Vidolashuv haji
Видолашув ҳажи (арабча: حِجَّة ٱلْوَدَاع) Муҳаммад саллалоҳу алайҳи вассалам Макка фатҳ қилингандан кейин ҳижрий 10-йилда қилган бир ҳаж зиёратини назарда тутади. Мусулмонлар Қур'оннинг 22:27 ояти Муҳаммад(с.а.в)га о'ша йили ҳаж қилиш ниятини келтириб чиқарганига ишонишади. Муҳаммад(с.а.в) бу ниятини э'лон қилганида, тахминан 100 000 саҳобаи у билан йиллик ҳаж зиёратини адо этиш учун Мадинага йиг'илди.
Суннийларнинг фикрига ко'ра, Ҳаж ал-Қирон - умра ва ҳаж биргаликда бажариладиган ҳаж туридир. Зулҳижжа ойининг 9- кунида, Арафа кунида Муҳаммад(с.а.в) Макка ташқарисидаги Арафот тоғида видолашув хутбаси ўқилган.
Муҳаммад(с.а.в)нинг зиёрати ҳажнинг бир қанча урф-одатлари ва маросимларини белгилаб берди ва унинг ҳаётидаги энг яхши қайд этилган лаҳзалардан бири бо'либ, кейинчалик у билан бирга бо'лган, Муҳаммад(с.а.в)нинг ҳар бир имо-ишорасини кузатиб турган саҳобалари орқали о'тган, бутун дунё мусулмонлари томонидан эргашиш (суннат)удумга айланган.
Ҳажжатул вадода Қурондан оҳирги оятлар нозил бо’лгани ҳақида ривоятлар бор. Шулардан бир нечтасини ко’риб чиқамиз.
Моида сураси 3-оят. الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا
“Бугунги кунда сизнинг динингизни мукаммал қилиб бердим. Сизга не’матимни то’лиқ қилдим. Ва сизга Исломни дин деб, рози бо’лдим.”
Наср сураси ذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا
“(Эй, Муҳаммад!) Қачонки, Аллоҳнинг нусрати (мадади) ва ғалаба келганида, одамлар тўп-тўп бўлиб, Аллоҳнинг дини (Ислом)га кираётганларини кўрганингизда, дарҳол Раббингизга ҳамд билан тасбеҳ айтинг ва Ундан мағфират сўранг! Зеро, У тавбаларни қабул этувчи зотдир” (Наср сураси, 1-3-оятлар).
Шулар ва бошқа манбаларда муқаддас Қуроннинг оҳирги бо’либ нозил бо’лган оятлари деган ривоятлар бор.[1]
Тарих
Муҳаммад(с.а.в) ҳижратдан кейин 10 йил Мадинада яшаб, бирорта ҳам Ҳаж зиёратига қатнашмаган, гарчи у икки марта умра зиёратини қилган бо'лса ҳам. Мусулмонлар “Ҳаж ” сураси, 22-суранинг 27-ояти нозил бўлганига ишонишади:.
Ва одамларга ҳажни э'лон қилинг. Улар олдингизга пиёда ва ҳар бир ориқ туяда келадилар. улар ҳар бир узоқ довондан келадилар.
Муҳаммад о'ша йили ҳажга бордилар. Мадина ва унинг атрофидаги мусулмонлар сафарга чиқиш учун Муҳаммад билан бирга то'планишди. Муҳаммад Абу Дужана ал-Ансорий йўқлигида Мадинага ҳоким этиб тайинлади. 25 Зулқидада (мил. 632-йил феврал), у барча хотинлари билан Мадинани тарк этди.[1]
Маккага жо'наб кетишдан олдин Муҳаммад Миқот Зул Ҳулайфада қолиб, мусулмонларга эҳром кийишни о'ргатди. Яманнинг тикилган оқ пахтасидан икки бо'лакдан иборат бо'лган эҳромини кийишдан олдин аввал г'усл қилган. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Ал-Қасва исмли туяга миниб кетишдан олдин миқотда пешин намозини ўқидилар. Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Маккага етиб боргунча сафарини давом эттирди ва саккиз кундан кейин етиб келди.[2]
Ҳаж
Макка ташқарисидаги Зи Тувада тунаб қолган Муҳаммад ва унинг ҳамроҳлари эртаси куни Масжидул Ҳаромга етиб келишди. Улар бугун Ал-Салом дарвозасидан кириб, Ка'бага яқинлашдилар. Муҳаммад со'нг Ка'бани тавоф қилиш (тавоф)га о'тди, со'нг яна бир бор Қора тошга тегиб о'пди. Намозларидан со'нг Муҳаммад Замзам қудуг'идан сув ичди, намоз о'қиди, со'нгра Ас Сафо ва Ал Марва тепаликларига борди ва у ерда икки тог' орасида сайр қилиш маросимини о'тказди (са'ий).[3] Муҳаммад кейин Ал Ҳужунга ко'чиб о'тди; Умра ва ҳажни бирга адо этишни назарда тутувчи қирон ҳажини ният қилгани учун са'йдан кейин эҳромини ечмаган эди. Со'нгра Муҳаммад қурбонликсиз келганларга умра учун эҳром бог'лашни, тавоф ва са'ий амалларни бажаришни буюрди, шундан со'нг улар эҳромдан қутулишди.
Зулҳижжа ойининг 8-кунида қуёш ботганда, Муҳаммад Минога жо'наб кетди ва пешиндан то бомдодгача барча намозларни о'қиди, эртаси куни эрталаб туяси ёнида юриб Арафот тог'ига жо'нади. Тоғга кўтарилар экан, уни минглаб зиёратчилар қуршаб олиб, Талбия ва такбир айтардилар. Муҳаммад унга Арафот тог'ининг шарқий томонидаги Намира деган жойда чодир қуришни буюрди. Қуёш зенитдан о'тиб кетгунча чодирда дам олди, со'нгра туясини миниб Уран водийсига етди. Муҳаммад алайҳиссалом “ Видолашув хутбаси ” деб номланувчи охирги жума хутбасини пешин ва аср намозларини бирга ўқишдан олдин 100 000 дан ортиқ саҳобаларга ўқидилар. Кейин Арафот текислигига ко'чиб о'тди ва пешинни дуо билан о'тказди. Муборакпурийга кўра, 5- суранинг 3-ояти, “ Ал Моида ” Муҳаммадга ушбу хутбани айтганидан кейин нозил қилинган:
Бугун динингизни сизлар учун мукаммал қилдим ва не'матимни батамом қилдим ва сизлар учун Исломни дин қилиб танладингиз.
Зулҳижжа ойининг 9-кунида қуёш ботганда Муҳаммад Муздалифага келди ва дам олишдан олдин шом ва хуфтон намозларини ўқиди. Тонг отиши билан Минога қайтиб , шайтонни тошбо'рон қилиш маросимини о'тказишдан олдин намоз о'қиб, дуо қилдилар, ҳар сафар Жамрага тош отганларида такбир айтибдилар. Кейин Муҳаммад ўзи билан олиб келган қурбонлик ҳайвонларини қурбон қилишни буюрди. Муҳаммад ва унинг ҳамроҳлари қурбонлик қилганларидан озроқ еб, қолганини садақага беришди. Кейин Муҳаммад Маккага қайтиб, яна тавоф қилди ва Масжидул Ҳаромда пешин намозини о'қиди. Шу куни Минога қайтиб , шайтонни тошбо'рон қилишни давом эттиришдан олдин Замзам қудуг'идан ичди.[4] Шундан сўнг Муҳаммад кейинги уч кунни, зулҳижжа ойининг 11, 12 ва 13-кунларини, я’ни “ташриқ кунлари” деб номланувчи Минода шайтонни тошбўрон қилиш маросимини ўтказди. Ал Муборакпурий айтадики, Муҳаммад 110- суранинг "Наср " нозил қилинганидан кейин 12-куни яна бир нутқ со'злади.[5]
Яна қаранг
- Видолашув хутбаси
- Ҳижоз
- Биринчи зиёрат
Манба
- ↑ Буҳл, Ф.; Wелч, А. Т. (1993). "Муḥаммад". Энcйcлопаэдиа оф Ислам. 7 (2нд нашри). Брилл Аcадемиc Публишерс. 360–376 б. ИСБН 90-04-09419-9.
- ↑ Патриcк Ҳугҳес. Диcтионарй оф Ислам. Асиан Эдуcатионал Сервиcес, 1995. ИСБН 978-81-206-0672-2. Қаралди: 2015-йил 18-октябр.
- ↑ Муḥаммад Ḥусайн Ҳайкал. Тҳе Лифе оф Муҳаммад. Тҳе Отҳер Пресс, 1-май 1994-йил. ИСБН 978-983-9154-17-7.
- ↑ ИсламКотоб. эн_ТҳеБиограпҳёфтҳеПропҳет. ИсламКотоб — 154–-бет. ГГКЕЙ:ДС5ПЕ7Д2З35. Қаралди: 2015-йил 18-октябр.
- ↑ Мубāракфūрī, Ṣафī ал-Раḥмāн.. Тҳе сеалед неcтар : Ар-раҳеэқул макҳтум, биограпҳй оф тҳе Нобле Пропҳет ṣаллá Аллāҳ ʻалайҳи wа-саллам. Риядҳ: Даруссалам, 2011. ИСБН 978-603-500-110-6. ОCЛC 806790487.