Viktor Sadovnichiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Viktor Antonovich Sadovnichiy|portret=Садовничий_Виктор_Антонович_-_ректор_МГУ.jpg|tavallud sanasi=[[3-aprel]] [[1939-yil]]|tavallud joyi=[[Xarkov viloyati]] [[Lazov tumani]] [[Ukraina]] 
[[SSSR]]|bilimi=[[Fizika-matematika fan doktori]]|kasbi=[[Rektor]]|fuqaroligi=[[Rossiya]]}}

'''Viktor Antonovich Sadovnichiy''' ([[1939|1939-yil]] [[3-aprel|3-aprelda]] tugʻilgan, [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]], [[Xarkov viloyati]], [[Krasnopavlivka|Krasnopavlovka]] qishlogʻi) — sovet va ruslarning matematigi, [[Rossiya]] oliy taʼliminig namoyondasi hisoblanadi.

[[Moskva davlat universiteti]] [[Rektor|rektori]] [[Moskva davlat universiteti|M. V. Lomonosov]] (1992-yildan). Rossiya rektorlar ittifoqi prezidenti (1994-yildan), Rossiya maktab olimpiadalari kengashi raisi. Rossiya Fanlar akademiyasining akademigi (1997), Rossiya Fanlar akademiyasining vitse-prezidenti (2008—2013). SSSR Davlat mukofoti (1989), Rossiya Federatsiyasi Davlat mukofoti (2002) va Rossiya Federatsiyasi Hukumatining uchta mukofoti (2006, 2011, 2012) laureati. Moskvaning faxriy fuqarosi (2008). „Yagona Rossiya“ partiyasining aʼzosi (2002-yildan), partiya Oliy Kengashi aʼzosi<ref>{{Veb manbasi|url=https://er.ru/persons/supreme_council/|sarlavha=Высший совет партии «Единая Россия»|qaralgan sana=2020-06-30|arxivsana=2020-05-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200531054440/https://er.ru/persons/supreme_council/}}</ref> . [[„Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni|"Vatanga xizmatlari uchun" ordeni]] sovrindori hisolanadi.

== Biografiyasi ==
[[1939|1939-yil]] [[3-aprel|3-aprelda]] [[Xarkov viloyati|Xarkov viloyatining]] [[Krasnopavlivka|Krasnopavlovka]] qishlogʻida ishchi Anton Grigoryevich va kolxozchi Anna Matveevna<ref name="Челищева">{{Veb manbasi|muallif=Вера Челищева|sarlavha=По правилу буравчика. Портрет Виктора Садовничего, активного члена КПСС и «Единой России», бессменного ректора МГУ|url=https://novayagazeta-ru.cdn.ampproject.org/c/s/novayagazeta.ru/amp/articles/2023/03/14/po-pravilu-buravchika|ish=[[Новая газета]]|sana=14.03.2023|qaralgan sana=2023-03-20}}</ref> oilasida tugʻilgan.

Qishloq maktabini tugatgach, u bir muddat [[Gorlovka|Gorlovkadagi]] ([[Donetsk viloyati]]) Komsomolets konida ishladi va kechki maktabda oʻqidi va uni imtiyozli diplom bilan tugatdi<ref name="Челищева"/>. Intervyuda u Belarus davlat qishloq xoʻjaligi akademiyasiga kirishni rejalashtirganini aytdi, lekin doʻstining maslahati bilan 1958-yilda Moskva davlat universitetining mexanika-matematika fakultetiga oʻqishga kirdi<ref name="lentapedia">{{Yangiliklar manbasi |title=Садовничий, Виктор |url=https://lenta.ru/lib/14164225/full/ |access-date=2018-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170512021507/https://lenta.ru/lib/14164225/full/ |archive-date=2017-05-12}}</ref>. Oʻqish davrida u ijtimoiy ishlar bilan shugʻullangan, universitet talabalar qoʻmitasi va fakultet [[Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzi|komsomol]] tashkilotiga rahbarlik qilgan. 1963-yilda Mexmatni matematika fakultetini imtiyozli diplom bilan tugatgan.

1974-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi (mavzusi „Spektral parametrga qarab oddiy differensial tenglamalar nazariyasining baʼzi savollari haqida“). 1975-yildan Moskva davlat universiteti [[Professor|professori]] etib tayinlandi.

1981—1982-yillarda Hisoblash matematikasi va kibernetika fakultetida funksional tahlil va uning qo‘llanilishi kafedrasini boshqargan<ref name="Letopis">{{Veb manbasi|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1378|sarlavha=Садовничий Виктор Антонович|nashriyot=// Сайт «Летопись Московского университета»|qaralgan sana=2016-06-20|arxivsana=2016-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161001224139/http://letopis.msu.ru/peoples/1378}}</ref>. Butun yillar davomida u [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|KPSS]] tarkibida faol ishlagan, Mehmat va Moskva davlat universiteti [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|partiya qoʻmitalari]] aʼzosi boʻlgan, 1977-yildan universitet partiya qoʻmitasiga rahbarlik qilgan<ref name="proekt">{{Veb manbasi|muallif=Лукьянова, Ю.|sarlavha=Возведенный в степень. Портрет Виктора Садовничего, математика, который не просчитался|url=https://www.proekt.media/portrait/viktor-sadovnichyi/|ish=Проект|sana=2019-07-03|qaralgan sana=2020-04-25|arxivsana=2020-04-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200425201750/https://www.proekt.media/portrait/viktor-sadovnichyi/}}</ref>. 1970—1980-yillarda u Moskva davlat universitetiga kirish imtihonlarida [[Abituriyent|abituriyentlarni]] qabul qilish komissiyasida mas’ul lavozimlarda ishlagan. 2002-yil dekabr oyidan beri u <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.edinros.ru/news.html?rid=1884|sarlavha=Официальный сайт партии «Единая Россия». Политический совет Московского регионального отделения|nashriyot=|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080102082902/http://www.edinros.ru/news.html?rid=1884|arxivsana=2008-01-02}}</ref>"Rossiya" partiyasining [[Moskva viloyati]] boʻlimi siyosiy kengashining aʼzosi hisoblangan. U 2003- yilda Rossiya Federatsiyasi [[Davlat dumasi|Davlat Dumasi]] deputatlari saylovida ishtirok etdi, ammo saylovdan keyin deputatlik mandatini rad etdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.vybory.izbirkom.ru/region/region/izbirkom?action=show&root=1000068&tvd=100100095689&vrn=100100095619&region=0&global=true&sub_region=0&prver=0&pronetvd=0&vibid=100100095619&type=220|sarlavha=Списки кандидатов, выдвинутых партиями на выборах в Государственную Думу в 2003 году|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|qaralgan sana=2018-12-13|arxivsana=2021-11-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211120121632/http://www.vybory.izbirkom.ru/region/region/izbirkom?action=show&root=1000068&tvd=100100095689&vrn=100100095619&region=0&global=true&sub_region=0&prver=0&pronetvd=0&vibid=100100095619&type=220}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kommersant.ru/doc/1139757|sarlavha=Садовничий Виктор Антонович. Личное дело|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|qaralgan sana=2018-12-13|arxivsana=2016-10-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161022230137/http://www.kommersant.ru/doc/1139757}}</ref>. 2011-yildagi praymerizda qatnashgan.

2004-yilda u Rambler tomonidan „Yil odamlari“ loyihasining „Taʼlim va fan“ nominatsiyasida „Yil odami“ deb topildi<ref name="lenta">{{Veb manbasi|url=https://lenta.ru/lib/14164225/full.htm|sarlavha=Виктор Садовничий|nashriyot=[[Lenta.ru]]|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://www.webcitation.org/6GD5EM9Zy?url=https://lenta.ru/lib/14164225/full.htm|arxivsana=2013-04-28|til=ru}}</ref>.

2011-yil noyabr oyida Moskva davlat universitetining asosiy binosi rotundasida taniqli universitet rektorlari: [[Aleksandr Nesmeyanov|Nesmeyanov]], Petrovskiy, Sadovnichiy<ref>{{Veb manbasi|url=http://forumlocal.ru/ashowflat.php?Cat=&Board=University&Number=10572930&Main=10572930&fullview=&src=arc&o=&tistart=all&showlite=|sarlavha=Барельеф Садовничего открыт в МГУ|qaralgan sana=2014-07-17|arxivsana=2020-10-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201016103703/http://forumlocal.ru/ashowflat.php?Cat=&Board=University&Number=10572930&Main=10572930&fullview=&src=arc&o=&tistart=all&showlite=}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://sogoian.ru/memorials.html|sarlavha=Барельефы Несмеянова, Петровского, Садовничего на сайте скульпторов Согоян|qaralgan sana=2014-07-17|arxivsana=2013-12-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131208042804/http://sogoian.ru/memorials.html}}</ref> ning barelyef portretlari oʻrnatildi.

2012-yil 6-fevralda u [[Rossiya prezidentlik saylovi (2012)|prezidentlikka nomzod]] [[Vladimir Putin|Vladimir Putinning]] ishonchli vakili sifatida rasman roʻyxatga olingan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.kp.ru/daily/25830/2805715/|sarlavha=ЦИК опубликовал полный список доверенных лиц Путина|muallif=|sana=2012-02-07|nashriyot=|til=|qaralgan sana=2018-12-13|arxivsana=2018-03-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180315145618/https://www.kp.ru/daily/25830/2805715/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cikrf.ru/law/decree_of_cec/2012/02/06/Zp12767.html|sarlavha=Постановление ЦИК РФ № 96/767-6|sana=2012-02-06|nashriyot=|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://www.webcitation.org/6GD5FMK9l?url=http://www.cikrf.ru/law/decree_of_cec/2012/02/06/Zp12767.html|arxivsana=2013-04-28}}</ref>.

2018-yilgi prezidentlik saylovlarida u Rossiya prezidenti [[Vladimir Putin]] nomzodini ilgari surgan tashabbus guruhi aʼzosi edi. U, shuningdek, Rossiya Federatsiyasi prezidentligiga nomzodning ishonchli vakillari roʻyxatiga kirdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://goputin.ru/11995-spisok-doverennyh-lits-prezidenta-rossii-vladimira-putina.html|sarlavha=Доверенные лица Владимира Путина: полный список лиц на 2018 год|nashriyot=|til=|qaralgan sana=2018-12-13|arxivsana=2018-07-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180725060937/https://goputin.ru/11995-spisok-doverennyh-lits-prezidenta-rossii-vladimira-putina.html}}</ref>.

2019-yil 14-noyabrda Davlat Dumasining Taʼlim va fan bo‘yicha qo‘mitasi Prezident Vladimir Putinga Lomonosov nomidagi MDU va [[Sankt-Peterburg davlat universiteti]] rektorlarini cheklanmagan miqdorda qayta tayinlash imkonini beruvchi tuzatishni ikkinchi o‘qishda qabul qilish uchun maʼqulladi<ref>{{Veb manbasi|muallif=[[Фарида Рустамова]]|url=https://www.bbc.com/russian/features-50425679|sarlavha="Лезут через форточку". Как Виктора Садовничего хотят навечно оставить ректором МГУ|til=|ish=bbc.com|nashriyot=|sana=2019-11-14|qaralgan sana=2019-11-15|arxivsana=2019-11-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191116230620/https://www.bbc.com/russian/features-50425679}}</ref>.

2019-yil 4-dekabrdagi 578-sonli farmon bilan [[Rossiya prezidenti]] Vladimir Putin Viktor Sadovnichiyni besh yil muddatga Moskva davlat universiteti rektori etib tayinladi.

'''Oilasi'''
* Xotini (1963-yil iyun oyidan) — Ada Petrovna (qizlik davrida Saprikina; 1939-yil 19-dekabrda tugʻilgan), uning kursdoshi boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.itogi.ru/archive/2002/3/93240.html|sarlavha=Мы — круче! (интервью Садовничего журналу «Итоги»)|muallif=Ванденко А.|sana=2022-01-02|ish=Итоги, № 3(293)|nashriyot=itogi.ru|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140110200417/http://www.itogi.ru/archive/2002/3/93240.html|arxivsana=2014-01-10}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mk.ru/social/article/2014/01/06/967428-upravlenets-s-matematicheskoy-logikoy.html|sarlavha=Управленец с математической логикой|muallif=Балабас Е.|sana=2014-01-10|ish=[[Московский комсомолец]], 2014, № 2(132)|nashriyot=[[Московский комсомолец]]|qaralgan sana=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140111022956/http://www.mk.ru/social/article/2014/01/06/967428-upravlenets-s-matematicheskoy-logikoy.html|arxivsana=2014-01-11|til=ru}}</ref>.
* Bolalari — Moskva davlat universiteti oʻqituvchilari — Yuriy (1965-yilda tugʻilgan)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.scl17.ru/people_show_9.html|sarlavha=Садовничий Юрий Викторович|nashriyot=scl17.ru|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140110201939/http://www.scl17.ru/people_show_9.html|arxivsana=2014-01-10}}</ref>, [[Садовничая, Анна Викторовна|Anna]] (1974-yilda tugʻilgan), Inna (1974-yilda tugʻilgan). 4 ta nabirasi bor.

== Qarashlari ==
2015-yilda V. A. Sadovnichiyning fikricha, butun dunyoda ilm-fan rivojini yetakchi jurnallardagi nashrlar soniga qarab baholash usuli rus tilida chop etiladigan ilmiy jurnallarga zarar yetkazadi. U Rossiya fuqarolarining Sovet Ittifoqining [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasi]] ustidan qozongan gʻalabasi haqida Web of Science qidiruv platformasida indekslangan ilmiy jurnallardan bilib olishidan xavotirini bildirdi .

Rossiya Federatsiyasi Taʼlim vazirligining 2002-yilda Rossiyaning [[Boloniya jarayoni|Boloniya deklaratsiyasiga]] qoʻshilishi uchun tayyorgarlikni boshlash toʻgʻrisidagi qaroriga tanqidiy munosabatda boʻldi, unga koʻra mahalliy oliy taʼlim standartlari Yevropa standartlariga mos kelishi kerak. Xususan, bu bir bosqichli oliy taʼlim oʻrniga ikki bosqichli oliy taʼlimni, jumladan, [[Bakalavr|bakalavriat]] va [[Magistr|magistraturani]] majburiy joriy etishni, shuningdek, [[Aspirantura|aspiranturani]] [[Doktorantura|doktoranturaga]] almashtirishni nazarda tutadi. Sadovnichiy vazirlikni Rossiyaning [[Boloniya jarayoni|Boloniya jarayoniga]] kirishi masalasiga chuqurroq yondashishga chaqirdi. Uning taʼkidlashicha, mavjud standartlar Rossiyaning texnik va tabiiy fanlar taʼlimi tizimi uchun maqbuldir va boshqalarni joriy etish tashkil etilgan ilmiy maktablarni yoʻq qilishi mumkin. Moskva davlat universiteti rektori mansabdor shaxslarga majburiy oʻzgarishlar tamoyilidan voz kechishni va universitetlarga bu masalani oʻzlari hal qilish imkoniyatini berishni maslahat berdi<ref name="lentapedia"/>.

Yagona davlat imtihonini (USE) joriy etishga bir necha bor qarshi chiqdi. Sadovnichiyning taʼkidlashicha, yangi imtihon hech qanday universitetga kirish shakli boʻla olmaydi, chunki u koʻplab baxtsiz hodisalar bilan toʻla edi. Rektor, ayniqsa, Moskva davlat universitetida Yagona davlat imtihonlari natijalariga koʻra abituriyentlarni qabul qilish mumkin emasligini qatʼiy taʼkidladi. Bundan tashqari, Sadovnichiy davlat nominal moliyaviy majburiyatlarini (GIFO) saqlab qolishga shubha bilan qaradi. Hukumat rejasiga koʻra, maktabning har bir bitiruvchisiga Yagona davlat imtihonida qancha ball toʻplaganiga qarab, 5 dan 17 ming rublgacha boʻlgan byudjet pullari tayinlanishi kerak. Biroq, Sadovnichiy taʼkidlashicha, bir talabaning Moskva davlat universitetida oʻqishi 100 000 rubldan oshadi, shuning uchun ajratilgan mablagʻlar etarli emas. Shu munosabat bilan, Moskva davlat universiteti rektori taʼlim islohoti universitetlarda pullik taʼlimni keng joriy etish bilan yakunlanishidan qoʻrqishini bir necha bor bildirgan, uning fikricha, bu qabul qilinishi mumkin emas.

2006-yilda V. A. Sadovnichiy va rektor korpusining katta qismi bosimi ostida ushbu hujjat baʼzi universitetlarga, birinchi navbatda, Moskva davlat universitetiga, masalan, natijalar asosida, USE tartibidan tashqari, talabalarni qabul qilishga ruxsat beruvchi istisnolarni nazarda tutgan. ixtisoslashtirilgan Butunrossiya olimpiadalari. 2006-yil noyabr oyida Moskva hukumati 2007-yilning yozida barcha poytaxt maktablarida rus tilidan yagona davlat imtihoni oʻtkazilishini eʼlon qildi. Imtihon Taʼlim va fan vazirligi tizimidagi barcha poytaxt oliy oʻquv yurtlarida oʻqishga kirish uchun majburiy deb eʼlon qilindi. Oʻz navbatida, Sadovnichiy Moskva davlat universiteti imtihon natijalarini hisoblamaydi, chunki u Taʼlim vazirligiga emas, balki toʻgʻridan-toʻgʻri hukumatga boʻysunadi. Biroq, 2008-yil yanvar oyida Sadovnichiy Moskva davlat universiteti hali ham Yagona davlat imtihonining natijalarini hisobga olishini eʼlon qildi va uning natijalarini kirish testlarida abituriyentlar tomonidan toʻplangan ballar bilan yakunlaydi<ref name="lentapedia"/>.

== Bibliografiya ==
757 ta maqola, 189 ta kitob, 70 ta konferensiya maʼruzasi, 90 ta tezis (27.02.2019-yil maʼlumotlari){{Sfn|Научные работы В. А. Садовничего в системе «ИСТИНА МГУ»}}, shu jumladan: „Operatorlar nazariyasi“ fundamental oʻquv qoʻllanma, „Matematik tahlil“ darsligi (2 jildda, Bolgariyada nashr etilgan) matematik tahlilga oid ikkita muammolar toʻplami, „Koʻp zarrali Shredinger operatorining spektral tahlili“ (1988), „Dinamik parvoz simulyatsiyasining matematik muammolari“ (1986), „Diffuziya bilan chiziqli boʻlmagan muhitda avtotoʻlqinli jarayonlar“ monografiyalari (2005) chop etilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Veb manbasi|url=http://angelina-tihonova.ru/category/viktor_sadovnichiy/|sarlavha=Виктор Садовничий. Фронтовое село|muallif=Тихонова А. (подготовка материала)|sana=2010-03-30|nashriyot=|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120603164439/http://angelina-tihonova.ru/category/viktor_sadovnichiy/|arxivsana=2012-06-03}}
* {{Veb manbasi|url=http://www.itar-tass.com/c49/571264.html|sarlavha=Экзафлопсные суперкомпьютеры позволят предсказывать глобальные изменения климата — ректор МГУ Виктор Садовничий|muallif=Цыганков А.|sana=2012-11-14|nashriyot=itar-tass.com|qaralgan sana=2013-04-23|arxivurl=https://www.webcitation.org/6GD5WHEkw?url=http://www.itar-tass.com/c49/571264.html|arxivsana=2013-04-28}}

[[Turkum:Doʻstlik ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Fidokorona xizmatlari uchun ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Danaker ordeni kavalerlari]]
[[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Rossiyaning Aleksandr Nevskiy ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 2-darajali ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 1-darajali ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1939-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:3-aprelda tugʻilganlar]]