Vitaliy Bianki sahifasining manbasini koʻrish

{{Aktyor bilgiqutisi
| ismi                     = Vitaliy Valentinovich Bianki <br/> Виталий Бианки
| asl_ismi                 = 
| tasvir                   = 
| eni                      = 
| imzo                     = 
| Tugʻilgan paytidagi ismi = 
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi|1894|1|30}}
| Tavalludi joyi           = [[Sankt-Peterburg]] [[Rossiya imperiyasi]]
| Vafot sanasi            = {{vafot sanasi va yoshi|1959|6|10|1894|1|30}}
| Vafoti joyi              = [[Sankt-Peterburg]] [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi]]
| Fuqaroligi               = 
| Kasbi                    = yozuvchi
| Faoliyat yillari         = 1923—1954
| Yoʻnalish                = 
| Mukofotlari              = 
| imdb_id                  = 
| Sayt                     = 
}}

'''Vitaliy Valentinovich Bianki''' (1894-yil 30-yanvar [11-fevral], [[Sankt-Peterburg]] — 1959-yil 10-iyun, [[Leningrad viloyati|Leningrad]]) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] [[yozuvchi]]si, bolalar uchun koʻplab asarlar muallifi.

== Tarjimai hol ==
Otasi — Valentin Byanki (1857—1920) — olim boʻlib, Fanlar akademiyasining Zoologiya muzeyining ornitologiya boʻlimida ishlagan<ref name="Noni2">''Бианки Е. В.'' [http://bianki.lit-info.ru/bianki/vospominaniya/ya-by-vybral-altaj.htm «Я бы выбрал Алтай…»: Предисловие к книге В. В. Бианки «Удивительные тайны»] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170601061724/http://bianki.lit-info.ru/bianki/vospominaniya/ya-by-vybral-altaj.htm |date=2017-06-01 }}.</ref>. Ma’lumki, Bianki sulolasi Rossiyada XIX asrning boshlarida paydo boʻlgan. Shajaraning bir shoxi italyan-shveysariyaga, ikkinchisi — nemis ildizlariga borib taqalardi. Vitaliyning bobosi mashhur opera xonandasi edi. [[Italiya]] boʻylab gastrol safari oldidan impresariosining iltimosiga koʻra u oʻzining nemis familiyasini oʻzgartirdi Vays (nemischa ''weiß''   „oq“ degan ma’noni anglatadi) Bianki (italyancha ''bianco''  ham „oq“ degani)<ref>[http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-17094 Как родилась династия?: Памяти Валентина Бианки] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210725202924/https://www.shkolazhizni.ru/archive/0/n-17094/ |date=25-iyul 2021-yil }} // ''ШколаЖизни.ру'' — Раздел «Биографии».</ref>. 

Onasi — Klara Andreyevna (asli kelib chiqishi italiyalik Klara Emma Matilda Blank<ref name="Eremin2">''Ерёмин В.'' [https://www.proza.ru/2013/05/28/542 Глава 79: Виталий Валентинович Бианки] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221102071146/https://proza.ru/2013/05/28/542 |date=2-noyabr 2022-yil }}.</ref>, ? — 1915 boʻlgan<ref name="Zerna">{{Veb manbasi|url=https://zyorna.ru/catalog/author/bianki-v-v|sarlavha=Главная → Каталог → Авторы → Бианки Виталий Валентинович|qaralgan sana=12-fevral 2021-yil|arxivsana=11-yanvar 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190111055017/https://zyorna.ru/catalog/author/bianki-v-v}}</ref>).

U Petrograd universitetining fizika-matematika fakultetining tabiiy boʻlimiga oʻqishga kiradi<ref name="Великие писатели">''Ушакова О.'' [https://books.google.fr/books?id=-bl1DwAAQBAJ&pg=PT24&dq=Виталий+Бианки+писатель&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiSw9LC49TjAhXjAWMBHYsRBGgQ6AEIPzAD#v=onepage&q=Виталий%20Бианки%20писатель&f=false Великие писатели]. — Litres, 2018. — ISBN 978-5-0413-9969-6.</ref>.

Yoshligida Bianki Sankt-Peterburg futbol jamoalarida shahar chempionati oʻyinlarida toʻp suradi<ref>{{Книга|автор=[[Лукосяк, Юрий Павлович|Лукосяк Ю. П.]]|заглавие=История петербургского футбола|место=СПб.|издательство=Союз художников|год=2011|isbn=978-5-8128-0111-3}}</ref>. „Petrovskiy“ (1911), „Neva“ (1912), „Unitas“ (1913-1915, 1916-yil bahori) klublarida oʻynagan. 1913-yil Sankt-Peterburg bahor kubogi gʻolibi boʻladi.

1916-yil fevral oyida u obroʻ-e’tiborli maslahatchi Zinaida Aleksandrovna Zaxarevichning qiziga uylanadi.

1916-yilda armiya safiga chaqiriladi. Vladimir harbiy maktabining tezlashtirilgan kurslarini prapor (saroy qoʻshinida: eng kichik ofitser unvoni, shuningdek, ushbu unvonga ega boʻlgan shaxs) unvoni bilan tugatgach, u artilleriya brigadasiga yuboriladi. 

1917-yilning fevral oyida u Zobitlar va ishchilar deputatlari Kengashiga saylanadi. Keyin eserlar partiyasiga qoʻshiladi. Saroy qishlogʻi (Sarskoye Selo) badiiy yodgorliklarini muhofaza qilish hay’atining a’zosi edi. 1918-yil bahorida u oʻz boʻlinmasi bilan birga Volga boʻyiga boradi. 1918-yil yoz oylarida Bianki Samaraning „Xalq“ gazetasida ishlay boshladi (1918-yil sentyabrdan—dekabrgacha sosialistik-inqilobiy Komuchning madaniy-ma’rifiy boʻlimi tomonidan chop etilgan). 

[[Qizil armiya|Qizil Armiya]] qoʻshini kirib kelgandan keyin  Bianki Samaradan badargʻa qilinadi va bir muncha vaqt Ufa, Yekaterinburgda, keyin yana Ufada, keyin Tomskda va nihoyat Biyskda qoʻnim topadi<ref name="Кто есть кто"/>. Bu yerda u Kolchak armiyasiga safarbar qilindi. U dezirtir boʻlgach, soxta nom ostida yashirinadi<ref name="Великие писатели"/>. Oʻsha paytda, hujjatlarga koʻra, u Petrograd universiteti talabasi, [[Rossiya fanlar akademiyasi|Rossiya Fanlar akademiyasi]] Zoologiya muzeyining ornitolog-kollektori Vitaliy Belyanin edi. Bianki-Belyanin ikki familiya bilan umrining oxirigacha qoladi.

Bianki Biyskda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng, muzey qismida xalq ta’limi boʻlimida faoliyat olib boradi. Xalq ta’limi boʻlimida ishlab, muzey mudiri etib tayinlanadi. Keyinchalik  III Komintern nomli maktabda oʻqituvchilik ham qilgan. 

Bianki Biysk tabiat hqvaskorlari jamiyatining faol a’zosi boʻlgan, Oltoy xalq universitetida ornitologiya boʻyicha ma’ruza qilgan. Biyskda yashab, Buzoq (Teles) koʻliga ikkita ilmiy ekspedisiya uyushtiradi. 

1920-yil oxirida u birinchi turmushidan ajraladi. Biyskda Bianki oʻrta maktabda (sobiq gimnaziya) biologiya oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Ushbu bilim oʻchogʻida u fransuz va nemis tillari oʻqituvchisi Vera Nikolayevna Klyujeva bilan tanishadi. 1921-yil 6-mayda ular ularning nikohi rasman qayd etiladi, 13-kuni ular mahalliy cherkovda turmush qurishadi.

1921-yilda Biysk FK (Favqulodda komissiyasi) tomonidan ikki marta hibsga olinadi va garovda uch hafta qamoqda asir sifatida oʻtirib chiqadi. 1922-yil sentyabr oyida u hibsga olinishi mumkinligi haqida ogohlantiriladi va xizmat safari yuzasidan oilasi bilan Petrogradga joʻnaydi. 

1923-yilda “Chumchuq” jurnalida oʻzining birinchi hikoyasi “Qizil boshli chumchuqning sayohati”<ref name="Кто есть кто"/>, soʻngra “Kimning burni uzunroq?” kitobchasi nashrdan chiqadi.

1925-yilning oxirida Bianki yana hibsga olindi va mavjud boʻlmagan yashirin tashkilotda qatnashgani uchun Uralskda uch yillik surgunga hukm qilinadi. 1928-yilda koʻplab arizalar, shu jumladan G.G.Yagodaga murojaat qilgan M.Gorkiy tufayli u Novgorodga, keyin esa Leningradga koʻchib oʻtishga ruxsat oladi. 1932-yil noyabr oyida yana bir hibsga olish uyushtiriladi. Uch yarim hafta oʻtgach, u dalil-isbot yoʻqligi tufayli u yana ozod etiladi.

1935-yil mart oyida Byanki „zodagonning oʻgʻli, sobiq sosialistik-inqilobchi, sovet hukumatiga qarshi qurolli qoʻzgʻolonning faol ishtirokchisi“ sifatida yana qamoqqa olinadi va Oqtepa viloyatida besh yilga surgun etiladi. E.P.Peshkovning sharofoati tufayli surgun bekor qilinadi va Bianki ozod boʻladi. 1924-yildan — 1959-yil 10-iyungacha (surgun va evakuasiya bundan mustasno) Leningradda Vasilevskiy oroli, kichik prospekt, 4-uyda istiqomat qiladi<ref name="Кто есть кто">[https://books.google.fr/books?id=Dd9aONENAxgC&pg=PA142&dq=Виталий+Бианки+писатель&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiSw9LC49TjAhXjAWMBHYsRBGgQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Виталий%20Бианки%20писатель&f=false Кто есть кто в мире]. — ОЛМА Медиа Групп, 2003. — ISBN 978-5-8123-0088-3.</ref>.

Ayni shu davrlarda, ya’ni [[Ulugʻ Vatan urushi (atama)|Ulugʻ Vatan urushi]] oldidan Vitaliy Byanki Leningraddagi uyida “adabiyot maktabi” tashkil etadi. Maktab oʻquvchilari Nikolay Sladkov, Aleksey Liverovskiy, Zoya Pirogova, Kronid Garnovskiy, Svyatoslav Saxarnov va boshqalar ta’lim olishgan,  keyinchalik ular mashhur yozuvchilar boʻlishgan. V.V.Byanki mashhur seleksioner-olim va yozuvchi N.Pavlovaning boshligʻi va ustozi boʻlgan<ref>[http://www.donvrem.dspl.ru/Files/article/m18/1/art.aspx?art_id=1503 Детская писательница Нина Михайловна Павлова] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221102071146/http://www.donvrem.dspl.ru/Files/article/m18/1/art.aspx?art_id=1503 |date=2-noyabr 2022-yil }} // ''donvrem''.''dspl''.''ru''</ref>. „Oʻrmon gazetasi“ kitobining toʻqqizinchi nashrida V.Bianki N.Pavlovaning 28 ta hikoyasini chop etadi.

Ulugʻ Vatan urushi yillarida V.Byanki yurak xastaligi tufayli armiyaga chaqirilmadi, Uralga evakuasiya qilinadi, keyin Leningradga qaytadi<ref name="Кто есть кто"/>.

Hayotining soʻnggi pallalarida u juda ogʻir xastaliklarni boshidan kechiradi. 1949-yilda u yurak xurujiga (infarkt) uchraydi, keyin esa ikki marta insultga chalinadi. Tizimli qon tomir kasalligi uning oyoqlarida kuchli ogʻriqlarga sabab boʻlib, uni yurish qobiliyatidan deyarli butunlay mahrum qiladi. 1950-yillarda u „Oʻrmondan xabarlar“ oylik bolalar radio dasturini tayyorlashda ishtirok etadi<ref>[https://books.google.fr/books?id=ODadDwAAQBAJ&pg=PA210&dq=Виталий+Бианки+Вести+из+леса&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiy0_DQ4tTjAhX06eAKHS3JAwQQ6AEIKDAA#v=onepage&q=Виталий%20Бианки%20Вести%20из%20леса&f=false Советское общество в воспоминаниях и дневниках. — Т. 8: Литературная жизнь СССР]. — Litres, 2019. — ISBN 978-5-0417-5771-7.</ref>. 1959-yil 10-iyunda bu yorugʻ olamni tark etadi. U diniy qabristonga dafn qilindi. Haykaltarosh Jermen Mellupning qabr tosh ishlari federal (umumrossiya) ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va madaniy meros ob’ektlari roʻyxatiga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://funeral-spb.ru/necropols/bogoslovskoe/bianki/|sarlavha=Бианки Виталий Валентинович (1894—1959)|ish=funeral-spb.ru|qaralgan sana=3-mart 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160327045224/http://funeral-spb.ru/necropols/bogoslovskoe/bianki/|arxivsana=2016-03-27}}</ref>.
[[Fayl:RR5110-0157R_125-летие_Бианки.png|right|thumb|300x300px| 2 rubl 2019, kumush]]
[[Fayl:Бианки_Виталий_Валентинович,_почтовый_конверт.jpg|right|thumb|350x350px| Rossiya pochta konverti]]

== Xotira ==

* Biysk oʻlkashunoslik muzeyiga V.V.Byanki nomi beriladi.  
* Buyuk Novgorod, Rostov-na-Don, Osa, Borovichi shaharlari va Charishskiy qishlogʻidagi koʻchalar uning nomi bilan atalgan.  
* Koʻpgina ommaviy bolalar kutubxonalari V.V.Byanki nomi bilan yuritiladi ([[Novosibirsk]], [[Moskva]], Nijniy Novgorod, Velikiy Novgorod, Perm).  
* 2008-yil iyul oyida aholining ixtiyoriy xayr-ehsonlari boʻyicha Bianki xotirasiga bagʻishlanib, Finlandiya koʻrfazining qirgʻoq boʻyida, Lebyaje qishlogʻi hududida, umumiy maydoni 20,1 gektar boʻlgan „Bianki dalasi“ muhofazaga olingan tabiiy landshaft Rossiyada birinchi munisipal qoʻriqlanadigan hudud yaratildi<ref>{{veb manbasi|url=http://oopt.aari.ru/oopt/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B0-%D0%91%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8|title=Поляна Бианки|publisher=ООПТ России|website=oopt.aari.ru|accessdate=30-may 2019-yil|archive-date=30-may 2019-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530070654/http://oopt.aari.ru/oopt/%25D0%259F%25D0%25BE%25D0%25BB%25D1%258F%25D0%25BD%25D0%25B0-%25D0%2591%25D0%25B8%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25BA%25D0%25B8|deadlink=no}}</ref>.  
* 2019-yil 9-yanvarda Rossiya banki “Rossiyaning Buyuk shaxsi” nominal qiymati 2 rubl boʻlgan “Yozuvchi V.V. Byanki tavalludining 125 yilligi (02.11.1894) munosabati bilan” esdalik kumush tangasini muomalaga chiqaradi<ref>[https://cbr.ru/Bank-notes_coins/memorable_coins/coins_base/ShowCoins/?cat_num=5110-0157 О выпуске в обращение серебряной монеты номиналом 2 рубля «Писатель В. В. Бианки, к 125-летию со дня рождения (11.02.1894)» серии «Выдающиеся личности России», Банк России]</ref>.  
* 2019-yilda Vitaliy Byanki tavalludining 125 yilligi munosabati bilan pochta markasi bosilgan badiiy markirovka konverti bosib chiqariladi.  
* Biysk shahrida 4-sonli maktab uning sharafiga nomlangan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Книга|автор=|часть=Детская литература|ссылка часть=|заглавие=Большая советская энциклопедия|ссылка=|Викитека=|ответственный=Гл. ред. Б. А. Введенский|издание=2-е изд|место=М.|издательство=Большая советская энциклопедия|год=1952|том=14: Демосфен — Докембрий|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|тираж=300000|ref=БСЭ, 2-е издание}}
* ''Бианки В. В., Федяева Т. А.'' Виталий Бианки. — М.: Молодая гвардия, 2021. — 298[6] с.: ил. — (Жизнь замечательных людей)
* ''Гроденский Г.'' Виталий Бианки. — М.—Л., 1954.
* Жизнь и творчество В. Бианки: Статьи, воспоминания, публикации, письма. — Л., 1967.
* Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917 / В. Казак ; [пер. с нем.]. — М. : РИК «Культура», 1996. — XVIII, 491, [1] с. — 5000 экз. — <nowiki>ISBN 5-8334-0019-8</nowiki>.
* ''Лебедев Вс.'' Виталий Бианки // Литературная газета. — 1934. — 10 мая. (''[https://img-fotki.yandex.ru/get/233577/159651311.90/0_183841_1b63b4fa_orig фотографическое изображение текста статьи]'')
* {{Книга|автор=Кобак А. В., Пирютко Ю. М.|часть=Исторические захоронения на Богословском кладбище|ссылка часть=|заглавие=Исторические кладбища Санкт-Петербурга|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=2-е изд., дораб. и испр|место=М.|издательство=[[Центрполиграф]]|год=2011|страницы=|страниц=|серия=|isbn=978-5-227-02688-0|тираж=|ref=Кобак, Пирютко: Исторические кладбища Санкт-Петербурга}}

== Havolalar ==

* [http://kidslitera.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=12&id=15&Itemid=76 Yozuvchilar haqida: Bianki] // BiblioGuide.
* ''Goryashko A.'' [http://bio.1september.ru/article.php?ID=200100201 Bianki oilasining bolalar va kattalar ertaklari] .
* ''Ponomareva V.'' [http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-15761/ Nima uchun Sovet hukumati bolalar yozuvchisi Vitaliy Byankini ta'qib qildi?]
* [https://web.archive.org/web/20041210033601/http://irbis.asu.ru/docs/server/publish/1999/grish/bianki3.html Bianki tarjimai holidagi Oltoy izi] // ''irbis'' . ''asu'' . ''uz''
* [https://web.archive.org/web/20051125022258/http://www.2day.ru/6234-show.asp Vitaliy Bianki: Dosye] ''// 2 kun'' . ''uz''
* [http://kinderlibrary.wordpress.com/2011/02/11/день-рождения-виталия-бианки/ Vitaliy Bianki: Biografiya] // ''bolalar kutubxonasi'' . ''wordpress'' . ''com''
* {{Veb manbasi|url=http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/32799/episode_id/691713|nashriyot=[[Культура (телеканал)|Культура]]|sarlavha=Писатели нашего детства|ish=tvkultura.ru|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2020-11-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201126072433/https://tvkultura.ru/video/show/brand_id/32799/episode_id/691713/}}

[[Turkum:1959-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:10-iyunda vafot etganlar]]
[[Turkum:Sankt-Peterburgda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1894-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:11-fevralda tugʻilganlar]]