Ziyosfera

Oʻzbekcha Vikipediya: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Oʻzbekcha Vikipediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Oʻzbekcha Vikipediya]]
{{Vikiloyiha
|title = Oʻzbekcha Vikipediya
|image = Wikipedia-logo-v2-uz(2).svg
|caption = ''Oʻzbekcha Vikipediya'' logosi
|url = {{URL|uz.wikipedia.org}}
|interwiki = uz:
|language = [[oʻzbekcha]]
|uzbek =
|founded = 2003-yil 21-dekabr
|founder =
|articles = {{NUMBEROFARTICLES}}
|engine = [[Wikimedia Foundation]]
|license = erkin
|adv = yoʻq
}}
'''Oʻzbekcha Vikipediya''' — [[Vikipediya]] ochiq ensiklopediyasining [[oʻzbek tili]]dagi boʻlimi. Oʻzbekcha Vikipediya 2003-yil dekabrda oʻz faoliyatini boshlagan. Soʻnggi hisob-kitoblarga koʻra oʻzbekcha Vikipediyaning  {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqolasi mavjud.
 
Dunyo boʻylab 37 millionga yaqin odam oʻzbek tilida soʻzlashishi hamda Oʻzbekistonda 17 milliondan ortiq Internet foydalanuvchi borligiga qaramasdan<ref>{{veb manbasi|title=Asia Internet Stats by Country and 2019 Population Statistics|url=https://www.internetworldstats.com/asia.htm|accessdate=|publisher=Internet World Stats|date=2018-yil dekabr|arxivsana=2019-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190204014629/https://www.internetworldstats.com/asia.htm}}</ref>, oʻzbekcha Vikipediyada faol tahrirchilar soni oz va mavjud maqolalarning aksarida yetarlicha manba koʻrsatilmagan<ref name="Ataev"/>. Ammo 2012-yilning boshidan faol foydalanuvchilar soni ham, yaxshi yozilgan maqolalar soni ham sezilarli darajada oʻsa boshladi. 2013-yil boshida Vikipediyaning oʻzbek tilidagi versiyasi boshqa tillardagi Vikipediyalar ichida yillik koʻrishlar soni oʻsishi boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi<ref>{{veb manbasi|title=Page Views for Wikipedia, All Platforms, Normalized|url=http://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthlyCombined.htm|work=Wikimedia|accessdate=2-aprel 2013-yil|arxivsana=2012-05-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120529170254/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthlyCombined.htm}}</ref>. 2022-yilda [[Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi]] bilan hamkorlikda yoʻlga qoʻyilgan „[[WikiStipendiya]]“ loyihasi taʼsirida oʻzbekcha Vikipediyaga umumiy tashriflar hamda loyihadagi maqolalar va tahrirlar soni keskin oshdi.
 
Oʻzbek tilidagi Vikipediyada maqolalar [[lotin yozuvi]]da yoziladi. 2012-yil avgust oyida foydalanuvchilar qomus sahifalarini ham [[Kirill yozuvi|kirill]], ham [[lotin yozuvi]]da oʻqiy olishlari uchun oʻzbekcha Vikipediyaga [[Vikipediya:Konverter|maxsus yozuv konverteri]] ishga tushgan.
 
<!-- 2011-yil oxirlarida [[Oʻzbekiston]] hududida oʻzbekcha Vikipediyaga toʻsiq qoʻyildi<ref name="Telegraph">{{yangiliklar manbasi|last=Kilner|first=James|title=Uzbekistan blocks Wikipedia pages say witnesses|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/uzbekistan/9092977/Uzbekistan-blocks-Wikipedia-pages-say-witnesses.html|accessdate=21-fevral 2012-yil|newspaper=The Daily Telegraph|date=20-fevral 2012-yil}}</ref><ref name="RFE/RL (English)">{{yangiliklar manbasi|title=Wikipedia Articles in Uzbek Blocked|url=http://www.rferl.org/content/uzbek_wikipedia_blocked/24486460.html|accessdate=21-fevral 2012-yil|newspaper=[[RFE/RL]]|date=16-fevral 2012-yil}}</ref><ref name="RFE/RL">{{yangiliklar manbasi|title=The Uzbek Wikipedia is Blocked in Uzbekistan|url=http://www.ozodlik.org/content/article/24486333.html|newspaper=RFE/RL|accessdate=21-fevral 2012-yil|date=16-fevral 2012-yil|language=oʻzbekcha}}</ref>. Toʻsilish sababi nomaʼlum boʻlsa-da, ayrimlar Oʻzbekiston hukumati ensiklopediyada oʻz faoliyatini tanqid qiladigan maqolalar yozilishidan xavotirda boʻlgani uchun toʻsib qoʻygan, deb taxmin qilishdi<ref name="Ataev">{{yangiliklar manbasi|last=Ataev|first=Nodir|title=Is Wikipedia Accurate?|url=http://www.ozodlik.org/content/article/24487475.html|accessdate=21-fevral 2012-yil|newspaper=RFE/RL|date=17-fevral 2012-yil|language=oʻzbekcha}}</ref>. Boshqalar esa oʻzbekcha Vikipediyani hukumat shunchaki „oʻzini koʻrsatishi“ uchun toʻsgan, sababi Oʻzbekiston hukumati barcha oʻzbek tilidagi kontentni oʻz yurisdiksiyasiga kiradi, deb oʻylaydi, degan fikrni bildirishdi<ref name='"Registan"'>{{yangiliklar manbasi|last=Kendzior|first=Sarah|title=Why Did Uzbekistan Ban Wikipedia?|work=Registan|url=http://registan.net/index.php/2012/02/21/why-did-uzbekistan-ban-wikipedia/|accessdate=24-fevral 2012-yil|date=21-fevral 2012-yil|seperator=|archivedate=16-iyul 2012-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716030505/http://registan.net/index.php/2012/02/21/why-did-uzbekistan-ban-wikipedia/}}</ref>. Qoʻyilgan toʻsiq kuchli emas edi: Oʻzbekistonda [[HTTPS]] ulanishi orqali Vikipediyaning oʻzbekcha sahifalarini ochish mumkin edi<ref>{{yangiliklar manbasi|title=The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia has Exceeded 50,000|url=http://www.ozodlik.org/content/article/24768168.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=12-noyabr 2012-yil|language=oʻzbekcha}}</ref>. Shu sabab 2013-yil [[Google]] oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini HTTPS bilan indeksatsiya qila boshladi. Ayni paytda Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech bir muammosiz ocha oladilar.-->
[[Fayl:Full screenshot of Uzbek Wikipedia's main page.png|220px|thumb|right|Oʻzbekcha Vikipediya bosh sahifasi (2021-yil sentyabr).]]
 
== Tarixi ==
Oʻzbekcha Vikipediya oʻz faoliyatini 2003-yilda boshlagan. Ilk tahrir 2003-yil 21-dekabrda qomusning [[bosh sahifa]]sida qilingan<ref>{{veb manbasi|title=Main Page|url=https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Bosh_Sahifa&oldid=1|work=Uzbek Wikipedia|accessdate=19-aprel 2014-yil|date=21-dekabr 2003-yil}}</ref>. [[2004-yil]] davomida oʻzbekcha Vikipediyada katta oʻzgarishlar roʻy bermadi. [[2005|2005-yilga]] kelib esa qomus ancha faollashdi.
 
[[2011-yil]] sentyabr oyi oxiri, oktabr oyi boshlarida [[Oʻzbekiston]] hududida oʻzbekcha Vikipediya toʻsildi. Oʻzbekistonda toʻsilgan boʻlishiga qaramasdan, ensiklopediya 2012-yil jadallik bilan rivojlana boshladi. Oʻsha yili may oyidan loyihada [[Vikipediya:Botlar|bot]] orqali koʻp sonli maqolalar yaratish boshlandi. 2013-yil esa [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]dagi barcha maqola oʻzbekcha Vikipediyaga bot yordamida qoʻshildi.
 
2008-yil {{URL|http://wiki.zn.uz/}} adresida oʻzbekcha Vikipediya koʻzgusi ochildi. Koʻzgu Oʻzbekistondagi foydalanuvchilar uchun xalqaro trafikni ozaytirish uchun yaratilgandi. Ammo 2012-yildan beri mazkur koʻzgu ishlamaydi.
 
=== Vikimajlislar ===
{{Asosiy|Vikipediya:Majlislar}}
[[2007-yil]] [[Toshkent axborot texnologiyalari universiteti]]da oʻzbekcha Vikipediya tahrirchilarining [[Vikipediya:Majlislar/Vikimajlis 2007|birinchi majlisi]] boʻlib oʻtdi. Majlisda Vikipediyada avval tahrir qilmagan talabalar ham qatnashdi.
 
=== VikiYoz ===
{{Asosiy|Vikipediya:VikiYoz}}
2008-yil Oʻzbekiston Respublikasi hukumatiga qarashli [[Uzinfocom]] axborot texnologiyalari markazi homiyligida [[Vikipediya:VikiYoz|VikiYoz]] tanlovi uyushtirildi. Tanlovning asosiy maqsadi oʻzbekcha Vikipediyani kengaytirish va rivojlantirish edi. Ammo tanlov muvaffaqiyatli kechmadi va natijasiz yakunlandi.
 
=== OzodWiki ===
{{Asosiy|OzodWiki}}
[[Fayl:OzodWiki banner.jpg|thumb|400px|[[OzodWiki]] rukni banneri]]
2014-yilning fevralida [[Ozodlik radiosi]] oʻzbekcha Vikipediyaning rivojlanishiga hissa qoʻshish maqsadida [[OzodWiki]] ruknini taʼsis qildi<ref name="Omuemu">{{yangiliklar manbasi|last=Omuemu|first=Sophia|title=Fighting Censorship in Uzbekistan, One Entry at a Time|url=http://www.rferl.org/content/fighting-censorship-in-uzbekistan-one-entry-at-a-time/25425174.html|accessdate=19-iyun 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=17-iyun 2014-yil|access-date=2014-06-19|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000159/http://www.rferl.org/content/fighting-censorship-in-uzbekistan-one-entry-at-a-time/25425174.html/|url-status=dead}}</ref><ref name="OzodWiki06.02.2014">{{yangiliklar manbasi|title=Ўзбекча Википедия фаоллашадиган бўлди|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25255356.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=6-fevral 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref> Bu rukn ostida turli materiallar, jumladan faol Vikipediya tahrirchilaridan olingan intervyular,<ref name="OzodWiki06.02.2014"/><ref name="OzodWiki13.02.2014">{{yangiliklar manbasi|title=Ўзбекистонлик Ге Олимпиаданинг 13 февралдаги мусобақаларида қатнашади|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25262914.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=13-fevral 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref><ref name="OzodWiki19.02.2014">{{yangiliklar manbasi|title=Ўзбекча Википедия “Евромайдон”ни ёритишга улгурмаяпти|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25269595.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=19-fevral 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref><ref name="OzodWiki06.03.2014">{{yangiliklar manbasi|title="Ўзбекистонда Википедияга ҳисса қўша оладиган илмли ёшлар кўп, лекин..."|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25287814.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=6-mart 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref><ref name="OzodWiki20.03.2014">{{yangiliklar manbasi|title=21 яшар Дониёр Ўзбекча Википедияга НАТО тўғрисида мақола қўшди|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25304191.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=20-mart 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref><ref name="OzodWiki27.03.2014">{{yangiliklar manbasi|title=The Bell has Rung and the Wiki Lesson has Started|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25304191.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=27-mart 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref> mavjud maqolalarga taqrizlar<ref name="OzodWiki13.02.2014"/><ref name="OzodWiki19.02.2014"/><ref name="OzodWiki07.03.2014">{{yangiliklar manbasi|title=Қрим бўҳронини Ўзбекча Википедия ҳам диққат билан кузатмоқда|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25287984.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=7-mart 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref> hamda Vikipediyada tahrir qilish boʻyicha darslar<ref name="OzodWiki27.03.2014"/> berib borildi. Bundan tashqari, oʻzbekcha Vikipediyani ommalashtirish uchun Ozodlik radiosi xabarlarida ishlatilgan ayrim soʻzlar ensiklopediyadagi mos maqolalarga ulandi.<ref name="Omuemu"/> OzodWiki loyihasi har ikki taraf uchun ham foydali boʻldi: „Ozodlik radiosi oʻquvchilari kengroq maʼlumotga yoʻnaltirildi va Vikipediya yangi oʻquvchilar va mavzular hisobiga ommalashdi. Bundan tashqari, Ozodlik radiosi Vikipediyaga turli mavzularni yoritishni taklif qildi, Vikipediyada esa oʻz navbatida Ozodlikka havolalar qoʻshildi.“<ref name="Omuemu"/>.
 
Qisqa vaqt ichida OzodWiki rukni ostida berilgan materiallarning oʻzbekcha Vikipediyaga ijobiy taʼsir qilayotgani kuzatildi.<ref name="OzodWiki10.04.2014">{{yangiliklar manbasi|title=OzodWiki Ўзбекча Википедияга ташрифларни 300%га оширди|url=http://www.ozodlik.org/content/article/25328141.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=10-aprel 2014-yil|language=oʻzbekcha}}</ref> OzodWiki eshittirishi boshlanganidan keyin roʻy bergan oʻzgarishlarning barchasi faqat OzodWiki eshittirishi taʼsirida boʻlgani ehtimoldan xoli boʻlsa-da, oʻzgarishlarning aksari aynan shu loyiha doirasidagi eshittirishlar berilayotgan paytda yuz berdi. 2014-yil yanvar oyida oʻzbekcha Vikipediyaning [[bosh sahifa]]siga 20 368 marta tashrif qilingan boʻlsa, shu yilning mart oyiga kelib bu koʻrsatkich 56 274 ga yetdi.<ref name="OzodWiki10.04.2014"/> 2013-yil martida bosh sahifaga qilingan tashriflar soni 20 403 ni tashkil qilgan edi. 2014-yil aprel oyida bosh sahifaga qilingan tashriflar soni esa 136 592 ni tashkil qildi<ref>{{veb manbasi|title=Wikipedia article traffic statistics|url=http://stats.grok.se/uz/201404/Bosh_Sahifa|work=Wikipedia article traffic statistics|accessdate=22-may 2014-yil}}</ref>. 2013-yil aprelida bosh sahifaga qilingan tashriflar soni 12 134 ni tashkil qilgan edi.
 
Yanvar oyiga qaraganda fevral oyida oʻzbekcha Vikipediyada faollik sezilarli darajada oshdi. Yanvarda taxminan 1 400 marta tahrir tugmasi bosilgan boʻlsa, fevralda qomus 2 200 atrofida tahrir qilindi<ref name="OzodWiki10.04.2014"/>. Boshqacha qilib aytganda, fevralda avvalgi oyga qaraganda tahrirlar soni 59 foizga oshdi. Yanvar oyida dekabrga qaraganda tahrirlar soni 32 foizga ozaygani eʼtiborga olinsa, bu sezilarli oʻsishdir.
 
2014-yil yanvarda kuniga oʻrtacha bir dona maqola yaratilgan boʻlsa, fevralda bu koʻrsatkich uch baravarga oshdi<ref>{{veb manbasi|title=Articles - New articles per day|url=http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaUZ.htm#2|work=Wikipedia Statistics|accessdate=21-aprel 2014-yil|arxivsana=2014-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140422232843/http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaUZ.htm#2}}</ref>. Yaʼni, OzodWiki eshittirishi berila boshlangan oyda oʻzbekcha Vikipediyada kuniga oʻrta hisobda uchta maqola yaratildi. 2013-yilning oktabr, noyabr, dekabr oylarida kuniga oʻrtacha ikkita maqola yaratilgan edi.
 
Shunday boʻlsa-da, 2014-yilning fevral oyida yangi foydalanuvchilar sonida sezilarli oʻzgarishlar kuzatilmadi<ref>{{veb manbasi|title=Wikipedians - New wikipedians|url=http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaUZ.htm#1|work=Wikipedia Statistics|accessdate=21-aprel 2014-yil|arxivsana=2014-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140422232843/http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaUZ.htm#1}}</ref>. Mazkur oyda ham yanvar oyidagidek kamida oʻn dona tahrir qilgan yangi foydalanuvchilar soni avvalgi oyga solishtirganda uch kishiga oʻsdi: oʻzbekcha Vikipediyada dekabrda 184, yanvarda 187, fevralda esa 190 ta yangi foydalanuvchi paydo boʻldi. Shunday boʻlsa-da, mart va aprelda yangi foydalanuchilar soni bir oz oʻsdi. Kamida oʻn dona tahrir qilgan yangi foydalanuvchilar soni martda toʻrt, aprelda olti kishiga oʻsdi.
 
Loyiha davomida 33 dona maqola chop etildi. Oxirgi maqola 2016-yilning yanvar oyida eʼlon qilindi.
 
== Qoidalari ==
=== Yozuv ===
[[Fayl:UZwiki converter.png|right|thumb|150px|Oʻzbekcha Vikipediyada [[lotin yozuvi]]dan [[kirill yozuvi]]ga oʻgiruvchi [[Vikipediya:Konverter|konverter]]]]
oʻzbekcha Vikipediyada maqolalar [[lotin yozuvi]]da yoziladi. Tarixda [[oʻzbek tili]] turli alifbolardan foydalanib yozilgan. 1928-yilgacha savodli kishilar oʻzbek tilida yozayotganda arab yozuviga asoslangan alifboni ishlatishgan. 1928-yildan 1940-yilgacha hozirgi lotin yozuvidan farq qiladigan lotin yozuvidan qoʻllangan. 1940-yildan boshlab oʻzbek tilida yozish uchun [[kirill yozuvi]]dan qoʻllanila boshlangan. Kirill yozuvi 1993-yilgacha oʻzbek tilining asosiy yozuvi boʻlib qoldi.
 
[[Fayl:UZwiki vikificator.png|left|thumb|Oʻzbekcha Vikipediya tahrir oynalarida chiqadigan [[Vikipediya:Vikifikator|vikifikator]] tugmasi]]
[[Oʻzbekiston]] [[SSRI]]dan ajrab chiqib mustaqillikka erishganidan keyin mamlakatda oʻzbek tiliga yangi lotin yozuvi kiritildi. Hozirgi kunda maktab va oliygoh qoʻllanmalari, baʼzi gazeta va jurnallar hamda ayrim rasmiy qogʻozlar lotin alifbosida yoziladi. 2004-yildan boshlab baʼzi rasmiy saytlarda ham lotin yozuvidan qoʻllanila boshlandi. Shunday boʻlsa-da, kirill yozuvi hali ham keng qoʻllanadi, ayniqsa yoshi katta va boshqa mamlakatlarda yashaydigan oʻzbeklar orasida.
 
Hozir oʻzbekcha Vikipediyada kirill yozuvida yozilgan matnni osonlikcha lotin yozuviga oʻgiruvchi [[Vikipediya:Vikifikator|funksiya]] bor. ''Vikifikator'' deb ataluvchi bu dastur tahrir oynasiga kiritilgan vikimatnni viki-belgi va oʻzbek tili [[tipografiya]]sining baʼzi bir qoidalariga asoslanib avtomatik tahrir ham qiladi. 2012-yil avgust oyida foydalanuvchilar qomus sahifalarini ham kirill, ham lotin yozuvda koʻra olishlari uchun oʻzbekcha Vikipediyaga [[Vikipediya:Konverter|maxsus yozuv konverteri]] qoʻshildi<ref>{{yangiliklar manbasi|last=Ataev|first=Nodir|title=Ўзбекча Википедия ривожланмоқда|url=http://www.ozodlik.org/content/blog/24727577.html|accessdate=20-aprel 2014-yil|newspaper=RFE/RL|date=3-oktabr 2012-yil|language=oʻzbekcha}}</ref>.
 
=== Boshqa qoidalar ===
[[Inglizcha Vikipediya]]da sahifalarni qayta nomlash, yarim himoya qilingan sahifalarni tahrirlash va fayl yuklash uchun avtotasdiqlangan ({{lang-en|autconfirmed}}) statusi kerak. Oʻzbekcha Vikipediyada bu harakatlar cheklanmagan. Hozir oʻzbekcha Vikipediyada oʻn yettita [[Vikipediya:Administrator|administrator]] bor. Bularning bittasi nafaol.
 
== Qamrovi ==
Oʻzbekcha Vikipediyada Oʻzbekiston siyosati haqida maqola juda oz.<ref name='"Registan"'>{{yangiliklar manbasi|last=Kendzior|first=Sarah|title=Why Did Uzbekistan Ban Wikipedia?|work=Registan|url=http://registan.net/index.php/2012/02/21/why-did-uzbekistan-ban-wikipedia/|accessdate=24-fevral 2012-yil|date=21-fevral 2012-yil|seperator=|archivedate=16-iyul 2012-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716030505/http://registan.net/index.php/2012/02/21/why-did-uzbekistan-ban-wikipedia/}}</ref> 2012-yil oʻzbekcha Vikipediya Oʻzbekistonda toʻsilgan boʻlishiga qaramasdan jadallik bilan rivojlanib, ensiklopediyada muhim mavzular boʻyicha yaxshi yozilgan maqolalar soni oʻsa boshladi. 2013-yil [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]dagi maqolalar [[Vikipediya:Botlar|bot]] yordamida oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshilganidan keyin onlayn qomusning qamrovi ancha kengaydi. Hozir qomusda eng koʻp [[aholi punkti|aholi punktlari]], [[NGC|astronomik jismlar]], shaxsiyatlar, [[musiqa]] va [[futbol]] haqida maqola mavjud.<ref>{{veb manbasi|title=Most linked-to categories|url=https://uz.wikipedia.org/wiki/Maxsus:MostLinkedCategories|work=Uzbek Wikipedia|accessdate=19-aprel 2014-yil}}</ref>
 
Oʻzbekcha Vikipediyada koʻpgina boshqa Vikipediyalarda boʻlganidek, sifatiga qarab ''[[Vikipediya:Tanlangan maqolalar|tanlangan]]'' va ''[[Vikipediya:Yaxshi maqolalar|yaxshi]]'' maqolalar foydalanuvchilar kelishuvi bilan ajratiladi. Hozir oʻzbekcha Vikipediyada {{TM soni}} ta ''tanlangan'' va {{YM soni}} ta ''yaxshi'' maqola bor. Tanlangan maqola statusiga ega maqolalar [[Yulduz]], [[Falsafa]], [[Koreya Respublikasi]], [[Tehron]], [[Halab]], [[Qorabuloq (Sayram tumani)|Qorabuloq]], [[Encyclopædia Britannica]], [[Alisher Navoiy]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Britaniya imperiyasi]], [[Texas]], [[Palov]] va [[Ispaniya imperiyasi]] maqolalaridir.
 
== Statistikasi ==
2012-yil 5-iyunda oʻzbekcha Vikipediya maqolalari soni 10 000 ga yetdi<ref>{{yangiliklar manbasi|title=The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia Reaches 10,000|url=http://kun.uz/2012/06/07/uzwiki/|accessdate=8-iyun 2012-yil|newspaper=Kun|date=7-iyun 2012-yil|language=oʻzbekcha|seperator=|archivedate=10-iyun 2012-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610005502/http://kun.uz/2012/06/07/uzwiki/|access-date=2014-04-19|archive-date=2012-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610005502/http://kun.uz/2012/06/07/uzwiki/|url-status=dead}}</ref>. 10 000-maqola [[kompas]] haqida boʻldi. Bir oydan keyin 5-iyulda maqolalar soni 20 000 ga koʻtarildi<ref name="kun20K">{{yangiliklar manbasi|title=The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia gains another 10,000 in a month|url=http://kun.uz/2012/07/12/uzwiki-2/|accessdate=12-iyul 2012-yil|newspaper=Kun|date=12-iyul 2012-yil|language=oʻzbekcha|seperator=|archivedate=20-iyul 2012-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120720044450/http://kun.uz/2012/07/12/uzwiki-2/|access-date=2014-04-19|archive-date=2012-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720044450/http://kun.uz/2012/07/12/uzwiki-2/|url-status=dead}}</ref>. 20 000-maqola [[meteorologiya]] haqida boʻldi. 2012-yil 8-noyabrda oʻzbekcha Vikipediya maqolalari soni 50 000 ga yetdi<ref>{{yangiliklar manbasi|title=«Википедия» на узбекском содержит более 50 тысяч статей|url=http://www.gazeta.uz/2012/11/08/wiki/|accessdate=19-aprel 2014-yil|newspaper=Gazeta|date=8-noyabr 2012-yil|language=ruscha|seperator=|archivedate=16-noyabr 2012-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116085400/http://www.gazeta.uz/2012/11/08/wiki/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|title=The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia has Exceeded 50,000|url=http://kun.uz/2012/11/08/uzwikifive/|accessdate=19-aprel 2014-yil|newspaper=Kun|date=8-noyabr 2012-yil|language=oʻzbekcha|seperator=|archivedate=16-dekabr 2013-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216101823/http://kun.uz/2012/11/08/uzwikifive/|access-date=2012-11-08|archive-date=2013-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216101823/http://kun.uz/2012/11/08/uzwikifive/|url-status=dead}}</ref>. 50 000-maqola [[kvadrat tenglama]] haqida boʻldi. 2013-yil 20-martda boʻlsa maqolalar soni 100 000 ga yetdi<ref>{{yangiliklar manbasi|title=Число статей в узбекской «Википедии» превысило 100 тысяч|url=http://www.gazeta.uz/2013/03/20/wikipedia/|accessdate=19-aprel 2014-yil|newspaper=Gazeta|date=20-mart 2013-yil|language=ruscha|seperator=|archivedate=9-may 2013-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509070809/http://www.gazeta.uz/2013/03/20/wikipedia/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|title="Labor Force" has Become the 100,000th Article on the Uzbek Wikipedia|url=http://kun.uz/2013/03/20/uzbekwikipedia/|accessdate=19-aprel 2014-yil|newspaper=Kun|date=20-mart 2013-yil|language=oʻzbekcha|seperator=|archivedate=28-mart 2014-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328133522/http://kun.uz/2013/03/20/uzbekwikipedia/|access-date=2013-04-04|archive-date=2014-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328133522/http://kun.uz/2013/03/20/uzbekwikipedia/|url-status=dead}}</ref>. 100 000-maqola [[ishchi kuchi]] maqolasi boʻldi. Oʻzbekcha Vikipediya maqolalari sonidagi bu oʻsishlarga asosan [[Vikipediya:Botlar|botlar]] yordamida erishildi.
 
[[Fayl:Pageviews of the Uzbek and Russian Wikipedia in Uzbekistan.svg|thumb|Oʻzbekistonda oʻzbekcha va ruscha Vikipediya sahifalarini koʻrishlar sonining oʻsish sur’ati.]]
 
Oʻzbek tilidagi Vikipediyada hozir {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqola bor. Foydalanuvchilar soni — {{NUMBEROFUSERS}}, ulardan {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan. Jami sahifalar soni (munozara, turkum va hokazolarni qoʻshib hisoblaganda) — {{NUMBEROFPAGES}}. Jami tahrirlar soni — {{NUMBEROFEDITS}}. [[:meta:Wikipedia article depth|Teranligi]] — {{UzWiki teranligi}}. Maqola soni boʻyicha oʻrni — {{Vikipediya/Maqola soni boʻyicha oʻrni|uz}}. [[Vikipediya:Har bir Vikipediya boʻlimida boʻlishi kerak boʻlgan maqolalar roʻyxati|Har bir Vikipediya boʻlimida boʻlishi kerak boʻlgan maqolalar]] soni boʻyicha oʻzbekcha boʻlim 72-oʻrinni egallaydi<ref>{{veb manbasi|title=List of Wikipedias by sample of articles|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles|work=Wikimedia Foundation|accessdate=18-aprel 2014-yil}}</ref>.
 
{| align="right"
|-
| {{bar box
|title=Oʻzbekcha Vikipediyaga tashriflar (Sentabr, 2022) [https://stats.wikimedia.org/#/uz.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal&#124;table&#124;2022-09-01~2022-11-01&#124;(access)~desktop*mobile-app*mobile-web&#124;monthly Manba]<ref name=traffic>https://stats.wikimedia.org/#/uz.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|table|2022-09-01~2022-11-01|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly</ref>
|titlebar=#ddd
|width=300px
|bars=
{{bar percent|Oʻzbekiston|Blue|85.92}}
{{bar percent|AQSh|Purple|4.29}}
{{bar percent|Rossiya|Green|1.6}}
{{bar percent|Germaniya|Orange|0.97}}
{{bar percent|Niderlandiya|Lime|0.71}}
{{bar percent|Kanada|Yellow|0.63}}
{{bar percent|Qirgʻiziston|Black|0.6}}
{{bar percent|Boshqa|Grey|5.3}}
}}
|}
 
<div style="float:left; margin-left:10px">
<timeline>
DateFormat = dd/mm/yyyy
ImageSize = width:160 height:1000
PlotArea = width:80 height:950 left:40 bottom:20
Period = from:01/12/2003 till:05/03/2024 
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:01/01/2004
ScaleMinor = unit:month increment:1 start:01/01/2004
PlotData=
  bar:Leaders width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S shift:(22,2) anchor:middle
  from:01/12/2003 till:26/11/2022 color:green
  at:01/12/2003  text:Tashkil qilingan
  at:01/07/2004 text:
  at:15/05/2005 text:
  at:15/01/2006 text:100
  at:28/05/2006 text:1 000
  at:05/06/2012 text:10 000
  at:08/11/2012 text:50 000
  at:20/03/2013 text:100 000
  at:04/07/2022 text:150 000
  at:26/11/2022 text:200 000
  at:05/03/2024 text:250 000
</timeline>
</div>
 
{| class="wikitable"
|+
! Sana
! Maqola soni<ref>{{veb manbasi|title=Wikipedias by article-count milestone|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News#Wikipedias|work=Wikimedia|accessdate=28-sentyabr 2012-yil}}</ref>
! Maqola
|-----
| 15.01.2006
| 100
|
|-----
| 24.05.2006
| 500
|
|-----
| 28.05.2006
| 1 000
|
|-----
| 05.06.2012
| 10 000
| [[Kompas]]
|-----
| 05.07.2012
| 20 000
| [[Meteorologiya]]
|-----
| 31.07.2012
| 30 000
| [[Giroskop]]
|-----
| 27.08.2012
| 40 000
| [[Shamol]]
|-----
| 08.11.2012
| 50 000
| [[Kvadrat tenglama]]
|-----
| 29.11.2012
| 60 000
| [[Blue Mountain (Mississippi)|Blue Mountain, Mississippi]]
|-----
| 04.01.2013
| 70 000
| [[Tinchlik]]
|-----
| 13.02.2013
| 80 000
| [[Armatura]]
|-----
| 10.03.2013
| 90 000
| [[Aleksandr burji]]
|-----
| 20.03.2013
| 100 000
| [[Ishchi kuchi]]
|-----
| 20.04.2013
| 110 000
|
|-----
| 09.05.2013
| 120 000
|
|-----
| 17.05.2022
| 140 000
|
|-----
| 04.07.2022
| 150 000
| [[Giorgetto Giugiaro]]
|-----
| 04.08.2022
| 160 000
|
|-----
| 25.09.2022
| 170 000
|
|-----
| 22.10.2022
| 180 000
|
|-----
| 26.11.2022
| 190 000
|
|-----
| 26.11.2022
| 200 000
|[[Küdürlü]]
|-----
| 25.07.2023
| 240 000
|
|-----
| 05.03.2024
| 250 000
|[[Xkachoyang]]
|-----
| Bugun
| {{NUMBEROF|ARTICLES|uz|N}}
 
|}
 
== Toʻsilishi ==
Oʻzbekistonda Vikipediya toʻlaligicha ikki marta qisqa muddatga toʻsilgan. Dastlabki blok 2007—2008-yillarda sodir boʻlgan. 2011-yil sentyabr oyi oxiri, oktyabr oyi boshlarida Oʻzbekiston hududida Vikipediyaning faqat oʻzbekcha boʻlimiga toʻsiq qoʻyilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/2020/01/15/googleni-google-talabalarni-alochi-qilgan-sayt-15-yanvar-wikipediaga-asos-solingan-kun |sarlavha=Google’ni Google, talabalarni a’lochi qilgan sayt. 15-yanvar – Wikipedia’ga asos solingan kun |sana=15.01.2020 |qaralgan sana=09.11.2024 |til=o‘zbekcha |nashriyot=Daryo.uz}}</ref>. Shunday boʻlsa-da, [[Ozodlik radiosi]] toʻsiq haqida 2012-yil 16-fevralda maqola yozganidan keyingina xalqaro ommaviy axborot vositalari bu mavzuni yoritdi.<ref name="RFE/RL">{{yangiliklar manbasi|title=The Uzbek Wikipedia is Blocked in Uzbekistan|url=http://www.ozodlik.org/content/article/24486333.html|newspaper=RFE/RL|accessdate=21-fevral 2012-yil|date=16-fevral 2012-yil|language=oʻzbekcha}}</ref> Boshida Oʻzbekistonda oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini ochishga uringan foydalanuvchilar [[Microsoft]]ning msn.com saytiga yoʻnaltirildi.<ref name="RFE/RL"/> Keyinchalik ensiklopediya sahifalari shunchaki ochilmay qoʻydi. Boshqa tillardagi Vikipediyalar ochildi, faqat oʻzbekcha Vikipediya sahifalari toʻsildi, xolos.<ref name="RFE/RL (English)">{{yangiliklar manbasi|title=Wikipedia Articles in Uzbek Blocked|url=http://www.rferl.org/content/uzbek_wikipedia_blocked/24486460.html|accessdate=21-fevral 2012-yil|newspaper=[[RFE/RL]]|date=16-fevral 2012-yil}}</ref>
 
Oʻzbekcha Vikipediyaning toʻsilishi sababi maʼlum emas. Ayrimlar Oʻzbekiston hukumati ensiklopediyada oʻz faoliyatini tanqid qiladigan maqolalar yozilishidan xavotirda boʻlgani uchun toʻsib qoʻygan, deb taxmin qilishdi.<ref name="Ataev">{{yangiliklar manbasi|last=Ataev|first=Nodir|title=Is Wikipedia Accurate?|url=http://www.ozodlik.org/content/article/24487475.html|accessdate=21-fevral 2012-yil|newspaper=RFE/RL|date=17-fevral 2012-yil|language=oʻzbekcha}}</ref> [[Amerikaliklar|Amerikalik]] [[Antropologiya|antropolog]] Sarah Kendzior oʻzbekcha Vikipediyani hukumat shunchaki „oʻzini koʻrsatishi“ uchun toʻsgan, sababi Oʻzbekiston hukumati barcha oʻzbek tilidagi kontentni oʻz yurisdiksiyasiga kiradi, deb oʻylaydi, degan fikrni bildirdi.<ref name='"Registan"'/>
 
Toʻsiq uncha kuchli emas edi: oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini [[HTTPS]] ulanish bilan ochish mumkin edi. Shu sabab 2013-yil [[Google]] oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini HTTPS bilan indeksatsiya qila boshladi va foydalanuvchilar avtomatik tarzda HTTPSga yoʻnaltirila boshlandi. Umuman olganda, 2013—2019-yillarda Oʻzbekistonda oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini muammosiz ochildi. 2019-yilning mayida Oʻzbekiston hukumati bir necha matbuot va inson huquqlari tashkilotlari, jumladan, [[Amerika ovozi]], [[BBC]], [[Amnesty International]] hamda [[Human Rights Watch]] saytlariga qoʻyilgan toʻsiqni olib tashladi.<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Uzbeks Open Web to BBC, VOA, Amnesty International |url=https://www.voanews.com/south-central-asia/uzbeks-open-web-bbc-voa-amnesty-international |accessdate=1-oktabr 2019-yil |work=VOA |date=14-may 2019-yil}}</ref> Oʻshandan beri Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech bir muammosiz ocha oladilar.
 
== Manbalar ==
{{manbalar|colwidth=30em}}
 
== Havolalar ==
* [http://www.facebook.com/uzbek.wikipedia Oʻzbekcha Vikipediyaning Facebook sahifasi]
* [https://t.me/uzwikichat Oʻzbekcha Vikipediyaning Telegram guruhi]
* [https://t.me/uzbekwikipedia Oʻzbekcha Vikipediyaning Telegram kanali]
* [https://twitter.com/uzbekwikipedia Oʻzbekcha Vikipediyaning Twitter sahifasi]
* [https://www.youtube.com/channel/UC_28uG7XJMrkOOYo_phOqLg Oʻzbekcha Vikipediyaning YouTube kanali]
 
{{Turkiy tillardagi Vikipediyalar}}
{{Vikipediyalar}}
 
[[Turkum:Oʻzbekcha Vikipediya]]
[[Turkum:Oʻzbek tili]]
[[Turkum:Oʻzbekcha ensiklopediyalar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Favicon of ZiyoSfera Oʻzbekcha Vikipediya
Oʻzbekcha Vikipediya logosi
Web-manzil uz.wikipedia.org
Interwiki uz:
Asosiy boʻlim oʻzbekcha
Asos solingan sana 2003-yil 21-dekabr
Maqolalar soni 483 923
Egasi Wikimedia Foundation
Litsenziya erkin
Reklama yoʻq

Oʻzbekcha Vikipediya — Vikipediya ochiq ensiklopediyasining oʻzbek tilidagi boʻlimi. Oʻzbekcha Vikipediya 2003-yil dekabrda oʻz faoliyatini boshlagan. Soʻnggi hisob-kitoblarga koʻra oʻzbekcha Vikipediyaning 483 923 ta maqolasi mavjud.

Dunyo boʻylab 37 millionga yaqin odam oʻzbek tilida soʻzlashishi hamda Oʻzbekistonda 17 milliondan ortiq Internet foydalanuvchi borligiga qaramasdan[1], oʻzbekcha Vikipediyada faol tahrirchilar soni oz va mavjud maqolalarning aksarida yetarlicha manba koʻrsatilmagan[2]. Ammo 2012-yilning boshidan faol foydalanuvchilar soni ham, yaxshi yozilgan maqolalar soni ham sezilarli darajada oʻsa boshladi. 2013-yil boshida Vikipediyaning oʻzbek tilidagi versiyasi boshqa tillardagi Vikipediyalar ichida yillik koʻrishlar soni oʻsishi boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi[3]. 2022-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi bilan hamkorlikda yoʻlga qoʻyilgan „WikiStipendiya“ loyihasi taʼsirida oʻzbekcha Vikipediyaga umumiy tashriflar hamda loyihadagi maqolalar va tahrirlar soni keskin oshdi.

Oʻzbek tilidagi Vikipediyada maqolalar lotin yozuvida yoziladi. 2012-yil avgust oyida foydalanuvchilar qomus sahifalarini ham kirill, ham lotin yozuvida oʻqiy olishlari uchun oʻzbekcha Vikipediyaga maxsus yozuv konverteri ishga tushgan.

Oʻzbekcha Vikipediya bosh sahifasi (2021-yil sentyabr).

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻzbekcha Vikipediya oʻz faoliyatini 2003-yilda boshlagan. Ilk tahrir 2003-yil 21-dekabrda qomusning bosh sahifasida qilingan[4]. 2004-yil davomida oʻzbekcha Vikipediyada katta oʻzgarishlar roʻy bermadi. 2005-yilga kelib esa qomus ancha faollashdi.

2011-yil sentyabr oyi oxiri, oktabr oyi boshlarida Oʻzbekiston hududida oʻzbekcha Vikipediya toʻsildi. Oʻzbekistonda toʻsilgan boʻlishiga qaramasdan, ensiklopediya 2012-yil jadallik bilan rivojlana boshladi. Oʻsha yili may oyidan loyihada bot orqali koʻp sonli maqolalar yaratish boshlandi. 2013-yil esa Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasidagi barcha maqola oʻzbekcha Vikipediyaga bot yordamida qoʻshildi.

2008-yil wiki.zn.uz adresida oʻzbekcha Vikipediya koʻzgusi ochildi. Koʻzgu Oʻzbekistondagi foydalanuvchilar uchun xalqaro trafikni ozaytirish uchun yaratilgandi. Ammo 2012-yildan beri mazkur koʻzgu ishlamaydi.

Vikimajlislar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Asosiy maqola: Vikipediya:Majlislar

2007-yil Toshkent axborot texnologiyalari universitetida oʻzbekcha Vikipediya tahrirchilarining birinchi majlisi boʻlib oʻtdi. Majlisda Vikipediyada avval tahrir qilmagan talabalar ham qatnashdi.

VikiYoz

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Asosiy maqola: Vikipediya:VikiYoz

2008-yil Oʻzbekiston Respublikasi hukumatiga qarashli Uzinfocom axborot texnologiyalari markazi homiyligida VikiYoz tanlovi uyushtirildi. Tanlovning asosiy maqsadi oʻzbekcha Vikipediyani kengaytirish va rivojlantirish edi. Ammo tanlov muvaffaqiyatli kechmadi va natijasiz yakunlandi.

OzodWiki

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Asosiy maqola: OzodWiki
OzodWiki rukni banneri

2014-yilning fevralida Ozodlik radiosi oʻzbekcha Vikipediyaning rivojlanishiga hissa qoʻshish maqsadida OzodWiki ruknini taʼsis qildi[5][6] Bu rukn ostida turli materiallar, jumladan faol Vikipediya tahrirchilaridan olingan intervyular,[6][7][8][9][10][11] mavjud maqolalarga taqrizlar[7][8][12] hamda Vikipediyada tahrir qilish boʻyicha darslar[11] berib borildi. Bundan tashqari, oʻzbekcha Vikipediyani ommalashtirish uchun Ozodlik radiosi xabarlarida ishlatilgan ayrim soʻzlar ensiklopediyadagi mos maqolalarga ulandi.[5] OzodWiki loyihasi har ikki taraf uchun ham foydali boʻldi: „Ozodlik radiosi oʻquvchilari kengroq maʼlumotga yoʻnaltirildi va Vikipediya yangi oʻquvchilar va mavzular hisobiga ommalashdi. Bundan tashqari, Ozodlik radiosi Vikipediyaga turli mavzularni yoritishni taklif qildi, Vikipediyada esa oʻz navbatida Ozodlikka havolalar qoʻshildi.“[5].

Qisqa vaqt ichida OzodWiki rukni ostida berilgan materiallarning oʻzbekcha Vikipediyaga ijobiy taʼsir qilayotgani kuzatildi.[13] OzodWiki eshittirishi boshlanganidan keyin roʻy bergan oʻzgarishlarning barchasi faqat OzodWiki eshittirishi taʼsirida boʻlgani ehtimoldan xoli boʻlsa-da, oʻzgarishlarning aksari aynan shu loyiha doirasidagi eshittirishlar berilayotgan paytda yuz berdi. 2014-yil yanvar oyida oʻzbekcha Vikipediyaning bosh sahifasiga 20 368 marta tashrif qilingan boʻlsa, shu yilning mart oyiga kelib bu koʻrsatkich 56 274 ga yetdi.[13] 2013-yil martida bosh sahifaga qilingan tashriflar soni 20 403 ni tashkil qilgan edi. 2014-yil aprel oyida bosh sahifaga qilingan tashriflar soni esa 136 592 ni tashkil qildi[14]. 2013-yil aprelida bosh sahifaga qilingan tashriflar soni 12 134 ni tashkil qilgan edi.

Yanvar oyiga qaraganda fevral oyida oʻzbekcha Vikipediyada faollik sezilarli darajada oshdi. Yanvarda taxminan 1 400 marta tahrir tugmasi bosilgan boʻlsa, fevralda qomus 2 200 atrofida tahrir qilindi[13]. Boshqacha qilib aytganda, fevralda avvalgi oyga qaraganda tahrirlar soni 59 foizga oshdi. Yanvar oyida dekabrga qaraganda tahrirlar soni 32 foizga ozaygani eʼtiborga olinsa, bu sezilarli oʻsishdir.

2014-yil yanvarda kuniga oʻrtacha bir dona maqola yaratilgan boʻlsa, fevralda bu koʻrsatkich uch baravarga oshdi[15]. Yaʼni, OzodWiki eshittirishi berila boshlangan oyda oʻzbekcha Vikipediyada kuniga oʻrta hisobda uchta maqola yaratildi. 2013-yilning oktabr, noyabr, dekabr oylarida kuniga oʻrtacha ikkita maqola yaratilgan edi.

Shunday boʻlsa-da, 2014-yilning fevral oyida yangi foydalanuvchilar sonida sezilarli oʻzgarishlar kuzatilmadi[16]. Mazkur oyda ham yanvar oyidagidek kamida oʻn dona tahrir qilgan yangi foydalanuvchilar soni avvalgi oyga solishtirganda uch kishiga oʻsdi: oʻzbekcha Vikipediyada dekabrda 184, yanvarda 187, fevralda esa 190 ta yangi foydalanuvchi paydo boʻldi. Shunday boʻlsa-da, mart va aprelda yangi foydalanuchilar soni bir oz oʻsdi. Kamida oʻn dona tahrir qilgan yangi foydalanuvchilar soni martda toʻrt, aprelda olti kishiga oʻsdi.

Loyiha davomida 33 dona maqola chop etildi. Oxirgi maqola 2016-yilning yanvar oyida eʼlon qilindi.

Qoidalari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yozuv

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Oʻzbekcha Vikipediyada lotin yozuvidan kirill yozuviga oʻgiruvchi konverter

oʻzbekcha Vikipediyada maqolalar lotin yozuvida yoziladi. Tarixda oʻzbek tili turli alifbolardan foydalanib yozilgan. 1928-yilgacha savodli kishilar oʻzbek tilida yozayotganda arab yozuviga asoslangan alifboni ishlatishgan. 1928-yildan 1940-yilgacha hozirgi lotin yozuvidan farq qiladigan lotin yozuvidan qoʻllangan. 1940-yildan boshlab oʻzbek tilida yozish uchun kirill yozuvidan qoʻllanila boshlangan. Kirill yozuvi 1993-yilgacha oʻzbek tilining asosiy yozuvi boʻlib qoldi.

Oʻzbekcha Vikipediya tahrir oynalarida chiqadigan vikifikator tugmasi

Oʻzbekiston SSRIdan ajrab chiqib mustaqillikka erishganidan keyin mamlakatda oʻzbek tiliga yangi lotin yozuvi kiritildi. Hozirgi kunda maktab va oliygoh qoʻllanmalari, baʼzi gazeta va jurnallar hamda ayrim rasmiy qogʻozlar lotin alifbosida yoziladi. 2004-yildan boshlab baʼzi rasmiy saytlarda ham lotin yozuvidan qoʻllanila boshlandi. Shunday boʻlsa-da, kirill yozuvi hali ham keng qoʻllanadi, ayniqsa yoshi katta va boshqa mamlakatlarda yashaydigan oʻzbeklar orasida.

Hozir oʻzbekcha Vikipediyada kirill yozuvida yozilgan matnni osonlikcha lotin yozuviga oʻgiruvchi funksiya bor. Vikifikator deb ataluvchi bu dastur tahrir oynasiga kiritilgan vikimatnni viki-belgi va oʻzbek tili tipografiyasining baʼzi bir qoidalariga asoslanib avtomatik tahrir ham qiladi. 2012-yil avgust oyida foydalanuvchilar qomus sahifalarini ham kirill, ham lotin yozuvda koʻra olishlari uchun oʻzbekcha Vikipediyaga maxsus yozuv konverteri qoʻshildi[17].

Boshqa qoidalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Inglizcha Vikipediyada sahifalarni qayta nomlash, yarim himoya qilingan sahifalarni tahrirlash va fayl yuklash uchun avtotasdiqlangan (inglizcha: autconfirmed) statusi kerak. Oʻzbekcha Vikipediyada bu harakatlar cheklanmagan. Hozir oʻzbekcha Vikipediyada oʻn yettita administrator bor. Bularning bittasi nafaol.

Qamrovi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻzbekcha Vikipediyada Oʻzbekiston siyosati haqida maqola juda oz.[18] 2012-yil oʻzbekcha Vikipediya Oʻzbekistonda toʻsilgan boʻlishiga qaramasdan jadallik bilan rivojlanib, ensiklopediyada muhim mavzular boʻyicha yaxshi yozilgan maqolalar soni oʻsa boshladi. 2013-yil Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasidagi maqolalar bot yordamida oʻzbekcha Vikipediyaga qoʻshilganidan keyin onlayn qomusning qamrovi ancha kengaydi. Hozir qomusda eng koʻp aholi punktlari, astronomik jismlar, shaxsiyatlar, musiqa va futbol haqida maqola mavjud.[19]

Oʻzbekcha Vikipediyada koʻpgina boshqa Vikipediyalarda boʻlganidek, sifatiga qarab tanlangan va yaxshi maqolalar foydalanuvchilar kelishuvi bilan ajratiladi. Hozir oʻzbekcha Vikipediyada 3 ta tanlangan va 4 ta yaxshi maqola bor. Tanlangan maqola statusiga ega maqolalar Yulduz, Falsafa, Koreya Respublikasi, Tehron, Halab, Qorabuloq, Encyclopædia Britannica, Alisher Navoiy, Cristiano Ronaldo, Britaniya imperiyasi, Texas, Palov va Ispaniya imperiyasi maqolalaridir.

Statistikasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2012-yil 5-iyunda oʻzbekcha Vikipediya maqolalari soni 10 000 ga yetdi[20]. 10 000-maqola kompas haqida boʻldi. Bir oydan keyin 5-iyulda maqolalar soni 20 000 ga koʻtarildi[21]. 20 000-maqola meteorologiya haqida boʻldi. 2012-yil 8-noyabrda oʻzbekcha Vikipediya maqolalari soni 50 000 ga yetdi[22][23]. 50 000-maqola kvadrat tenglama haqida boʻldi. 2013-yil 20-martda boʻlsa maqolalar soni 100 000 ga yetdi[24][25]. 100 000-maqola ishchi kuchi maqolasi boʻldi. Oʻzbekcha Vikipediya maqolalari sonidagi bu oʻsishlarga asosan botlar yordamida erishildi.

Oʻzbekistonda oʻzbekcha va ruscha Vikipediya sahifalarini koʻrishlar sonining oʻsish sur’ati.

Oʻzbek tilidagi Vikipediyada hozir 483 923 ta maqola bor. Foydalanuvchilar soni — 127, ulardan 0 nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan. Jami sahifalar soni (munozara, turkum va hokazolarni qoʻshib hisoblaganda) — 1 439 958. Jami tahrirlar soni — 1 472 878. Teranligi — Andoza:UzWiki teranligi. Maqola soni boʻyicha oʻrni — Andoza:Vikipediya/Maqola soni boʻyicha oʻrni. Har bir Vikipediya boʻlimida boʻlishi kerak boʻlgan maqolalar soni boʻyicha oʻzbekcha boʻlim 72-oʻrinni egallaydi[26].

Oʻzbekcha Vikipediyaga tashriflar (Sentabr, 2022) Manba[27]
Oʻzbekiston
  
 85.92%
AQSh
  
 4.29%
Rossiya
  
 1.6%
Germaniya
  
 0.97%
Niderlandiya
  
 0.71%
Kanada
  
 0.63%
Qirgʻiziston
  
 0.6%
Boshqa
  
 5.3%

<timeline> DateFormat = dd/mm/yyyy ImageSize = width:160 height:1000 PlotArea = width:80 height:950 left:40 bottom:20 Period = from:01/12/2003 till:05/03/2024 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:01/01/2004 ScaleMinor = unit:month increment:1 start:01/01/2004 PlotData= 

 bar:Leaders width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S shift:(22,2) anchor:middle
 from:01/12/2003 till:26/11/2022 color:green
 at:01/12/2003  text:Tashkil qilingan
 at:01/07/2004 text: 
 at:15/05/2005 text:
 at:15/01/2006 text:100
 at:28/05/2006 text:1 000
 at:05/06/2012 text:10 000
 at:08/11/2012 text:50 000
 at:20/03/2013 text:100 000
 at:04/07/2022 text:150 000 
 at:26/11/2022 text:200 000
 at:05/03/2024 text:250 000

</timeline>

Sana Maqola soni[28] Maqola
15.01.2006 100
24.05.2006 500
28.05.2006 1 000
05.06.2012 10 000 Kompas
05.07.2012 20 000 Meteorologiya
31.07.2012 30 000 Giroskop
27.08.2012 40 000 Shamol
08.11.2012 50 000 Kvadrat tenglama
29.11.2012 60 000 Blue Mountain, Mississippi
04.01.2013 70 000 Tinchlik
13.02.2013 80 000 Armatura
10.03.2013 90 000 Aleksandr burji
20.03.2013 100 000 Ishchi kuchi
20.04.2013 110 000
09.05.2013 120 000
17.05.2022 140 000
04.07.2022 150 000 Giorgetto Giugiaro
04.08.2022 160 000
25.09.2022 170 000
22.10.2022 180 000
26.11.2022 190 000
26.11.2022 200 000 Küdürlü
25.07.2023 240 000
05.03.2024 250 000 Xkachoyang
Bugun Lua xatosi in Modul:NUMBEROF/data at line 7: attempt to index local 'statistics' (a boolean value).

Toʻsilishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻzbekistonda Vikipediya toʻlaligicha ikki marta qisqa muddatga toʻsilgan. Dastlabki blok 2007—2008-yillarda sodir boʻlgan. 2011-yil sentyabr oyi oxiri, oktyabr oyi boshlarida Oʻzbekiston hududida Vikipediyaning faqat oʻzbekcha boʻlimiga toʻsiq qoʻyilgan[29]. Shunday boʻlsa-da, Ozodlik radiosi toʻsiq haqida 2012-yil 16-fevralda maqola yozganidan keyingina xalqaro ommaviy axborot vositalari bu mavzuni yoritdi.[30] Boshida Oʻzbekistonda oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini ochishga uringan foydalanuvchilar Microsoftning msn.com saytiga yoʻnaltirildi.[30] Keyinchalik ensiklopediya sahifalari shunchaki ochilmay qoʻydi. Boshqa tillardagi Vikipediyalar ochildi, faqat oʻzbekcha Vikipediya sahifalari toʻsildi, xolos.[31]

Oʻzbekcha Vikipediyaning toʻsilishi sababi maʼlum emas. Ayrimlar Oʻzbekiston hukumati ensiklopediyada oʻz faoliyatini tanqid qiladigan maqolalar yozilishidan xavotirda boʻlgani uchun toʻsib qoʻygan, deb taxmin qilishdi.[2] Amerikalik antropolog Sarah Kendzior oʻzbekcha Vikipediyani hukumat shunchaki „oʻzini koʻrsatishi“ uchun toʻsgan, sababi Oʻzbekiston hukumati barcha oʻzbek tilidagi kontentni oʻz yurisdiksiyasiga kiradi, deb oʻylaydi, degan fikrni bildirdi.[18]

Toʻsiq uncha kuchli emas edi: oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini HTTPS ulanish bilan ochish mumkin edi. Shu sabab 2013-yil Google oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini HTTPS bilan indeksatsiya qila boshladi va foydalanuvchilar avtomatik tarzda HTTPSga yoʻnaltirila boshlandi. Umuman olganda, 2013—2019-yillarda Oʻzbekistonda oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini muammosiz ochildi. 2019-yilning mayida Oʻzbekiston hukumati bir necha matbuot va inson huquqlari tashkilotlari, jumladan, Amerika ovozi, BBC, Amnesty International hamda Human Rights Watch saytlariga qoʻyilgan toʻsiqni olib tashladi.[32] Oʻshandan beri Oʻzbekistonda foydalanuvchilar oʻzbekcha Vikipediya sahifalarini hech bir muammosiz ocha oladilar.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Asia Internet Stats by Country and 2019 Population Statistics“. Internet World Stats (2018-yil dekabr). 2019-yil 4-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  2. ↑ 2,0 2,1 Ataev, Nodir. „Is Wikipedia Accurate?“ (oʻzbekcha) (17-fevral 2012-yil). Qaraldi: 21-fevral 2012-yil.
  3. ↑ „Page Views for Wikipedia, All Platforms, Normalized“. Wikimedia. 2012-yil 29-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2-aprel 2013-yil.
  4. ↑ „Main Page“. Uzbek Wikipedia (21-dekabr 2003-yil). Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Omuemu, Sophia. „Fighting Censorship in Uzbekistan, One Entry at a Time“ (17-iyun 2014-yil). 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-iyun 2014-yil.
  6. ↑ 6,0 6,1 „Ўзбекча Википедия фаоллашадиган бўлди“ (oʻzbekcha) (6-fevral 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Ўзбекистонлик Ге Олимпиаданинг 13 февралдаги мусобақаларида қатнашади“ (oʻzbekcha) (13-fevral 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Ўзбекча Википедия “Евромайдон”ни ёритишга улгурмаяпти“ (oʻzbekcha) (19-fevral 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  9. ↑ „"Ўзбекистонда Википедияга ҳисса қўша оладиган илмли ёшлар кўп, лекин..."“ (oʻzbekcha) (6-mart 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  10. ↑ „21 яшар Дониёр Ўзбекча Википедияга НАТО тўғрисида мақола қўшди“ (oʻzbekcha) (20-mart 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  11. ↑ 11,0 11,1 „The Bell has Rung and the Wiki Lesson has Started“ (oʻzbekcha) (27-mart 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  12. ↑ „Қрим бўҳронини Ўзбекча Википедия ҳам диққат билан кузатмоқда“ (oʻzbekcha) (7-mart 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 „OzodWiki Ўзбекча Википедияга ташрифларни 300%га оширди“ (oʻzbekcha) (10-aprel 2014-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  14. ↑ „Wikipedia article traffic statistics“. Wikipedia article traffic statistics. Qaraldi: 22-may 2014-yil.
  15. ↑ „Articles - New articles per day“. Wikipedia Statistics. 2014-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 21-aprel 2014-yil.
  16. ↑ „Wikipedians - New wikipedians“. Wikipedia Statistics. 2014-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 21-aprel 2014-yil.
  17. ↑ Ataev, Nodir. „Ўзбекча Википедия ривожланмоқда“ (oʻzbekcha) (3-oktabr 2012-yil). Qaraldi: 20-aprel 2014-yil.
  18. ↑ 18,0 18,1 Kendzior, Sarah. „Why Did Uzbekistan Ban Wikipedia?“. Registan (21-fevral 2012-yil). 16-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24-fevral 2012-yil.
  19. ↑ „Most linked-to categories“. Uzbek Wikipedia. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
  20. ↑ „The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia Reaches 10,000“ (oʻzbekcha) (7-iyun 2012-yil). 10-iyun 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 8-iyun 2012-yil.
  21. ↑ „The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia gains another 10,000 in a month“ (oʻzbekcha) (12-iyul 2012-yil). 20-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 12-iyul 2012-yil.
  22. ↑ „«Википедия» на узбекском содержит более 50 тысяч статей“ (ruscha) (8-noyabr 2012-yil). 16-noyabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
  23. ↑ „The Number of Articles in the Uzbek Wikipedia has Exceeded 50,000“ (oʻzbekcha) (8-noyabr 2012-yil). 16-dekabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
  24. ↑ „Число статей в узбекской «Википедии» превысило 100 тысяч“ (ruscha) (20-mart 2013-yil). 9-may 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
  25. ↑ „"Labor Force" has Become the 100,000th Article on the Uzbek Wikipedia“ (oʻzbekcha) (20-mart 2013-yil). 28-mart 2014-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 19-aprel 2014-yil.
  26. ↑ „List of Wikipedias by sample of articles“. Wikimedia Foundation. Qaraldi: 18-aprel 2014-yil.
  27. ↑ https://stats.wikimedia.org/#/uz.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal%7Ctable%7C2022-09-01~2022-11-01%7C(access)~desktop*mobile-app*mobile-web%7Cmonthly
  28. ↑ „Wikipedias by article-count milestone“. Wikimedia. Qaraldi: 28-sentyabr 2012-yil.
  29. ↑ „Google’ni Google, talabalarni a’lochi qilgan sayt. 15-yanvar – Wikipedia’ga asos solingan kun“ (o‘zbekcha). Daryo.uz (2020-yil 15-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 9-noyabr.
  30. ↑ 30,0 30,1 „The Uzbek Wikipedia is Blocked in Uzbekistan“ (oʻzbekcha) (16-fevral 2012-yil). Qaraldi: 21-fevral 2012-yil.
  31. ↑ „Wikipedia Articles in Uzbek Blocked“ (16-fevral 2012-yil). Qaraldi: 21-fevral 2012-yil.
  32. ↑ „Uzbeks Open Web to BBC, VOA, Amnesty International“. VOA (14-may 2019-yil). Qaraldi: 1-oktabr 2019-yil.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Uz.wikipedia.org?oldid=687201" dan olindi