifalari, Abbosiy shahzodasi va malikalari bilan zamondosh boʻlgan.
{| class="wikitable" border="2"
!T/r.
!Abbosiylar 
!Qarindoshligi 
|-
|1
| [[Al-Hadi|Musa al-Hadiy]]
| Otasi
|-
|2
| [[Horun ar-Rashid]]
| Amakisi va qaynatasi 
|-
|3
| Al-Amin
| Amakivachchasi va qayin ogʻasi 
|-
|4
| [[Maʼmun|Al-Ma'mun]]
| Turmush oʻrtogʻi 
|-
|5
| Muhammad Al-Asgʻar 
| Toʻngʻich oʻgʻli
|-
|6
| Abdallah ibn al-Maʼmun
| Ikkinchi oʻgʻli
|-
|7
| Hamdunah bint Horun ar-Rashid
| Amakivachchasi va kelinoyisi
|-
|8
| Fotima bint Horun ar-Rashid
| Amakivachchasi va kelinoyisi 
|-
|9
| Jafar ibn Musa al-Hadi
| Akasi
|-
|10
| Al-Abbas ibn Musa al-Hadi
| Akasi
|-
|11
| Abdallah ibn Musa al-Hadi
| Akasi
|-
|12
| Ishaq ibn Musa al-Hadi
| Akasi
|-
|13
| Ismaʼil ibn Musa al-Hadi
| Akasi
|-
|14
| Sulayman ibn Musa al-Hadi
| Akasi
|-
|15
| Musa ibn Musa al-Hadi
| Ukasi
|-
|16
| Umm al-Abbas bint Musa al-Hadi
| Singlisi
|-
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{kitob manbasi| title = al-Maʾmūn | first = M. | last = Rekaya | authorlink = | volume = 6 | pages = 331–339 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-mamun-SIM_4889}}
* {{kitob manbasi | last=Abbott | first=Nabia |author-link=Nabia Abbott | title=Two Queens of Baghdad: Mother and Wife of Hārūn Al Rashīd | publisher=University of Chicago Press | year=1946 | isbn=978-0-86356-031-6 }}
* Ibn al-Sāʿī (2017). Consorts of the Caliphs: Women and the Court of Baghdad
* {{kitob manbasi | last = Gabrieli | first = F. |author-link=Francesco Gabrieli | title = al-Amīn | volume = 1 | pages = 437–438 | url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_0599}}

[[Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr ayollari]]