Ziyosfera

Velosport: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Velosport
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Velosport]]
[[Fayl:Two_siblings_on_their_way_home_after_school.jpg|thumb| [[Gana|Ganada]] velosiped minadigan bolalar.]]
[[Fayl:Cycliste_à_place_d'Italie-Paris_crop.jpg|thumb| Yevropa shahar velosipedi .]]
[[Fayl:Tour_de_France_2022_Day_17_(52231576555).jpg|thumb| Tour de France velopoygachilari.]]
'''Velosiped''', shuningdek, '''velosiped''' yoki '''velosiped''' deb ataladigan ikki gʻildirakli velosipedda yurish, [[transport]], [[dam olish]], mashq qilish yoki [[sport]] uchun [[Velosiped|velosipedlardan]] foydalanishdir<ref>{{Kitob manbasi|title=Oxford English Dictionary|url=https://archive.org/details/oxfordenglishdic0000unse_a3t6|edition=Second|year=1989|publisher=Oxford University Press|quote=cycling: The action or activity of riding a bicycle etc.}}</ref>. Velosiped haydash bilan shugʻullanadigan odamlar „velosipedchilar“<ref>{{Kitob manbasi|title=Oxford English Dictionary|edition=Second|year=1988|publisher=Oxford University Press|quote=cyclist: One who rides a cycle or practises cycling.}}</ref> deb nomlanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.oed.com/view/Entry/250990?redirectedFrom=biker+#eid|sarlavha=Oxford English Dictionary|iqtibos=biker: A cyclist, a person who rides a bicycle."|nashriyot=www.oed.com|qaralgan sana=26 September 2013}}</ref>. Ikki gʻildirakli velosipedlardan tashqari, „velosiped“ bir gʻildirakli velosiped, uch gʻildirakli velosiped, kvadrisikl, yotgan va shunga oʻxshash odam boshqaradigan transport vositalarini (HPVs) haydashni ham oʻz ichiga oladi.
 
Velosipedlar 19-asrda paydo boʻlgan va hozirda ularning soni butun dunyo boʻylab bir milliardga yaqin<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Worldometers|url=http://www.worldometers.info/bicycles/|sarlavha=Bicycles produced in the world|qaralgan sana=25 April 2014}}</ref>. Ular dunyoning koʻp joylarida, ayniqsa, aholi zich joylashgan Yevropa shaharlarida asosiy transport vositasidir<ref>{{Veb manbasi|sana=22 June 2017|sarlavha=Bike Culture: Europe vs America|url=https://www.reliance-foundry.com/blog/biking-usa-europe|qaralgan sana=12 January 2022|ish=Reliance Foundry Co. Ltd|til=en-US}}</ref>.
 
Velosport keng tarqalgan samarali va samarali transport usuli<ref>{{Veb manbasi|url=http://auto.howstuffworks.com/question527.htm|sarlavha=HowStuffWorks "Is there a way to compare a human being to an engine in terms of efficiency?"|nashriyot=Auto.howstuffworks.com|qaralgan sana=29 September 2009|sana=5 December 2000}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|last=Komanoff|first=Charles|editor=Cleveland|year=2004|title=Encyclopedia of Energy|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-176480-7|doi=10.1016/B0-12-176480-X/00185-6|chapter=Bicycling|pages=141–50}}</ref>. qisqa va oʻrtacha masofalar uchun optimal hisoblanadi.
 
Velosipedlar avtotransport vositalariga nisbatan koʻplab mumkin boʻlgan afzalliklarni beradi, shu jumladan velosiped haydash bilan bogʻliq doimiy jismoniy mashqlar, qulayroq toʻxtash, manevr qobiliyatini oshirish, yoʻllarga, velosiped yoʻllariga va qishloq yoʻllariga kirish. Velosiped, shuningdek, [[qazib olinadigan yoqilg'i]] sarfini kamaytiradi, [[Havoning ifloslanishi|havo]] va shovqinni kamroq ifloslantiradi, issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytiradi<ref>{{Cite journal|last=Brand|first1=Christian|last2=Götschi|first2=Thomas|last3=Dons|first3=Evi|last4=Gerike|first4=Regine|last5=Anaya-Boig|first5=Esther|last6=Avila-Palencia|first6=Ione|last7=de Nazelle|first7=Audrey|last8=Gascon|first8=Mireia|last9=Gaupp-Berghausen|first9=Mailin|date=March 2021|title=The climate change mitigation impacts of active travel: Evidence from a longitudinal panel study in seven European cities|journal=Global Environmental Change|language=en|volume=67|pages=102224|doi=10.1016/j.gloenvcha.2021.102224 | issn=0959-3780 }}</ref>. va tirbandlikni sezilarli darajada kamaytiradi<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last=Sabyrbekov|first1=Rahat|last2=Overland|first2=Indra|date=21 September 2020|title=Why Choose to Cycle in a Low-Income Country?|journal=Sustainability|language=en|volume=12|issue=18|pages=7775|doi=10.3390/su12187775|issn=2071-1050}}</ref>. Ular foydalanuvchilar uchun ham, umuman jamiyat uchun ham kamroq moliyaviy xarajatlarga ega (yoʻllarga arzimas zarar, kamroq yoʻl maydoni talab qilinadi). Avtobuslarning old qismiga velosiped tokchalarini oʻrnatish orqali tranzit agentliklari xizmat koʻrsatish joylarini sezilarli darajada oshirishlari mumkin<ref>{{Cite journal|last=Flamm, B.|last2=Rivasplata, C.|date=2014|title=Perceptions of Bicycle-Friendly Policy Impacts on Accessibility to Transit Services: The First and Last Mile Bridge|journal=MTI Report|publisher=Mineta Transportation Institute|url=http://transweb.sjsu.edu/PDFs/research/1104-bicycle-policy-transit-accessibility-first-last-mile.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140206213419/http://transweb.sjsu.edu/PDFs/research/1104-bicycle-policy-transit-accessibility-first-last-mile.pdf|archivedate=6 February 2014}}</ref>.
 
Bundan tashqari, velosipedda yurish sogʻliq uchun turli xil foyda keltiradi<ref>[https://www.researchgate.net/publication/341286587_Perspectives_on_exercise_intensity_volume_and_energy_expenditure_in_habitual_cycle_commuting Schantz P, Salier Eriksson, J, Rosdahl, H. 2020. Perspectives on exercise intensity, volume and energy expenditure in habitual cycle commuting. Front. Sports Act. Living 2:65]</ref><ref>{{Cite journal|last=Götschi|first1=Thomas|last2=Garrard|first2=Jan|last3=Giles-Corti|first3=Billie|date=2 January 2016|title=Cycling as a Part of Daily Life: A Review of Health Perspectives|url=https://doi.org/10.1080/01441647.2015.1057877|journal=Transport Reviews|volume=36|issue=1|pages=45–71|doi=10.1080/01441647.2015.1057877|issn=0144-1647}}</ref> va harakatsiz turmush tarzida keng tarqalgan saraton, yurak kasalliklari va diabet xavfini kamaytiradi<ref name="WHO">{{Veb manbasi|url=http://www.euro.who.int/document/e75662.pdf|sarlavha=A Physically Active Life through Everyday Transport|nashriyot=World health Organisation|qaralgan sana=29 September 2009|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090928174944/http://www.euro.who.int/document/e75662.pdf|arxivsana=28 September 2009}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last=Sabyrbekov|first1=Rahat|last2=Overland|first2=Indra|date=21 September 2020|title=Why Choose to Cycle in a Low-Income Country?|journal=Sustainability|language=en|volume=12|issue=18|pages=7775|doi=10.3390/su12187775|issn=2071-1050}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSabyrbekovOverland2020">Sabyrbekov, Rahat; Overland, Indra (21 September 2020). [[doi:10.3390/su12187775|"Why Choose to Cycle in a Low-Income Country?"]]. ''Sustainability''. '''12''' (18): 7775. [[Raqamli obyekt identifikatori|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3390/su12187775|10.3390/su12187775]]</span>. [[Xalqaro standart seriya raqami|ISSN]]&nbsp;[[issn:2071-1050|2071-1050]].</cite></ref>. Statsionar velosipedda velosiped haydash, shuningdek, pastki oyoq-qoʻllarning jarohatlarini reabilitatsiya qilishning bir qismi sifatida, ayniqsa kestirib, jarrohlik amaliyotidan soʻng ishlatilgan<ref name=":1">{{Cite journal|last=Stalzer|first1=Steve|last2=Wahoff|first2=Michael|last3=Scanlan|first3=Molly|last4=Draovitch|first4=Pete|date=2005|title=Rehabilitation After Hip Arthroscopy|journal=Operative Techniques in Orthopaedics|series=Hip Arthroscopy|volume=15|issue=3|pages=280–289|doi=10.1053/j.oto.2005.06.007|issn=1048-6666}}</ref>. Muntazam ravishda velosipedda yuradigan odamlar, shuningdek, ruhiy salomatlik yaxshilangani, shu jumladan kamroq stress va yaxshi hayotiylik haqida xabar berishgan<ref name=":2">{{Cite journal|last=Avila-Palencia|first1=Ione|last2=Int Panis|first2=Luc|last3=Dons|first3=Evi|last4=Gaupp-Berghausen|first4=Mailin|last5=Raser|first5=Elisabeth|last6=Götschi|first6=Thomas|last7=Gerike|first7=Regine|last8=Brand|first8=Christian|last9=de Nazelle|first9=Audrey|date=1 November 2018|title=The effects of transport mode use on self-perceived health, mental health, and social contact measures: A cross-sectional and longitudinal study|journal=Environment International|volume=120|pages=199–206|doi=10.1016/j.envint.2018.08.002|pmid=30098553|issn=0160-4120}}</ref>.
 
Velosiped haydashning kamchiliklari orasida velosipedda (uch gʻildirakli velosiped yoki kvadrisikldan tashqari) haydovchining tik turishi uchun maʼlum darajadagi asosiy koʻnikmalarga ega boʻlishi, avtotransport vositalariga nisbatan avariyalardan himoyalanishning kamayishi<ref>{{Cite journal|last=Wardlaw MJ|title=Three lessons for a better cycling future|journal=BMJ|volume=321|issue=7276|pages=1582–5|year=2000|pmid=11124188|pmc=1119262|doi=10.1136/bmj.321.7276.1582}}</ref>. koʻpincha uzoqroq sayohat vaqti kiradi. (aholi zich joylashgan hududlar bundan mustasno), ob-havo sharoitlariga zaiflik, yoʻlovchilarni tashishda qiyinchilik va oʻrtacha va uzoq masofalarga velosiped haydash uchun asosiy jismoniy tayyorgarlik zarurligi.
 
== Tarix ==
Velosiped ilk bor 1817-yilda Germaniyada paydo bo'lgan. Og'ir strukturaning harakati uni oyoqni yerga itarish orqali amalga oshiriladi. Shuning uchun bo'lsa kerak, mashinani velosiped deb atashgan, bu "tez oyoq" degan ma'noni anglatadi.
=== Urush ===
Velosiped razvedka usuli sifatida, shuningdek, jangovar hududlarga askarlar va materiallarni tashish uchun ishlatilgan. Bunda u urushda otlarning koʻp funktsiyalarini oʻz zimmasiga oldi. [[Angliya-Burlar urushi|Ikkinchi Boer urushida]] ikkala tomon ham skautlar uchun velosipedlardan foydalangan. Birinchi jahon urushida Fransiya, Germaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiya qoʻshinlarni tashish uchun velosipeddan foydalangan. 1937-yilda Xitoyga bostirib kirishda Yaponiya 50 000 ga yaqin velosiped askarini ish bilan taʼminladi va shunga oʻxshash kuchlar [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushida]] Yaponiyaning [[Malayziya operatsiyasi|Malaya boʻylab yurishida yoki „yurishida“]] muhim rol oʻynadi. Germaniya Ikkinchi Jahon urushida yana velosipedlardan foydalangan, inglizlar esa katlanadigan velosipedli havo desantlari „Cycle-commandos“ dan foydalanganlar.
 
[[Vyetnam urushi|Vietnam urushida]] kommunistik kuchlar velosipedlardan Ho Chi Minh Trail boʻylab yuk tashuvchi sifatida keng foydalanishgan.
 
Velosiped qoʻshinlari polkiga ega boʻlgan oxirgi mamlakat Shveysariya boʻlib, u 2003-yilda oxirgi boʻlinmasini tarqatib yuborgan.
 
== Manbalar ==
 
[[Turkum:Velosport]]
[[Turkum:Velosiped uchishdagi extiyot shartlar]]
[[Turkum:Velosiped tarixi]]
[[Turkum:Sport turlari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ganada velosiped minadigan bolalar.
Yevropa shahar velosipedi .
Tour de France velopoygachilari.

Velosiped, shuningdek, velosiped yoki velosiped deb ataladigan ikki gʻildirakli velosipedda yurish, transport, dam olish, mashq qilish yoki sport uchun velosipedlardan foydalanishdir[1]. Velosiped haydash bilan shugʻullanadigan odamlar „velosipedchilar“[2] deb nomlanadi[3]. Ikki gʻildirakli velosipedlardan tashqari, „velosiped“ bir gʻildirakli velosiped, uch gʻildirakli velosiped, kvadrisikl, yotgan va shunga oʻxshash odam boshqaradigan transport vositalarini (HPVs) haydashni ham oʻz ichiga oladi.

Velosipedlar 19-asrda paydo boʻlgan va hozirda ularning soni butun dunyo boʻylab bir milliardga yaqin[4]. Ular dunyoning koʻp joylarida, ayniqsa, aholi zich joylashgan Yevropa shaharlarida asosiy transport vositasidir[5].

Velosport keng tarqalgan samarali va samarali transport usuli[6][7]. qisqa va oʻrtacha masofalar uchun optimal hisoblanadi.

Velosipedlar avtotransport vositalariga nisbatan koʻplab mumkin boʻlgan afzalliklarni beradi, shu jumladan velosiped haydash bilan bogʻliq doimiy jismoniy mashqlar, qulayroq toʻxtash, manevr qobiliyatini oshirish, yoʻllarga, velosiped yoʻllariga va qishloq yoʻllariga kirish. Velosiped, shuningdek, qazib olinadigan yoqilg'i sarfini kamaytiradi, havo va shovqinni kamroq ifloslantiradi, issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytiradi[8]. va tirbandlikni sezilarli darajada kamaytiradi[9]. Ular foydalanuvchilar uchun ham, umuman jamiyat uchun ham kamroq moliyaviy xarajatlarga ega (yoʻllarga arzimas zarar, kamroq yoʻl maydoni talab qilinadi). Avtobuslarning old qismiga velosiped tokchalarini oʻrnatish orqali tranzit agentliklari xizmat koʻrsatish joylarini sezilarli darajada oshirishlari mumkin[10].

Bundan tashqari, velosipedda yurish sogʻliq uchun turli xil foyda keltiradi[11][12] va harakatsiz turmush tarzida keng tarqalgan saraton, yurak kasalliklari va diabet xavfini kamaytiradi[13][9]. Statsionar velosipedda velosiped haydash, shuningdek, pastki oyoq-qoʻllarning jarohatlarini reabilitatsiya qilishning bir qismi sifatida, ayniqsa kestirib, jarrohlik amaliyotidan soʻng ishlatilgan[14]. Muntazam ravishda velosipedda yuradigan odamlar, shuningdek, ruhiy salomatlik yaxshilangani, shu jumladan kamroq stress va yaxshi hayotiylik haqida xabar berishgan[15].

Velosiped haydashning kamchiliklari orasida velosipedda (uch gʻildirakli velosiped yoki kvadrisikldan tashqari) haydovchining tik turishi uchun maʼlum darajadagi asosiy koʻnikmalarga ega boʻlishi, avtotransport vositalariga nisbatan avariyalardan himoyalanishning kamayishi[16]. koʻpincha uzoqroq sayohat vaqti kiradi. (aholi zich joylashgan hududlar bundan mustasno), ob-havo sharoitlariga zaiflik, yoʻlovchilarni tashishda qiyinchilik va oʻrtacha va uzoq masofalarga velosiped haydash uchun asosiy jismoniy tayyorgarlik zarurligi.

Tarix

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Velosiped ilk bor 1817-yilda Germaniyada paydo bo'lgan. Og'ir strukturaning harakati uni oyoqni yerga itarish orqali amalga oshiriladi. Shuning uchun bo'lsa kerak, mashinani velosiped deb atashgan, bu "tez oyoq" degan ma'noni anglatadi.

Urush

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Velosiped razvedka usuli sifatida, shuningdek, jangovar hududlarga askarlar va materiallarni tashish uchun ishlatilgan. Bunda u urushda otlarning koʻp funktsiyalarini oʻz zimmasiga oldi. Ikkinchi Boer urushida ikkala tomon ham skautlar uchun velosipedlardan foydalangan. Birinchi jahon urushida Fransiya, Germaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiya qoʻshinlarni tashish uchun velosipeddan foydalangan. 1937-yilda Xitoyga bostirib kirishda Yaponiya 50 000 ga yaqin velosiped askarini ish bilan taʼminladi va shunga oʻxshash kuchlar Ikkinchi Jahon urushida Yaponiyaning Malaya boʻylab yurishida yoki „yurishida“ muhim rol oʻynadi. Germaniya Ikkinchi Jahon urushida yana velosipedlardan foydalangan, inglizlar esa katlanadigan velosipedli havo desantlari „Cycle-commandos“ dan foydalanganlar.

Vietnam urushida kommunistik kuchlar velosipedlardan Ho Chi Minh Trail boʻylab yuk tashuvchi sifatida keng foydalanishgan.

Velosiped qoʻshinlari polkiga ega boʻlgan oxirgi mamlakat Shveysariya boʻlib, u 2003-yilda oxirgi boʻlinmasini tarqatib yuborgan.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Oxford English Dictionary, Second, Oxford University Press, 1989. „cycling: The action or activity of riding a bicycle etc.“ 
  2. ↑ Oxford English Dictionary, Second, Oxford University Press, 1988. „cyclist: One who rides a cycle or practises cycling.“ 
  3. ↑ „Oxford English Dictionary“. www.oed.com. — „biker: A cyclist, a person who rides a bicycle."“. Qaraldi: 2013-yil 26-sentyabr.
  4. ↑ „Bicycles produced in the world“. Worldometers. Qaraldi: 2014-yil 25-aprel.
  5. ↑ „Bike Culture: Europe vs America“ (en-US). Reliance Foundry Co. Ltd (2017-yil 22-iyun). Qaraldi: 2022-yil 12-yanvar.
  6. ↑ „HowStuffWorks "Is there a way to compare a human being to an engine in terms of efficiency?"“. Auto.howstuffworks.com (2000-yil 5-dekabr). Qaraldi: 2009-yil 29-sentyabr.
  7. ↑ Komanoff, Charles „Bicycling“, . Encyclopedia of Energy Cleveland: . Elsevier, 2004 — 141–50-bet. DOI:10.1016/B0-12-176480-X/00185-6. ISBN 978-0-12-176480-7. 
  8. ↑ Brand, Christian; Götschi, Thomas; Dons, Evi; Gerike, Regine; Anaya-Boig, Esther; Avila-Palencia, Ione; de Nazelle, Audrey; Gascon, Mireia et al. (March 2021). "The climate change mitigation impacts of active travel: Evidence from a longitudinal panel study in seven European cities" (en). Global Environmental Change 67: 102224. doi:10.1016/j.gloenvcha.2021.102224. ISSN 0959-3780. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Sabyrbekov, Rahat; Overland, Indra (21 September 2020). "Why Choose to Cycle in a Low-Income Country?" (en). Sustainability 12 (18): 7775. doi:10.3390/su12187775. ISSN 2071-1050.  Manba xatosi: Invalid <ref> tag; name "ReferenceA" defined multiple times with different content
  10. ↑ Flamm, B.; Rivasplata, C. (2014). "Perceptions of Bicycle-Friendly Policy Impacts on Accessibility to Transit Services: The First and Last Mile Bridge". MTI Report (Mineta Transportation Institute). Archived from the original on 6 February 2014. https://web.archive.org/web/20140206213419/http://transweb.sjsu.edu/PDFs/research/1104-bicycle-policy-transit-accessibility-first-last-mile.pdf. 
  11. ↑ Schantz P, Salier Eriksson, J, Rosdahl, H. 2020. Perspectives on exercise intensity, volume and energy expenditure in habitual cycle commuting. Front. Sports Act. Living 2:65
  12. ↑ Götschi, Thomas; Garrard, Jan; Giles-Corti, Billie (2 January 2016). "Cycling as a Part of Daily Life: A Review of Health Perspectives". Transport Reviews 36 (1): 45–71. doi:10.1080/01441647.2015.1057877. ISSN 0144-1647. https://doi.org/10.1080/01441647.2015.1057877. 
  13. ↑ „A Physically Active Life through Everyday Transport“. World health Organisation. 2009-yil 28-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 29-sentyabr.
  14. ↑ Stalzer, Steve; Wahoff, Michael; Scanlan, Molly; Draovitch, Pete (2005). "Rehabilitation After Hip Arthroscopy". Operative Techniques in Orthopaedics. Hip Arthroscopy 15 (3): 280–289. doi:10.1053/j.oto.2005.06.007. ISSN 1048-6666. 
  15. ↑ Avila-Palencia, Ione; Int Panis, Luc; Dons, Evi; Gaupp-Berghausen, Mailin; Raser, Elisabeth; Götschi, Thomas; Gerike, Regine; Brand, Christian et al. (1 November 2018). "The effects of transport mode use on self-perceived health, mental health, and social contact measures: A cross-sectional and longitudinal study". Environment International 120: 199–206. doi:10.1016/j.envint.2018.08.002. ISSN 0160-4120. PMID 30098553. 
  16. ↑ Wardlaw MJ (2000). "Three lessons for a better cycling future". BMJ 321 (7276): 1582–5. doi:10.1136/bmj.321.7276.1582. PMID 11124188. PMC 1119262. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1119262.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Velosiped_sporti?oldid=846550" dan olindi