Vertikal holat
Вертикал ҳолат ёки вертикал жойлашув, шунингдек, вертикал даража — берилган вертикал маълумотлардан юқори ёки пастда вертикал йўналиш бўйлаб жойлашган жой. Вертикал масофа ёки вертикал бўлиниш — бу икки вертикал позиция орасидаги масофа. Вертикал позицияни ифодалаш учун кўплаб вертикал координаталар мавжуд: чуқурлик, баландлик, кўтарилиш ва бошқалар.
Турлари
Халқаро стандартлаштириш ташкилоти (ИСО), аниқроғи ИСО 19111 қуйидаги иккита таърифни таклиф қилади: [1]
- чуқурлик : „бунда масофа бирор нуқтанинг танланган юзадан ушбу сиртга перпендикуляр чизиқ бўйлаб пастга қараб ўлчанади.“ [2]
- баландлик : „бунда масофа бирор нуқтанинг танланган юзадан ушбу сиртга перпендикуляр чизиқ бўйлаб юқорига қараб ўлчанади“; [2]
ИСО 6709 (2008-йил версияси) қуйидаги қўшимча таърифни беради:
- денгиз сатҳидан баландлик : „танланган юзанинг ўртача денгиз сатҳидан баландлиги“[2]
Бирликлар
Ортометрик баландлик каби вертикал масофа катталиклари турли бирликларда ифодаланиши мумкин: метр, фут ва бошқалар.
Баъзи вертикал координаталар узунликка асосланмайди, масалан, геопотенциал рақамлар м2/с2 бирликларига эга. Доимий номинал гравитация қиймати (м/с2) бўйича нормализация геопотенциал баландликда (стандарт тортишиш асосида) ёки динамик баландликда (45 градус кенгликдаги оддий гравитация асосида) каби метр бирликларини беради. Ўлчов бирлигига қарамай, вертикал координата ўлчагич билан ўлчанадиган масофани англатмайди. Баъзан таъкидлаш учун стандарт геопотенциал метр (гпм ёки м' белгиси) киритилади[3]. Бироқ, бу амалиёт Халқаро бирликлар тизими (СИ) учун қабул қилиниши мумкин эмас: Халқаро бирликлар тизимидан фойдаланиш бўйича қўлланманинг 7.5 бўлимида (Ахборотни бирликлар билан аралаштиришга йўл қўйилмайди), дейилади: "Агар миқдорнинг қиймати берилганда, миқдор ёки унинг ўлчов шартларига оид ҳар қандай маълумот бирлик билан боғланмайдиган тарзда тақдим этилиши керак[4]".
СИ бўлмаган яна бир бирлик вертикал метр бўлиб, вертикал, горизонтал ёки қиялик масофалар ўртасида чалкашлик юзага келганда жорий этилади. У алпинизм, чанғи учиш, пиёда юриш, югуриш ёки велосипедда юриш каби спорт турларида масофага чиқиш учун ишлатилади[5]. Немис тилида сўзлашувчи мамлакатларда Ҳöҳенметер („баландлик метр“) учун „Ҳм“ қисқартмаси ишлатилади.
Яна қаранг
- Алтиметр
- Баландлик
- Батиметрия
- Денгиз туби остидаги чуқурлик
- Чуқурлик о'лчагич
- Динамик баландлик
- Баландлик
- Элипсоидал баландлик
- Геосентрик баландлик
- Геопотенсиал
- Географик координаталар
- Геоид
- Изостазия
- Денгиз сатҳи баландлиги
- чо'киш
- Топография
- Вертикал ва горизонтал
- Вертикал босим о'згариши
- Сув даражаси
Манбалар
- ↑ „ИСО 6709:2008(эн) превиэw“. www.исо.орг. ИСО. Қаралди: 2016-йил 8-июн.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „ИСО 6709:2008(эн) превиэw“. www.исо.орг. ИСО. Қаралди: 2016-йил 8-июн.„ИСО 6709:2008(эн) превиэw“. www.исо.орг. ИСО. Ретриэвед 8 Жуне 2016.
- ↑ Wорлд Метеорологиcал Организатион — Гуиде то Метеорологиcал Инструменц анд Метҳодс оф Обсерватион — Прелиминарй севентҳ эдитион — WМО-Но. 8 — Сеcретариат оф тҳе Wорлд Метеорологиcал Организатион — Генева — Сwитзерланд — 2006
- ↑ Тҳомпсон. „Гуиде фор тҳе Усе оф тҳе Интернатионал Сйстем оф Униц (СИ)“. НИСТ (2018-йил 10-ноябр). Қаралди: 2020-йил 9-декабр.
- ↑ Наш, Мике, Эхплоринг Принcе Георге: А Гуиде то Нортҳ Cентрал Б. C. Оутдоорс, Ванcоувер: Роcкй Моунтаин Боокс, 2004, п. 105.
Адабиётлар
- ИОГП (2018) Геоматика бўйича йўриқнома 24: Нефт ва газ иловаларидаги вертикал маълумотлар, Халқаро нефт ва газ ишлаб чиқарувчилар ассоциацияси (ИОГП), Геоматика қўмитаси, геодезия қуйи қўмитаси. Ҳисобот 373-24, 2018 йил апрел. [1]