Ummu al-valad
Мусулмон оламида умму ал-валад (арабча: أم ولد) унвони хўжайинидан фарзанд дунёга келтирган қул-канизакка берилган[1]. Бу аёллар мулк сифатида қабул қилиниб, эгалари сотиши мумкин эди. Бу амалиётни ислом пайғамбари Муҳаммад маъқуллаган[2]. Бироқ, Муҳаммад вафотидан кейин, Умар халифалик даврида умму валадларни сотиш ёки ҳадя қилишни тақиқловчи сиёсат юритган Эгалари вафот этгандан кейин уларга озодлик бериларди[3]. Шунга қарамай, кейинроқ халифа бўлган Муҳаммаднинг амакиваччаси Али Умарнинг ҳукмига қарши чиқиб, бу ҳукм Муҳаммад таълимотидан четга чиққан ва янги киритилган тушунча бўлиб, мажбурий эмаслигини таъкидлаган[4].
Алининг нуқтаи назари вақтинчалик никоҳни қабул қилиш билан бирга шиалик билан бирлаштирилди. Бошқа томондан, барча таниқли сунний фиқҳ мактаблари Умарнинг умму валад сотилмаслиги ва хўжайинининг ўлимидан кейин озод бўлиши кераклиги ҳақидаги нуқтаи назарини қабул қилади[5]. Умму валаднинг хўжайинидан туғилган болалар эркин ва қонуний ҳисобланадилар. Уларга кўпинча хўжайиннинг озод хотинларидан туғилган бошқа болалар каби муносабатда бўлишган[6]. 740-йилда Зайд ибн Алининг халифалик учун муваффақияциз уриниши қул онадан бўлган раҳбарлар фойдасига бурилиш нуқтаси бўлиб, бу жараён 744-йилда Язид ИИИ қул онадан туғилган биринчи Умавий халифаси бўлиши билан ўзининг энг юқори чўққисига чиқди. Кейинчалик сўнгги учта Умавий халифа ва Аббосий халифаларнинг аксарияти чўри аёллардан туғилган[7].
Халифаларнинг оналари ҳақидаги риторика ҳокимиятга кўтарилиш жараёнида уларнинг халифалигини улуғлаш ёки танқид қилишга хизмат қилган. Риторик тактикалардан бири қул оналарни обрўли оиладан чиққан чет эл маликалари сифатида тасвирлаб, уларнинг мавқеини ошириш эди. Мисол сифатида ўз насл-насаби олийжаноб эканини таъкидлаган Язид ИИИни келтириш мумкин. Ушбу халифа онаси мўтабар Сосонийлар сулоласидан бўлган форс маликаси эканлигини фахр билан таъкидлаган. Ўзининг икки томонлама аждоди билан мақтаниб, ўз шажарасини Сезар ва Хоқон билан боғлаган. Халифаларнинг душманлари, аксинча, қарама-қарши риторик ёндашувни қўллаб, уларнинг аждодига шубҳа қилишган ва қул аёллардан фарзанд кўришда фойдаланиш муҳим ижтимоий-сиёсий тартибсизликларга олиб келишини назарда тутишган. Жумладан, Марвон ИИга қарши бўлганлар у ҳақиқатан ҳам Умавийлар шаҳзодаси Муҳаммад ибн Марвоннинг ўғли эмаслигини да’во қилиб, чўри онаси душман лагерида қўлга олинганида аллақачон ҳомиладор бўлганини тахмин қилишган[8].
Агар турмуш қурмаган қул фарзанд кўрса ва қул эгаси ота-оналикни тан олмаса, қул зино айбловига дучор бўлар эди[9].
Ислом фиқҳи мураккаб эди. Агар эркак эгаси қул аёлга иқтисодий таъминот бермаган ёки эгаси йўқолиб қолган тақдирда маҳаллий қози уларни озод қилишга қарор қилмаса, қул аёлнинг аҳволи қалтис бўлиши мумкин эди[9].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 301.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 312.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 308.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 314–5.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 315.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 229, 327.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 228.
- ↑ Гордон & Ҳаин 2017, с. 230.
- ↑ 9,0 9,1 Де ла Пуэнте, Cристина (2013). "Фреэ фатҳерс, славе мотҳерс анд тҳеир чилдрен: а cонтрибутион то тҳе студй оф фамилй струcтурес ин Ал-Андалус". Фреэ Фатҳерс, Славе Мотҳерс анд Тҳеир Чилдрен: А Cонтрибутион то тҳе Студй оф Фамилй Струcтурес ин Ал-Андалус: 27–44. ҳттпс://www.торросса.cом/эн/ресоурcес/ан/3097698.
Адабиётлар
- Гордон, Маттҳеw; Ҳаин, Катҳрйн А.. Cонcубинес анд Cоуртесанс: Wомен анд Славерй ин Исламиc Ҳисторй (эн). Охфорд Университй Пресс, 2017. ИСБН 978-0-19-062218-3.