Vesprem sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox Shahar |
rasmiy_nomi = Veszprem | 
original nomi = Veszprém |
laqabi = | 
bayroq = Flag of Veszprém.svg | 
gerb = HUN Veszprém COA.jpg | 
xarita = | 
xarita_izohi = | 
subdivision_type = Davlat |
subdivision_name = {{HUN}} |
subdivision_type1 = |
subdivision_name1 = |
subdivision_type2 = |
subdivision_name2 = |
subdivision_type3 = |
subdivision_name3 =  |
rahbar_unvoni = mer |
rahbar_ismi = Karmel Tirat|
maydon_miqyosi = |
maydon_jami_km² = 127 |
maydon_yer_km² =|
maydon_suv_km² =|
balandlik_m = |
aholi_yil = 2021 |
aholi_ilova = |
aholi_jami = 58 153 kishi <ref> Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2021. január 1., Gazetteer of Hungary, 1st January 2021</ref> |
aholi_zichlik_km² = |
timezone = |
utc_farqi = | |
timezone_DST = |
utc_farqi_DST = |
telefon kodi = +36 0688
kenglik = |
uzunlik = |
vebsayt = [https://www.veszprem.hu/ www.veszprem.hu]
ilovalar = |
}}
'''Veszprem''' ({{Lang-hu|Veszprém}}, {{Lang-de|Weißbrunn}}) — [[Vengriya|Vengriyaning]] eng qadimgi shaharlardan biri, Vesprem okrugining ma’muriy markazi. Aholisi 2014-yil 1 yanvar holatiga 60 788<ref>[http://www.ksh.hu/apps/shop.kiadvany?p_kiadvany_id=35528&p_temakor_kod=KSH&p_session_id=185598518857610&p_lang=HU Ежегодное издание  «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.]</ref> nafar kishidan iborat.
[[Fayl:Veszprém_-_Veszpremvar.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Veszpr%C3%A9m_-_Veszpremvar.jpg/200px-Veszpr%C3%A9m_-_Veszpremvar.jpg|left|thumb|200x200px| Veszprem, eski shahar]]

== Geografiya va transporti ==
Shahar Shed daryosining ikkala tarafida, [[Budapesht|Budapeshtdan]] 110 kilometr janubi-g‘arbda va [[Balaton]] ko‘li qirg‘og‘idan 15 kilometr uzoqlikda joylashgan. Vesprem Budapesht, Sekeshfexervar [[Dyor]] va uning atrofidagi shaharlar bilan avtomobil yo‘llari orqali bog‘langan. Shahar orqali Sekeshfexervar-Vesprem-Sombatxey temir yo‘li o‘tadi. Budapeshtga poyezdda  borish vaqti taxminan 2 soatga boradi.

== Tarixi ==
Vesprem - Vengriyaning eng ko‘hna shaharlaridan biri sanaladi. U avliyo qirol Ishtvan hukmronligi davrida asos solingan, ammo solnomachi knyazь Bela IIIning xabariga ko‘ra, vengerlar bu hududga kelganida Vesprem qal’asi qurilgan qoya ustida bino bo‘lgan. Bu, ehtimol, Buyuk Karl davrida qurilgan franklar istehkomi edi. Vesprem Vengriyadagi birinchi yepiskoplardan biri bo‘ldi, [[1009]]-yilda tashkil etilgan. Vesprem episkoplari uzoq vaqtdan beri Vengriya qirollariga toj kiyish sharafiga ega bo‘lgan, shuning uchun Vesprem "qirollar shahri" deb nomlangan. Vesprem yepiskoplari qo‘lidan Vengriyaning barcha malikalari avliyo Ishtvanning rafiqasi Gizeladan boshlab, Vengriyaning so‘nggi malikasi, Karl I Gabsburgning rafiqasi Sita Burbon-Parmagacha tojga egalik qildilar. [[1001]]-yilda shaharda Avliyo Maykl bosh cherkovi (sobor) qurilgan, keyinchalik u bir necha marta qayta bunyod etilgan.
[[Fayl:Veszprem_varabenedekhegyrol.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Veszprem_varabenedekhegyrol.jpg/200px-Veszprem_varabenedekhegyrol.jpg|left|thumb|200x200px| ]]
[[XIII asr|XIII asrga]] kelib, Vesprem qal’asi mustahkam devorlari bo‘lgan tik va qoyali tepalikdagi baquvvat devor qal’aga aylandi. [[1241]]-yilda mo‘g‘ul qo‘shini uni ololmay, shahardan chekindi. [[1552]]-yilda Vesprem turklar tomonidan bosib olinadi, ammo ular tezda qal’adan quvib chiqarildi, buning sharafidan shaharda Vengriyaning boshqa shaharlariga qaraganda ko‘proq o‘rta asr yodgorliklari saqlanib qoldi.

Shaharning rivojlanishi uning katta hududini egallab, atrofdagi tepaliklarga tarqalishiga olib keldi.
[[Fayl:Veszprem_Ersekipalota2.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Veszprem_Ersekipalota2.jpg/200px-Veszprem_Ersekipalota2.jpg|right|thumb|200x200px| Episkop saroyi]]
[[Fayl:Veszprem_Gizellakapolna.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Veszprem_Gizellakapolna.jpg/150px-Veszprem_Gizellakapolna.jpg|right|thumb|207x207px| Gisella ibodatxonasi]]
[[Fayl:Veszprém,_Madźary_-_ratuż.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Veszpr%C3%A9m%2C_Mad%C5%BAary_-_ratu%C5%BC.JPG/200px-Veszpr%C3%A9m%2C_Mad%C5%BAary_-_ratu%C5%BC.JPG|right|thumb|200x200px| Ratusha]]

== Galereya ==
<gallery>
Fayl:Veszprem-szent-mihaly.jpg|Avliyo Mixsail sobori
Fayl:Veszprem piaristatemplom.jpg|Piarlar cherkovi va monastiri
Fayl:Veszprem Tuztorony2.jpg|yong'in minorasi
Fayl:Veszprem varkapu.jpg|Qahramonlar darvozasi
Fayl:Veszprem Ovaroster2.jpg|Ovaros Ter maydoni
Fayl:Veszprem Posahaz.jpg|Pozasi uyi
Fayl:Veszprem Istvanesgizella.jpg|Ishtvan va Gizella haykali
Fayl:Veszprem Szentharomsagter dny.jpg|Avliyo Troisa maydoni
</gallery>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyot ==

* Vengriya. Qoʻllanma. Dunyo bo'ylab, 2007 yil. ISBN 978-5-98652-117-6

== Havolalar ==

* [http://www.veszprem.hu Shahar rasmiy sayti]{{Ref-en}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small>
* [http://ru.funiq.hu/veszprem Funiq.hu saytida Veszprem] (rus. <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на русском языке">)</small>
[[Turkum:Vengriya shaharlari]]