Volyuntarizm

Волюнтаризм (лотинча: волунтас — ирода) — 1) иродани борлиқнинг энг олий кўриниши, тамойили деб қаровчи фалсафий оқим. В. таълимотида инсоннинг иродаси биринчи ўринга қўйилади. Қад. давр фалсафасидаги ақл-идрок, рационализмдан фарқли ўрта аср фалсафасида, мас., А. Августин таълимотида ирода биринчи ўринга чиқди. А. Шопенгауэр амалий идрокни илгари сурган Кант фалсафасига таянса ҳам, лекин ундан фарқли равишда ироданинг ақл-дрокдан устунлигини ёқлаб чиқди ва бу билан Кант фалсафаси, классик фалсафадан ўзгача йўл тутди. Ф. Ницше ҳам Шопенгауэр таъсирида фалсафанинг марказига инсон иродасини қўяди. Лекин унинг талқинида ирода ҳокимликка интилишни билдиради. Ницше ҳокимликка эришиш учун иродани ишга солиш инсон фаолиятининг ҳал қилувчи ҳамда энг асосий қобилиятидир, деб талқин қилади, мутлақ ҳокимликка, ҳокимиятга эришиш учун ўта кучли ирода эгалари бўлган "олий шахога сиғинишни фалсафий асослашга уринади; 2) тарихий жараёнларнинг обектив қонуниятларига риоя қилмасдан, жамоатчилик билан ҳисоблашмасдан, ўзбошимчилик билан сиёсат юритиш, ўз хоҳиш- иродасини ҳамма нарсадан юқори қўйиш. В. собиқ Шўролар даврида кенг қулоч ёйди. Ўзбошимчалик, халқ оммаси манфаатларига зид қилмишлар салбий оқибатларни келтириб чиқарди.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил