Ziyosfera

Uturlitepa

Утурлитепа – Ўзбекистоннинг Тошкент вилоятида, Сирдарёнинг чап қирғоғида, Тошкентдан 70 километр жануби-ғарбда жойлашган йирик ўрта аср аҳоли пункти.

Утурлитепа
Жойлашуви Ўзбекистон, Тошкент вилояти
Асос солиниши ИХ–ХХ аср охири

Шаҳарча 60 гектардан ортиқ майдонни эгаллайди. У Шарқдан Сирдарёнинг қадимги ўзаги билан чегараланган. Шаҳарча 1974-йилда Й. Ф. Буряков ва бошқа олимлар томонидан ўрганилган. Утурлитепа турар-жойининг синхрон қатламлари тахминан 30 км жанубда жойлашган Чиноз яқинидаги моддий маданиятни намойиш этади[1].

С. Г. Хмелницкий Утурлитепа яқинида Х–ХИ асрларга оид қишлоқ уйи қурилишини режлаштирди. Режаси бўйича уйлар тўғри тўртбурчак шаклдаги тўртта хонадан иборат бўлиб, уларнинг ҳар биринида ҳовли бор эди. Ўзининг чизмасини „необичний“ деб атайди[2].

Утурлитепанинг шарқий қисмида ИХ-Х асрларнинг охирларида бадавлат шаҳар аҳолисининг турар-жойлари топилган. 500 квадрат метр майдонда кўп хонали уйлар бўлган. Пахсадан қурилган деворларни ер ости тузлари ва намликдан ҳимоя қилиш учун қамиш қатламлари билан мустаҳкамланган. Кейинчалик ички бўлинма деворлари 20Х20Х7, 34Х17Х4 ва 27Х14Х4 сантиметр ўлчамдаги хом ғиштдан қурилган. Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, биринчи ўлчам ИХ–Х асрлар охирига, қолган иккитаси ХХ аср ва ундан кейинги даврларга хосдир. Хоналарнинг кириш қисми полига пишиқ ғишт терилган. Улар полнинг четига жойлаштирилган ва фигурали арча нақшини ҳосил қилганШаҳристоннинг ғарбий қисмида ҳам кузатилган. Бу ердаги биноларнинг йўналиши шарқий қисмдаги биноларнинг йўналишига тўғри келган, бу эса шаҳарнинг умумий ривожланишидаги қандайдир қонуниятдан далолат беради. Ушбу ғарбий томонни ташкил этган 30 дан ортиқ хоналарнинг 11 таси очиқ бўлиб, улар учта турар-жой хонадонининг бир қисми эди[3].

Шаҳарнинг ғарбида алоҳида турар жой қолдиқлари қазилган бўлиб, тадқиқотчилар уни қишлоқ бўлган деб тахмин қилишган. Режаси тўғри бурчакли, 18Х5 ўлчамдаги бино тўртта хонадан иборат бўлиб, ҳар бири эшикдан ҳовлига чиқиш учун алоҳида йўли бор бўлган. Шаҳар уйларида бўлгани каби, уларнинг ҳам қурилиш материали пахса эди. Айван билан энг катта хона, 5х3,7 метр ўлчамли, яшаш хонаси сифатида хизмат қилган. Қолган учта хона озиқ-овқатларни ғамлаш ва ўчоқ туриши учун хизмат қилган. Археологик материаллар анъанавий чизиқли тузилишга эга бўлган бу бинонинг Х–ХИ асрларга тегишли эканлигини кўрсатади[4].

Манбалар

  1. ↑ [ҳттпс://арчиве.ню.эду/бицтреам/2451/42848/1/исаwдcа_000380.пдф „РАСЦВЕТ СОЦИАЛИСТИЧЕСКОГО СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА УЗБЕКИСТАНА“]. Қаралди: 2023-йил 29-ноябр.
  2. ↑ Зиливинская 2011.
  3. ↑ Хмельницкий 1992.
  4. ↑ „Археологические открытия 1971 года“. Қаралди: 2023-йил 29-ноябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Uturlitepa" dan olindi