Varvara GES sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox dam
| name                               = Varvara to‘g‘oni
| name_official                      = 
| image                              = Varvara Hydroelectric Power Station.jpg
| image_size                         = 300px
| image_caption                      = Varvara gidro elektr stansiyasi
| image_alt                          = 
| location_map                       = Azerbaijan
| location_map_size                  = 
| location_map_caption               = 
| location_map_alt                   = 
| coordinates                        = {{coord|40|47|24|N|47|01|42|E|type:landmark|display=inline,title}}
| country                            = [[Ozarbayjon]]
| location                           = Yevlax
| purpose                            = Energiya ishlab chiqarish, sug‘orish, tartibga solish
| status                             = Foydalanilmoqda
| construction_began                 = [[1954-yil]]
| opening                            = [[1956-yil]]
| demolished                         = 
| cost                               = 
| builder                            = 
| designed_by                        = 
| owner                              = Azarenerji ASC
| operator                           = Azarenerji ASC
| dam_type                           = Tuproq
| dam_crosses                        = [[Kura (daryo)]]
| dam_height_foundation              = 86 metr
| dam_height_thalweg                 = 
| dam_length                         = 
| dam_elevation_crest                = 
| dam_width_crest                    = 
| dam_width_base                     = 
| dam_volume                         = 
| spillway_count                     = 
| spillway_type                      = 
| spillway_length                    = 
| spillway_capacity                  = 
| spillway_volumetric_flow_rate      = 
| spillway_type2                     = 
| spillway_length2                   = 
| spillway_capacity2                 = 
| spillway_volumetric_flow_rate2     = 
| spillway_type3                     = 
| spillway_length3                   = 
| spillway_capacity3                 = 
| spillway_volumetric_flow_rate3     = 
| res_name                           = Varvara suv ombori
| res_capacity_total                 = 
| res_capacity_active                = 
| res_capacity_inactive              = 
| res_catchment                      = 
| res_surface                        = {{Convert|20.5|km2}}
| res_max_length                     = {{Convert|13|km}}
| res_max_width                      = 
| res_max_depth                      = {{Convert|8.2|m}}
| res_elevation                      = 
| res_tidal_range                    = 
| lower_dam_type                     = 
| lower_dam_crosses                  = 
| lower_dam_height_foundation        = 
| lower_dam_height_thalweg           = 
| lower_dam_length                   = 
| lower_dam_elevation_crest          = 
| lower_dam_width_crest              = 
| lower_dam_width_base               = 
| lower_dam_volume                   = 
| lower_spillway_count               = 
| lower_spillway_type                = 
| lower_spillway_length              = 
| lower_spillway_capacity            = 
| lower_spillway_volumetric_flow_rate = 
| lower_spillway_type2               = 
| lower_spillway_length2             = 
| lower_spillway_capacity2           = 
| lower_spillway_volumetric_flow_rate2 = 
| lower_spillway_type3               = 
| lower_spillway_length3             = 
| lower_spillway_capacity3           = 
| lower_spillway_volumetric_flow_rate3 = 
| lower_res_name                     = 
| lower_res_capacity_total           = 
| lower_res_capacity_active          = 
| lower_res_capacity_inactive        = 
| lower_res_catchment                = 
| lower_res_surface                  = 
| lower_res_max_length               = 
| lower_res_max_width                = 
| lower_res_max_depth                = 
| lower_res_elevation                = 
| lower_res_tidal_range              = 
| plant_name                         = Varvara GES
| plant_coordinates                  = 
| plant_operator                     = Azərenerji ASC
| plant_commission                   = 1956-1957
| plant_decommission                 = 
| plant_type                         = An’anaviy GES
| plant_hydraulic_head               = 
| plant_turbines                     = 3 ta gidroaqreqat
| plant_pumpgenerators               = 
| plant_pumps                        = 
| plant_capacity                     = {{Convert|18|MW}}
| plant_capacity_factor              = 
| plant_efficiency                   = 
| plant_storage_hours                = 
| plant_annual_gen                   = 100 million kVt·soat
| plant_annual_gen_year              = 
| website                            = 
| extra                              = 
}}

'''Varvara suv elektr stansiyasi''' (Varvara SES) — [[Ozarbayjon]]ning [[Yevlax rayoni]]da, [[Kur daryosi|Kur daryosi]] ustida, [[Varvara]] qishlogʻi yaqinida joylashgan suv elektr stansiyasidir. Stansiya [[Mingachevir suv elektr stansiyalari tizimi]]ning tarkibiga kiradi va [[AzərEnerji|Azərenerji]] ASC tomonidan ekspluatatsiya qilinadi. Stansiya 1954–1957-yillarda qurilgan. Birinchi gidroagregat [[1956-yil]]da, qolgan ikki gidroagregat esa 1957-yilda foydalanishga topshirilgan. Dastlabki oʻrnatilgan quvvati 16,5 MVt boʻlgan.<ref name=":0">{{Cite web |title=AzərEnerji ASC |url=https://azerenerji.gov.az/newsdetail/1401 |access-date=2026-08-14 |website=azerenerji.gov.az}}</ref><ref>[http://mst.gov.az/MST/SA_2.html Ozarbayjon Respublikasi Melioratsiya va Suv Xoʻjaligi Ochiq Aksiyadorlik Jamiyati: Suv omborlari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119071310/http://mst.gov.az/MST/SA_2.html|date=2011-01-19}} Retrieved on 23 November</ref><ref>[http://www.eco.gov.az/hid-chay-gol-suanbar.php Ozarbayjon Ekologiya vazirligi: Ozarbayjon daryolari, koʻllari va suv omborlari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017031528/http://www.eco.gov.az/hid-chay-gol-suanbar.php|date=2014-10-17|access-date=16 November 2024}}</ref>

== Geografik joylashuvi ==
Varvara GES [[Kura]] daryosi ustida, Yevlax rayonining Varvara qishlogʻi yaqinida, [[Mingachevir suv ombori]]dan taxminan 20 km janubda joylashgan.

== Tarixi ==
Varvara GES qurilishi 1954-yilda boshlangan. Stansiyaning yaratilishidan koʻzlangan maqsadlardan biri Kura daryosining suv resurslaridan gidroenergetika maqsadlarida foydalanish va [[Mingechaur]] gidroenergetika kompleksining faoliyatini toʻldirish edi.

Stansiyaning birinchi gidroagregati [[1956-yil]]da, qolgan ikki gidroagregati esa [[1957-yil]]da foydalanishga topshirilgan. Shunday qilib, stansiya uchta gidroagregat bilan faoliyatini boshlagan. Dastlabki oʻrnatilgan quvvati 16,5 MVt ni tashkil etgan.

Uzoq muddatli ekspluatatsiya natijasida stansiyaning gidrotexnika va elektroenergetika jihozlari jismonan eskirgan va Azarenerji maʼlumotlariga koʻra, 1990-yildan keyin stansiya baʼzi davrlarda atigi 2–3 MVt quvvat bilan ishlagan.<ref name=":0" />

== Rekonstruksiya ==
Varvara GESni qayta qurish [[Mingechaur GES]] tizimini rekonstruksiya qilish loyihasi doirasida amalga oshirilgan. Ishlar [[2010-yil]]da boshlanib, [[2017-yil]]da yakunlangan<ref name=":1">{{Cite web |title=Ilhom Aliyev Varvara Suv Elektr Stansiyasining rekonstruksiyadan keyingi ochilishida ishtirok etdi » Ozarbayjon Prezidentining Rasmiy internet sahifasi |url=https://president.az/az/articles/view/23362 |access-date=2026-08-14 |website=president.az |language=az}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ozarbayjon prezidenti qayta qurilgan Varvara Suv Elektr Stansiyasining foydalanishga topshirilishida ishtirok etdi |url=https://apa.az/infrastruktur/xeber_azerbaycan_prezidenti_varvara_su_elektri_-468218 |access-date=2026-08-14 |website=Apa.az |language=az}}</ref>.

Rekonstruksiya ishlari doirasida stansiyaning barcha gidrogeneratorlari va gidroturbinlari yangilari bilan almashtirilgan. Buning natijasida stansiyaning quvvati oshib, 18 MVtga yetgan. Stansiya binosi zamonaviy talablar inobatga olingan holda qayta qurilgan. Bundan tashqari, 35 kilovoltli yopiq taqsimlash qurilmasi va tegishli uzatish tarmogʻi toʻliq yangilangan, boshqaruv va tartibga solish tizimi texnologiyaning soʻnggi yutuqlaridan foydalangan holda zamonaviylashtirilgan, barcha yordamchi jihozlar yangilangan. 

Rekonstruksiya vaqtida suv kanalining oʻng va chap qirgʻoqlarida mustahkamlash ishlari bajarilgan, quvvat transformatorlari kuchliroq va yangilariga almashtirilgan.<ref name=":1" /> Varvara gidro elektr stansiyasi Mingechaur GES suv sarfini tartibga solish bilan bir qatorda, yiliga oʻrtacha 100 million kilovatt-soatga yaqin elektr energiyasi ishlab chiqarish qobiliyatiga yetkazilgan.

Rekonstruksiya ishlariga 150 nafardan ortiq mahalliy mutaxassis jalb qilingan. Stansiya hududida keng koʻlamli obodonlashtirish ishlari olib borilgan, zamonaviy yoritish tizimi yaratilgan, atrof-muhit muhofazasi kuchaytirilgan va yangi yashil hudud barpo etilgan.

== Ahamiyati ==
[[Varvara]] GES Ozarbayjonning gidroenergetika tarixida uzoq muddatli ekspluatatsiya tajribasiga ega boʻlgan stansiyalardan biridir. 1950-yillarda yaratilgan stansiyaning 2010-2017-yillarda rekonstruksiya qilinishi uning jihozlarini zamonaviylashtirish va ishlab chiqarish quvvatini oshirish imkonini berdi.

== Mingechaur gidro elektr stansiyalari tizimi ==
Varvara GES [[Kura]] daryosi boʻyida joylashgan [[Mingechaur GES]] s bilan bogʻliq gidroenergetika obyekti hisoblanadi. Azarenerji Varvara GESni oʻzining faoliyat koʻrsatayotgan suv elektr stansiyalari qatorida koʻrsatadi. 

== Varvara suv ombori ==
Stansiyaning qurilishi natijasida balandligi 86 metr, eni 3,4 km, maydoni 20,5 km2 boʻlgan [[Varvara suv ombori]] barpo etildi<ref>{{Cite web |title=Melioration JSC |url=http://mst.gov.az/MST/SA_2.html |access-date=2026-08-14 |website=mst.gov.az}}</ref>. Suv omborining uzunligi 13 km, chuqurligi 8,2 m, qirgʻoq chizigʻining uzunligi esa 31 km ni tashkil qiladi.

=== Suv omborining ixtiofaunasi ===
Varvara suv ombori ixtiofaunasining tur tarkibi va ularning uchrashish jadalligi oʻrganilganda, bu yerda 34 tur va kenja tur, ikkita duragay va bitta shakl (karp) qayd etilgan. Zamonaviy davrda suv omborida Xazar qizilbaligʻi, Kura xramulyasi, laqqa baliq, mursa, poru, qilich baliq va Xazar minogasi yoʻqligi aniqlangan.

Varvara suv omborida hozirgi kunda 26 tur va kenja tur, ikkita duragay va bitta shakldagi baliqlar mavjud. Bu baliqlar orasida koʻp uchraydiganlar – Durnabaligʻi (shuka), kulme, hashim,Kavkaz kumushchasi, chapax, naxa, sif, tovon baligʻ, Kura kumushchasi; oʻrtacha miqdordagi – Kura shamayisi, gambuziya, Kura xulu, Kavkaz xulu, choʻrtan (zogʻora baliq), karp; kam uchraydiganlar – Kura qumloqchisi, Kura ostki ogʻizli baligʻi, lil baligʻi, qiziluzgach, Kavkaz enliboshi; siyrak uchraydiganlar esa qijovchi, qizil ilishkan, duragay-kulme chapax va duragay-kulme ostki ogʻizli baliqlaridir. Tadqiqotlar natijasida kulme ov ahamiyatiga ega baliqlar orasida son dinamikasiga koʻra birinchi oʻrinni egallaydi (34,5%), keyingi oʻrinni 25,5% bilan chapax egallaydi. 15,5% bilan hashim uchinchi, 10,7% bilan choʻrtan baliq toʻrtinchi oʻrinda turadi<ref>{{Cite book |title=Kur silsila suv omborlarining biologiyasi |publisher=Elm |year=2010 |location=Boku}}</ref>.

== Yana qarang ==
* [[Mingechaur GES]]
* [[Mingachevir suv ombori]]
* [[Varvara suv ombori]] 
* [[Kura (daryo)]]]]


== Manbalar ==