Vertikal holat sahifasining manbasini koʻrish

'''Vertikal holat''' yoki '''vertikal joylashuv''', shuningdek, '''vertikal''' '''daraja''' — berilgan vertikal maʼlumotlardan yuqori yoki pastda vertikal yoʻnalish boʻylab joylashgan joy. '''Vertikal masofa''' yoki '''vertikal boʻlinish''' — bu ikki vertikal pozitsiya orasidagi [[masofa]]. Vertikal pozitsiyani ifodalash uchun koʻplab '''vertikal koordinatalar''' mavjud: chuqurlik, balandlik, koʻtarilish va boshqalar.

== Turlari ==
[[Xalqaro standartlashtirish tashkiloti]] (ISO), aniqrogʻi ISO 19111 quyidagi ikkita taʼrifni taklif qiladi: <ref>{{Veb manbasi|sarlavha=ISO 6709:2008(en) preview|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:6709:ed-2:v1:en|ish=www.iso.org|nashriyot=ISO|kirish sanasi=8 June 2016}}</ref>

* ''chuqurlik'' : „bunda masofa biror nuqtaning tanlangan yuzadan ushbu sirtga perpendikulyar chiziq boʻylab pastga qarab oʻlchanadi.“ <ref name="ISO6709:2008">{{Veb manbasi|sarlavha=ISO 6709:2008(en) preview|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:6709:ed-2:v1:en|ish=www.iso.org|nashriyot=ISO|kirish sanasi=8 June 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:6709:ed-2:v1:en „ISO 6709:2008(en) preview“]. ''www.iso.org''. ISO<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 June</span> 2016</span>.</cite></ref>
* ''balandlik'' : „bunda masofa biror nuqtaning tanlangan yuzadan ushbu sirtga perpendikulyar chiziq boʻylab yuqoriga qarab oʻlchanadi“; <ref name="ISO6709:2008" />

ISO 6709 (2008-yil versiyasi) quyidagi qoʻshimcha taʼrifni beradi:

* ''dengiz sathidan balandlik'' : „tanlangan yuzaning oʻrtacha dengiz sathidan balandligi“<ref name="ISO6709:2008">{{Veb manbasi|sarlavha=ISO 6709:2008(en) preview|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:6709:ed-2:v1:en|ish=www.iso.org|nashriyot=ISO|kirish sanasi=8 June 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:6709:ed-2:v1:en „ISO 6709:2008(en) preview“]. ''www.iso.org''. ISO<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 June</span> 2016</span>.</cite></ref>

== Birliklar ==
[[Ortometrik balandlik]] kabi vertikal masofa kattaliklari turli birliklarda ifodalanishi mumkin: [[metr]], [[Oyoqlar|fut]] va boshqalar.

Baʼzi vertikal koordinatalar uzunlikka asoslanmaydi, masalan, [[Geopotensial|geopotentsial raqamlar]] m<sup>2</sup>/s<sup>2</sup> birliklariga ega. Doimiy nominal gravitatsiya qiymati (m/s<sup>2</sup>) boʻyicha normalizatsiya [[Geopotensial balandlik|geopotentsial balandlikda]] (standart tortishish asosida) yoki [[Dinamik balandlik|dinamik balandlikda]] (45 gradus kenglikdagi oddiy gravitatsiya asosida) kabi metr birliklarini beradi. Oʻlchov birligiga qaramay, vertikal koordinata oʻlchagich bilan oʻlchanadigan masofani anglatmaydi. Baʼzan taʼkidlash uchun standart ''geopotentsial metr'' (gpm yoki m' belgisi) kiritiladi<ref>[http://www.seedmech.com/documents_folder/wmo_no_8.pdf World Meteorological Organization — Guide to Meteorological Instruments and Methods of Observation — Preliminary seventh edition — WMO-No. 8 — Secretariat of the World Meteorological Organization — Geneva — Switzerland — 2006]</ref>. Biroq, bu amaliyot [[Xalqaro birliklar tizimi]] (SI) uchun qabul qilinishi mumkin emas: Xalqaro birliklar tizimidan foydalanish boʻyicha qoʻllanmaning 7.5 boʻlimida (Axborotni birliklar bilan aralashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi), deyiladi: ''"Agar miqdorning qiymati berilganda, miqdor yoki uning oʻlchov shartlariga oid har qanday maʼlumot birlik bilan bogʻlanmaydigan tarzda taqdim etilishi kerak''<ref name="Thompson Taylor 2018">{{Veb manbasi|muallif=Thompson|ism=Ambler|sarlavha=Guide for the Use of the International System of Units (SI)|ish=NIST|sana=2018-11-10|url=https://www.nist.gov/publications/guide-use-international-system-units-si|kirish sanasi=2020-12-09}}</ref>".

SI boʻlmagan yana bir birlik ''vertikal metr'' boʻlib, vertikal, gorizontal yoki qiyalik masofalar oʻrtasida chalkashlik yuzaga kelganda joriy etiladi. U [[alpinizm]], [[Togʻ changʻi sporti|changʻi]] uchish, [[piyoda yurish]], [[yugurish]] yoki [[Velosport|velosipedda]] yurish kabi sport turlarida masofaga chiqish uchun ishlatiladi<ref>Nash, Mike, ''Exploring Prince George: A Guide to North Central B. C. Outdoors'', Vancouver: Rocky Mountain Books, 2004, p. 105.</ref>. Nemis tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda ''Höhenmeter'' („balandlik metr“) uchun „Hm“ qisqartmasi ishlatiladi.

== Yana qarang ==
 

* [[Altimetre|Altimetr]]
* [[Balandlik]]
* [[Batimetriya]]
* [[Dengiz tubi ostidagi chuqurlik]]
* [[Chuqurlik o'lchagich]]
* [[Dinamik balandlik]]
* [[Balandlik]]
* [[Elipsoidal balandlik]]
* [[Geotsentrik balandlik|Geosentrik balandlik]]
* [[Geopotensial]]
* [[Geografik koordinatalar]]
* [[Geoid]]
* [[Izostaziya]]
* [[Dengiz sathi balandligi]]
* [[cho'kish]]
* [[Topografiya]]
* [[Vertikal va gorizontal]]
* [[Vertikal bosim o'zgarishi]]
* [[Suv darajasi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* IOGP (2018) ''Geomatika boʻyicha yoʻriqnoma 24: Neft va gaz ilovalaridagi vertikal maʼlumotlar'', Xalqaro neft va gaz ishlab chiqaruvchilar assotsiatsiyasi (IOGP), Geomatika qoʻmitasi, geodeziya quyi qoʻmitasi. Hisobot 373-24, 2018 yil aprel. [https://www.iogp.org/bookstore/product/geomatics-guidance-note-24-vertical-data-in-oil-and-gas-applications/]


[[Turkum:Holatlar]]