Ursula K. Le Guin sahifasining manbasini koʻrish

'''Ursula Kryober Le Guin''' ({{Lang-en|Ursula Kroeber Le Guin}} , {{IPAc-en|US|ˈ|ɜr|s|ə|l|ə|_|ˈ|k|r|oʊ|b|ər|_|l|ə|_|ˈ|ɡ|w|ɪ|n}} 21-oktyabr 1929-yil, Berkli, AQSH — 22-yanvar 2018-yil, Portlend, AQSH) — amerikalik yozuvchi va adabiyot tanqidchisi.

Le Guin — romanlar, sheʼrlar, bolalar kitoblari muallifi va publitsist. U [[Ilmiy fantastika|ilmiy-fantastik]] va [[Fentezi|fantastik]] romanlar va qisqa hikoyalar muallifi sifatida tanilgan. Le Guinning kitoblari madaniyatlararo oʻzaro taʼsir va mojaro, [[daosizm]], [[anarxizm]] va [[kommunizm]], [[feminizm]], psixologik va ijtimoiy mavzularga qiziqish bilan ajralib turadi. U ilmiy fantastika va fantaziya („Hyugo“, „Nebula“, „Lokus“) sohasidagi bir nechta eng yuqori mukofotlarga sazovor boʻlgan eng nufuzli ilmiy fantastika mualliflaridan biri edi.

== Biografiya ==
1929-yil 21-oktyabrda [[Kaliforniya|Kaliforniyaning]] [[Berkeley (California)|Berkli]] shahrida mashhur antropolog Alfred Krober va yozuvchi Teodora Krakau oilasida tugʻilgan {{Sfn|Spivack|1984}}. Ursula va uning uchta ukasi Klifton, Teodor va Karl Krober<ref>{{Книга|автор=Kroeber, Theodora.|заглавие=Alfred Kroeber; a personal configuration|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/83779|ответственный=|издание=|место=Berkeley,|издательство=University of California Press|год=1970|страницы=|страниц=xi, 292|isbn=0520015983}}</ref> koʻp kitob oʻqishgan va ota-onalarining doʻstlari, jumladan, amerikalik tub aholi va [[Oppengeymer Robert|Robert Oppengeymerdan]] taʼsirlangan. Keyinchalik Le Guin Oppengeymer obrazidan " Mulksizlar " {{Sfn|Spivack|1984}} {{Sfn|Cummins|1990}} qahramoni fizik Shevek uchun asos qilib olgan. Ursula oilasi oʻquv yili davomida Berklida yashagan va yozda ular Napa vodiysidagi „Kishamish“ mulkiga joʻnab ketishgan {{Sfn|Spivack|1984}} . Le Guin mulkni „eski, vayronaga aylangan ferma… [va] olimlar, yozuvchilar, talabalar va Kaliforniya hindulari yigʻiladigan joy“ deb taʼriflagan. … Men juda koʻp qiziqarli, kattalar suhbatlarini eshitdim"<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/american-literature-biographies/ursula-kroeber-le-guin|sarlavha=Ursula Kroeber Le Guin|muallif=Le Guin, Ursula|ish=Encyclopedia.com|iqtibos=an old, tumble-down ranch in the Napa Valley … [and] a gathering place for scientists, writers, students, and California Indians. Even though I didn't pay much attention, I heard a lot of interesting, grown-up conversation.|sana=|nashriyot=|til=en|qaralgan sana=2018-01-25|arxivsana=2016-11-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161105231553/http://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/american-literature-biographies/ursula-kroeber-le-guin}}</ref> . U sheʼriyat va biologiyaga qiziqardi, lekin matematika unga qiyin edi {{Sfn|Reid|1997}} .

Keyinchalik Le Guin uni tarbiyalashning osonligi va baxtidan minnatdorligini aytdii {{Sfn|Spivack|1984}} . Atrof-muhit uning adabiyotga qiziqishiga hissa qoʻshdi va u oʻzining birinchi [[Fentezi|fantastik]] hikoyasini 9 yoshida yozdi, oʻzining birinchi [[Ilmiy fantastika|ilmiy-fantastik]] hikoyasini esa 11 yoshida yozdi va uni nashr etish uchun "Astounding Science Fiction " jurnaliga yubordi, ammo jurnal chop etishni rad etib, uni qaytarib berdi. {{Sfn|Spivack|1984}} .
[[Fayl:Ursula_Le_Guin.jpg|left|thumb|210x210px| 2013-yil]]
Ursula Berkli oʻrta maktabiga qatnagan {{Sfn|Cummins|1990}} . U [[Harvard universiteti|Garvard universitetidagi]] Redkliff kollejida va magistraturani o‘rta asr roman adabiyotiga ixtisoslashgan [[Columbia universiteti|Kolumbiya universitetida]] o‘qigan. 1951-yilda u Phi Beta Kappa jamiyatida fransuz va italyan Uygʻonish davri adabiyoti boʻyicha sanʼat bakalavri, 1952-yilda esa sanʼat magistri darajasini oldi. Shundan soʻng u dissertatsiya ustida ishlay boshladi va 1953-1954 yillarda Fransiyada oʻqish uchun [[Fulbright dasturi|Fulbrayt grantini]] oldi {{Sfn|Spivack|1984}} .

„Qvin Meri“ kemasida Fransiyaga safari chogʻida u kelib chiqishi fransuz amerikalik tarixchi Jorjiya shtatidan boʻlgan Charlz Le Guin bilan uchrashdi {{Sfn|Spivack|1984}} . 1953-yil dekabrda ular Parijda turmush qurishdi {{Sfn|Reid|1997}} . Shundan so‘ng Ursula shoir Jan Lemer de Belj {{Sfn|Reid|1997}} ijodi bo‘yicha doktorlik faoliyatini davom ettirmaslikka qaror qildi. Le Guinning soʻzlariga koʻra, nikoh uning uchun „doktorlik darajasini tugatish“ degani edi {{Sfn|Spivack|1984}} .

Er-xotin Charlzning Emori universitetida doktorlik dissertatsiyasini davom ettirish uchun AQShga qaytib keldi . 1957-yilda qizi Elizabet tugʻilishidan oldin Ursula kotib boʻlib ishlagan va universitet darajasida fransuz tilidan dars bergan {{Sfn|Reid|1997}} . Ikkinchi qizi Karolin 1959-yilda tugʻilgan .

1958-yilda Le Guinlar [[Oregon|Oregon shtatining]] [[Portland (Oregon)|Portlend]] shahriga koʻchib oʻtdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Jeff Baker |date=2010-02-27 |title=Northwest Writers at Work: Ursula K. Le Guin is 80 and taking on Google |language=en |work=OregonLive |url=http://www.oregonlive.com/books/index.ssf/2010/02/northwest_writers_at_work_ursu.html |access-date=2018-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813173918/http://www.oregonlive.com/books/index.ssf/2010/02/northwest_writers_at_work_ursu.html |archive-date=2015-08-13}}</ref> . Uning eri Charlz Oregon universitetida tarix professori boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pdx.edu/directory/name/charles_leguin|sarlavha=Charles Leguin|muallif=|ish=Portland State University|sana=2014-10-28|qaralgan sana=2018-01-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141028062206/http://www.pdx.edu/directory/name/charles_leguin|arxivsana=2014-10-28}}</ref> . Bu vaqt ichida Ursula yozuvchilik va uy ishlari bilan shugʻullangan. 1964-yilda uning oʻgʻli Teodor tugʻildi {{Sfn|Spivack|1984}} .

Le Guin 2018-yil 22-yanvar kuni Portlenddagi uyida vafot etdi. Oʻgʻlining aytishicha, uning sogʻligʻi bir necha oydan beri yomonlashgan va ehtimol yurak xuruji boʻlganini aytgan. Portlendda uning uchun alohida xotira marosimlari oʻtkazildi<ref name="NYT obit">{{Yangiliklar manbasi |last=Jonas |first=Gerald |date=January 23, 2018 |title=Ursula K. Le Guin, Acclaimed for Her Fantasy Fiction, Is Dead at 88 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2018/01/23/obituaries/ursula-k-le-guin-acclaimed-for-her-fantasy-fiction-is-dead-at-88.html |url-status=live |access-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123221310/https://www.nytimes.com/2018/01/23/obituaries/ursula-k-le-guin-acclaimed-for-her-fantasy-fiction-is-dead-at-88.html |archive-date=2018-01-23}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Woodall |first=Bernie |date=January 23, 2018 |title=U.S. author Ursula K. Le Guin dies at 88: family |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-people-le-guin/u-s-author-ursula-k-le-guin-dies-at-88-family-idUSKBN1FD022 |url-status=live |access-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917071422/https://www.reuters.com/article/us-people-le-guin/u-s-author-ursula-k-le-guin-dies-at-88-family-idUSKBN1FD022 |archive-date=2018-09-17}}</ref> . 2018-yil iyun oyida Portlendda ommaviy xotira marosimi boʻlib oʻtdi, unda yozuvchilar [[Margaret Atwood|Margaret Atvud]], [[Молли Глосс|Molli Gloss]] va [[Валида Имариша|Valida Imarisha]] nutq soʻzladilar. " [[The New York Times|Nyu-York Tayms]] " oʻzining nekrologida uni „ Zulmatning chap qoʻli“ va „Yer dengizi“ turkumlari kabi kitoblari bilan ilmiy-fantastik va fantaziyaga adabiy chuqurlik va real feministik sezgirlikni olib kelgan juda mashhur muallif"<ref>{{Cite journal|date=April 20, 2018|title=Ursula K. Le Guin Tribute|url=https://locusmag.com/2018/04/ursula-k-le-guin-tribute/|journal=Locus Magazine|access-date=September 16, 2018|archivedate=September 17, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180917071412/https://locusmag.com/2018/04/ursula-k-le-guin-tribute/}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Baer |first=April |date=June 9, 2018 |title=Remembering Ursula K. Le Guin |publisher=Oregon Public Broadcasting |url=https://www.opb.org/radio/programs/stateofwonder/segment/ursula-le-guin-books-letters-poetry-people-color/ |url-status=dead |access-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917071359/https://www.opb.org/radio/programs/stateofwonder/segment/ursula-le-guin-books-letters-poetry-people-color/ |archive-date=2018-09-17}}</ref><ref name="NYTobituary">{{Yangiliklar manbasi |last=Jonas |first=Gerald |date=2018-01-23 |title=Ursula K. Le Guin, Acclaimed for Her Fantasy Fiction, Is Dead at 88 |language=en |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2018/01/23/obituaries/ursula-k-le-guin-acclaimed-for-her-fantasy-fiction-is-dead-at-88.html |access-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123221310/https://www.nytimes.com/2018/01/23/obituaries/ursula-k-le-guin-acclaimed-for-her-fantasy-fiction-is-dead-at-88.html |archive-date=2018-01-23}}</ref> deb atadi.

== Sanʼat ==
[[Fayl:Ursula_K_Le_Guin.JPG|right|thumb|293x293px| Ursula Le Guin kitobxonlar bilan uchrashuvda " Laviniya " romanidan parcha oʻqimoqda, 2008-yil 23-iyun]]
Le Guin yozishni yoshligidan boshlagan. 11 yoshida u oʻzining birinchi ilmiy-fantastik hikoyasini Astounding Science Fiction ga taqdim etdi, ammo u rad etildi {{Sfn|Spivack|1984}}<ref name=":0">{{Yangiliklar manbasi |last=Steve Lafreniere |date=2008-12-02 |title=Inverview with Ursula K. Le Guin |language=en |work=Vice |url=https://www.vice.com/en_us/article/jmdq48/ursula-k-le-guin-440-v15n12 |access-date=2018-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709072611/http://www.viceland.com/int/v15n12/htdocs/ursula-k-le-guin-440.php |archive-date=2011-07-09}}</ref> . U yozishni davom ettirdi, lekin yana oʻn yil davomida nashr etishga urinmadi, chunki uning soʻzlariga koʻra, u oʻzi xohlagan tarzda yozishni oʻrgangan<ref name=":0" /> . 1951-yildan 1961-yilgacha u beshta roman yozdi, ular tushunarsiz boʻlib tuyulgani uchun nashriyotlar tomonidan rad etildi {{Sfn|Reid|1997}} . Shu bilan birga, u sheʼr yozdi, jumladan, 1975-yilda nashr etilgan „Yovvoyi farishtalar“ {{Sfn|Reid|1997}} .

U keyinchalik „Orsiniya va [[Малафрена|Malafrena]] ertaklari“ ga moslashtirilgan dastlabki asarlar Markaziy Yevropaning xayoliy mamlakati Orsiniyada boʻlib oʻtadi va fantaziya janriga tegishli emas. Qiziqishlarini ifodalash yoʻlini qidirib, u ilmiy fantastikaga dastlabki qiziqishiga qaytdi; 1960-yillarning boshlarida uning asarlari muntazam nashr etila boshlandi. Bitta Orsiniya hikoyasi 1961-yilning yozida The Western Humanities Review jurnalida nashr etilgan, keyin yana uchta hikoya 1962- va 1963-yillarda Sele Goldsmit tomonidan tahrirlangan Fantastik Tasavvur hikoyalarida nashr etilgan. Goldsmit, shuningdek, 1964-yilda Le Guinning ikkita hikoyasini, jumladan, Hain siklidagi birinchi hikoyani nashr etgan Amazing Stories jurnaliga hissa qoʻshgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?37|sarlavha=Summary Bibliography: Ursula K. Le Guin|muallif=|ish=|iqtibos=|sana=|nashriyot=[[Internet Speculative Fiction Database]]|til=en|qaralgan sana=2018-01-28|arxivsana=2018-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180125175615/http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?37}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/pe.cgi?298|sarlavha=Series: Hainish|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=[[Internet Speculative Fiction Database]]|til=en|qaralgan sana=2018-01-28|arxivsana=2012-11-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121114053328/http://www.isfdb.org/cgi-bin/pe.cgi?298}}</ref> .

Ursula Le Guin fantaziya adabiyoti klassiklari qatoriga kirgan sanoqli ayollardan biri bo‘ldi va<ref>{{Veb manbasi|til=ru|url=https://azbooka.ru/articles/ursula-le-guin-sozdatelnitsa-mirov|sarlavha=Урсула Ле Гуин: Создательница миров|ism=Егор|familiya=Михайлов|ish=Azbooka.ru|sana=08.04.2020|qaralgan sana=2021-05-27|arxivsana=2021-01-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210115194940/https://azbooka.ru/articles/ursula-le-guin-sozdatelnitsa-mirov}}</ref> badiiy adabiyotda keyingi ko‘plab ayollarga yo‘l ochgan deb hisoblanadi.

== Asosiy asarlar ==

=== Yer dengizi sikli ===

* „Ozod qiluvchi [[Освобождающее заклятье|afsun“ (Ozodlik]] ''soʻzi, boshqa tarjimalari — „Ozodlik soʻzi“, „Ozodlik soʻzi“, „Ozodlik soʻzi“, „Sehrli soʻz“)'', 1964-yil
* " Ismlar qoidasi " ''(Ismlar qoidasi, boshqa tarjimalari — „Ismlar qoidalari“, „Xazina oʻgʻri“, „Ismni oʻgʻirlagan“)'', 1964-yil
* „ Yer dengizi sehrgarlari“ ''(Yer dengizi sehrgarlari, boshqa tarjimalari — „Yer dengizi sehrgar“, „Arxipelag sehrgarlari“)'', 1968-yil
* " Atuan qabrlari " ''(Atuan qabrlari, boshqa tarjima varianti — „Atuan qabrlari“)'', 1971-yil
* " Oxirgi qirgʻoqda " ''(Eng uzoq qirgʻoq, boshqa tarjimalari — „Uzoq qirgʻoq“, „Uzoq qirgʻoqqa“, „Eng uzoq qirgʻoq“)'', 1972-yil
* " [[Dreams Must Explain Themselves|Tushlar oʻzini tushuntirishi kerak]] ", 1973-yil
* " Texanu: Yer dengizining oxirgi kitobi " ''(Texanu: Yer dengizining oxirgi kitobi)'', 1990 („Nebula“ mukofoti sovrindori)
* „Yerdengizi hikoyalar“ toʻplami ''(Yerdengizidagi ertaklar, boshqa tarjima varianti — „Yerdengizi ertaklari“)'', 2001-yil
* " [[На иных ветрах|Boshqa shamollarda]] " ''(Boshqa shamol)'', 2001-yil

=== Hain tsikli ===

* " Rokannon sayyorasi " yoki „Rokannon dunyosi“ ''(Rokannon dunyosi)'', 1966-yil
* „ Surgun ''sayyorasi“ (Surgun sayyorasi)'', 1966-yil
* „ Illyuziyalar ''shahri“ (Hayallar shahri)'', 1967-yil
* " Zulmatning chap qoʻli " ''(Zulmatning chap qoʻli)'', 1969 (Hyugo va Nebula mukofotlari bilan taqdirlangan)
* " Benasiblar " yoki „Mulksizlar“ ''(Mulksizlar: noaniq utopiya)'', 1974-yil Gyugo, Nebula va Yupiter mukofotlari bilan taqdirlangan)
* „ Imperiyalardan ''kattaroq va sekinroq“'', hikoya, 1971- yil
* „ Shobiklar hikoyasi“ ''(The Shobies story)'', hikoya, 1971-yil
* " Oʻrmon va dunyo uchun soʻz birdir " ''(The Word for World is Forest)'', 1972 (Hyugo mukofoti)
* " Inqilobdan bir kun oldin " ''(The day before the Revolution)'', 1974-yil
* " [[Танцуя Ганам|Ganamga raqs]] " ''(Dancing to Ganam)'', roman, 1993- yil
* „ Boshqa ''hikoya yoki ichki dengiz baliqchisi“'', hikoya, 1994-yil
* „ Kechirimning toʻrt yoʻli“ ''(Four Ways to Forgiveness)'', toʻplam romani, 1995-yil
* " Sharhlovchilar " ''(The Telling)'', 2000-yil
* „ Dunyoning tugʻilgan kuni“ ''(The birthday of the World)'', 2002-yil

=== Boshqa ===

* ''Osmon kesuvchi (The Lathe of Heaven)'', 1971-yil
* „Shamolning oʻn ikki zarbi“ ''(The Wind’s Twelve Quarters)'', 1975-yil
* „Orsiniya haqidagi hikoyalar“ ''(Orcinian Tales)'', 1976-yil
* „Qanotli mushuklar“ ''(Catwings)'', 1988-yil
* „Qanotli mushuklar qaytib keladi“ ''(Catwings Return)'', 1989-yil
* „ ''Omelasdan ketganlar“'' (''The ones who walk away from Omelas'', 1973-yil
* ''"Ajoyib Aleksandr va qanotli mushuklar" (Wonderful Alexander and the Catwings)'' 1994-yil
* ''"Jeyn oʻzidan oʻzi" (Jane on Her Own) 1999-yil''

== Ekranizatsiyalar ==

* „Osmon kesuvchi“ — televizyon film, AQSH, 1980-yil (Le Guinning oʻzi ommaviy sahnalarda ishtirok etgan)
* „Osmon kesuvchi“ — televizyon film, AQSh, 2002-yil
* " Yerdengizi sehrgarlari " — mini-serial, AQSh, 2004-yil
* " Yerdengizi ertaklari " — [[anime]] studiyasi [[Studio Ghibli|Ghibli]] (Goro Miyazaki), 2006-yil

== Xotira ==

* Ursulakleguin asteroidi (181518) Le Guin sharafiga nomlangan.
* 2018-yilda [[PBS|Jamoat teleradioeshittirish xizmati]] „Ursula K. dunyosi“ hujjatli filmini taqdim etdi. Le Guin" soʻnggi oʻn yil ichida yozuvchining oʻzi ishtirokida suratga olingan<ref>{{IMDbda film|10022158|«Миры Урсулы К. Ле Гуин»}}</ref> .

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Adabiyot ==

* {{Книга|автор=Bernardo S. M. and Murphy G. J.|заглавие=Ursula K. Le Guin: A Critical Companion|ссылка=https://books.google.com/books?id=ikKrQOrEAnoC|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Greenwood]]|год=2006|страницы=|страниц=216|серия=Critical Companions to Popular Contemporary Writers|isbn=978-0-313-33225-8|ref=Bernardo, Murphy}}
* {{Книга|автор=Burns, Tony|заглавие=Political Theory, Science Fiction, and Utopian Literature: Ursula K. Le Guin and The Dispossessed|оригинал=|ссылка=https://books.google.com/books?id=4cIumQEACAAJ|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Rowman & Littlefield|Lexington Books]]|год=2010|страницы=|страниц=319|isbn=978-0-7391-2283-9|ref=Burns}}
* {{Книга|автор=Cadden, Mike|заглавие=Ursula K. Le Guin Beyond Genre: Fiction for Children and Adults|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Routledge]]|год=2008|страницы=|страниц=220|серия=Children's Literature and Culture|isbn=978-0-415-99527-6|ref=Cadden}}
* {{Kitob manbasi|last=Cummins|first=Elizabeth|url=https://archive.org/details/understandingurs0000cumm|title=Understanding Ursula K. Le Guin|publisher=[[Южно-Каролинский университет|University of South Carolina Press]]|year=1990|isbn=978-0-87249-687-3}}
* {{Книга|автор=Reid, Suzanne Elizabeth.|заглавие=Presenting Ursula K. Le Guin|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/35548872|ответственный=|издание=|место=New York|издательство=Twayne Publishers|год=1997|страницы=|страниц=xvi, 121|isbn=0805746099|ref=Reid}}
* {{Книга|автор=Spivack, Charlotte.|заглавие=Ursula K. Le Guin|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/9970486|ответственный=|издание=|место=Boston|издательство=Twayne Publishers|год=1984|страницы=|страниц=182|isbn=0805773932|ref=Spivack}}

== Havolalar ==
{{Qardosh loyihaga ishorat}}

* Le Guin, Ursula na sayte „Laboratoriya Fantastiki“
* [http://leguinworld.narod.ru/ Sayt poklonnikov tvorchestva Ursuli le Guin]
* {{Veb manbasi|url=http://vz.ru/culture/2007/4/16/77721.html|sarlavha=Урсула К. Ле Гуин: «В моей памяти живут многие миры…»|muallif=Маргарита Меклин|sana=2007-04-16|nashriyot=Взгляд|qaralgan sana=2016-06-24}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Jaggi |first=Maya |date=2005-12-17 |title=The magician |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2005/dec/17/booksforchildrenandteenagers.shopping |access-date=2016-09-24}}

[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2018-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:22-yanvarda vafot etganlar]]
[[Turkum:1929-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:21-oktyabrda tugʻilganlar]]