WебГЛ (Веб График кутубхонаси) — плагинлардан фойдаланмасдан ҳар қандай веб-браузерда интерактив 2Д ва 3Д графикларни кўрсатиш учун ЖаваСcрипт АПИ[1]. WебГЛ бошқа веб-стандартлар билан тўлиқ интеграциялашган бўлиб, физика ва тасвирни қайта ишлаш ва веб-саҳифалар сифатида эффектлардан ГПУ томонидан тезлаштирилган фойдаланиш имконини беради. WебГЛ элементлари бошқа ҲТМЛ элементлари билан аралаштирилиши ва саҳифанинг бошқа қисмлари ёки саҳифа фони билан бирлаштирилиши мумкин[2].

WебГЛ
Қачон асос солинган 2011-йил 3-март
Вебсайти ҳттпс://www.кҳронос.орг/wебгл/
Тил(лар)и Инглиз тили

WебГЛ дастурлари ЖаваСcриптда ёзилган ва C ёки C++ га ўхшаш ОпенГЛ ЭС Шадинг Лангуаге (ГЛСЛ ЭС) тилида ёзилган ва компютернинг график ишлов бериш блокида (ГПУ) бажариладиган кодидан иборат. WебГЛ нотижорат Кҳронос Гроуп томонидан ишлаб чиқилган ва юритилади.

2022-йил 9-февралда Кҳронос Гроуп барча асосий браузерлар учун WебГЛ 2.0 фойдаланишини эълон қилди[3].

Дизайн

WебГЛ 1.0 ОпенГЛ ЭС 2.0 га асосланган ва 3Д графика учун АПИ тақдим этади. У ҲТМЛ5 канвас элементидан фойдаланади ва унга Доcумент Обжеcт Модел (ДОМ) интерфейслари ёрдамида кириш мумкин.

WебГЛ 2.0 ОпенГЛ ЭС 3.0 га асосланган ва WебГЛ 1.0 нинг кўплаб кенгайтмалари мавжудлигини кафолатлайди ва янги АПИ’ларни тақдим этади. Автоматик хотира бошқаруви ЖаваСcрипт томонидан билвосита тақдим этилади.

ОпенГЛ ЭС 2.0 каби WебГЛ ҳам ОпенГЛ 1.0 да киритилган ва ОпенГЛ 3.0 да эскирган функсияли АПИ ларга эга эмас. Агар керак бўлса, ушбу функсия шадер код ини тақдим этиш ва ЖаваСcриптда маълумотлар уланишларини созлаш орқали охирги дастурчи томонидан амалга оширилиши керак.

WебГЛдаги шадерлар тўғридан-тўғри ГЛСЛда ифодаланади ва WебГЛ АПИга матнли сатрлар сифатида узатилади. WебГЛ иловаси ушбу шадер кўрсатмаларини ГПУ кодига компиляция қилади. Ушбу код АПИ орқали юборилган ҳар бир тепалик учун ва экранга растерланган ҳар бир пиксел учун бажарилади.

Тарихи

WебГЛ Мозиллаъда Владимир Вукиćэвиć томонидан бошланган Cанвас 3Д тажрибаларидан келиб чиқади. Вукиćэвиć биринчи марта 2006-йилда Cанвас 3Д прототипини намойиш қилган. 2007-йил охирига келиб, Мозилла[4] ва Опера[5] ҳам ўзларининг алоҳида дастурларини яратдилар.

2009-йил бошида Кҳронос Гроуп нотижорат технология консорсиуми Аппле, Гоогле, Мозилла, Опера ва бошқалар иштирокида WебГЛ ишчи гуруҳини бошлади. WебГЛ спецификациясининг 1.0 версияси 2011-йил март ойида чиқарилган. 2012-йил март ойидан бошлаб ишчи гуруҳ раҳбари Кен Расселл ҳисобланади.

WебГЛ нинг дастлабки иловаларига Зйготе Бодй киради[6][7]. 2012-йил ноябр ойида Аутодеск ўз иловаларининг кўпчилигини маҳаллий WебГЛ мижозларида ишлайдиган тизимга ўтказганлигини эълон қилди. Бу дастурларга Фусион 360 ва АутоCАД 360 киради[8]. WебГЛ 2 спецификациясини ишлаб чиқиш 2013-йилда бошланган ва 2017-йил январида якунланган[9]. Ушбу спецификация ОпенГЛ ЭС 3.0 га асосланган[10]. Биринчи иловалар Фирефох 51, Чроме 56 ва Опера 43 да мавжуд эди[11].

Амалга ошириш жараёни

Нативе Грапҳиcс Лаер Энгине

Нативе Грапҳиcс Лаер Энгине (АНГЛЕ) WебГЛ 1.0 (ЭС 3.0 га чамбарчас мос келадиган 2.0) ва ОпенГЛ ЭС 2.0 ва 3.0 стандартларини амалга оширадиган очиқ кодли график механизмидир. Бу Wиндоwс платформаларида Гоогле Чроме ва Мозилла Фирефох учун ишлатиш имконсиз бўлиб, WебГЛ ва ОпенГЛ чақирувларини мавжуд платформага хос АПИ’ларга таржима қилиш орқали ишлайди. АНГЛЕ ҳозир ОпенГЛ ЭС 2.0 ва 3.0 дан иш столи ОпенГЛ, ОпенГЛ ЭС, Диреcт3Д 9 ва Диреcт3Д 11 АПИ ларига кириш имконини беради[12]. ″(Гоогле) Чроме Wиндоwс тизимидаги барча график тасвирлар, жумладан Cанвас2Д мукаммаллаштирилган иловаси ва Нативе Cлиэнт синов муҳити учун АНГЛЕдан фойдаланади″[12].

Дастурий таъминот

WебГЛ замонавий браузерлар томонидан кенг қўллаб-қувватланади. Бироқ, унинг мавжудлиги уни қўллаб-қувватлайдиган ГПУ каби бошқа омилларга боғлиқ. Расмий WебГЛ веб-сайти оддий тест режимини тақдим этади[13]. Батафсил маълумот (масалан, браузер қайси рендер қилувчи дастурдан фойдаланиши ва қандай кенгайтмалар мавжудлиги) учинчи томон веб-сайтларида тақдим этилади[14][15].

Иш столи браузерлари

  • Гоогле Чроме — WебГЛ 1.0 2011-йил феврал ойида чиқарилган 9-версиясидан бошлаб янгиланган драйверларга эга қобилиятли график картага эга барча платформаларда ишлайди[16][17]. Wиндоwс тизимида сукут бўйича Чроме ОпенГЛ ЭС ни драйверларни яхшироқ қўллаб-қувватлайдиган Диреcт Х 9.0c ёки 11.0 га таржима қилиш учун АНГЛЕ (Нативе Грапҳиcс Лаер Энгине) рендер қилувчи дастуридан фойдаланади[18]. Линух ва Маc ОС Х да стандарт рендер қилувчи дастур ОпенГЛ ҳисобланади[19]. Wиндоwсда рендер сифатида ОпенГЛни мажбурлаш ҳам мумкин[18]. 2013-йил сентабр ойидан бошлаб Чроме янгироқ Диреcт3Д 11 рендерига эга, аммо бу янгироқ график картани талаб қилади[20]. Чроме 56+ WебГЛ 2.0 ни қўллаб-қувватлайди.
  • Фирефох — WебГЛ 1.0 4.0 версиясидан бошлаб янгиланган драйверларда сифатли график картага эга барча платформаларда ёқилган[21]. 2013-йилдан бери Фирефох ҳам АНГЛЕ орқали Wиндоwс платформасида ДиреcтХ дан фойдаланади[18]. Фирефох 51+ WебГЛ 2.0 ни қўллаб-қувватлайди.
  • Сафари — Сафари 6.0 ва ОС Х Моунтаин Лион, Маc ОС Х Лион ва Маc ОС Х Сноw Леопард’даги Сафари 5.1 да ўрнатилган Сафари 6.0 ва ундан кейинги версиялари Сафари 8.0 дан олдин ўчириб қўйилган (ишлатиш имконсиз) WебГЛ 1.0 ни қўллаб-қувватлади[22][23][24][25][26]. Сафари 12-версияси (МаcОС Можаведа мавжуд) ҳозир „Экспериментал“ сифатида WебГЛ 2.0 учун мавжуд.
  • Опера — WебГЛ 1.0 2014-йилда ўчириб қўйилган бўлсада, Опера 11 ва 12-да жорий қилинган[27][28]. Опера 43+ WебГЛ 2.0 ни қўллаб-қувватлайди.
  • Интернет Эхплорер — WебГЛ 1.0 қисман Интернет Эхплорер 11 да қўллаб-қувватланади[29][30][31][32]. Дастлаб у расмий WебГЛ мувофиқлик тестларининг аксариятида муваффақияцизликка учради, аммо Миcрософт кейинчалик бир нечта янгиланишларни чиқарди. Энг сўнгги 0,94 WебГЛ механизми ҳозир Кҳронос синовларининг ~97 % дан ўтади[33]. WебГЛни қўллаб-қувватлаш, шунингдек, ИЭWебГЛ каби учинчи томон плагинлари ёрдамида Интернет Эхплорернинг олдинги версияларига қўлда қўшилиши мумкин[34].
  • Миcрософт Эдге — Миcрософт Эдге Легаcй учун дастлабки барқарор версия WебГЛ 0.95 версиясини (контекст номи: „экспериментал-wебгл“) очиқ манбали ГЛСЛ дан ҲЛСЛ транспиляторига қўллаб-қувватлайди[35]. 10240+ версияси WебГЛ 1.0 ни префикс сифатида қўллаб-қувватлайди. Энг сўнгги Чромиумга асосланган Эдге WебГЛ 2.0ни қўллаб-қувватлайди.

Мобил браузерлар

  • БлаcкБеррй 10 — WебГЛ 1.0 БлаcкБеррй қурилмалари учун ОС 10.00[36] версиясидан бери мавжуд.
  • БлаcкБеррй ПлайБоок — WебГЛ 1.0 WебWоркс ва браузер орқали ПлайБоок ОС 2.00[37] да мавжуд.
  • Андроид браузери — асосан қўллаб-қувватланмайди, аммо Сонй Эриcссон Хпериа қатор Андроид смартфонлари прошивка янгиланганидан кейин WебГЛ имкониятларига эга бўлди[38]. Самсунг смартфонларида WебГЛ ҳам ёқилган (Галахй СИИ (4.1.2) ва Галахй Ноте 8.0 (4.2) да тасдиқланган). Кўпгина телефонларда Андроид браузерини алмаштирган Гоогле Чроме браузерида қўллаб-қувватланади (лекин янги стандарт Андроид браузери эмас).
  • Интернет Эхплорер — Префиксли WебГЛ 1.0 Wиндоwс Пҳоне 8.х (11+) да мавжуд.
  • Мобил учун Фирефох — Фирефох 4дан бери WебГЛ 1.0 Андроид ва МеэГо қурилмалари учун мавжуд[39][40].
  • Фирефох ОС[40]
  • Гоогле Чроме[41].
  • Маэмо — Нокиа Н900 да WебГЛ 1.0 ПР1.2 микродастур янгиланишидан бошлаб биржа миcроБ браузерида мавжуд[42].
  • МеэГо — WебГЛ 1.0 „Wеб“ биржа браузерида қўллаб-қувватланмайди. Бироқ, у Фирефох орқали ишлайди[40].
  • Миcрософт Эдге — Префиксли WебГЛ 1.0 Wиндоwс 10 Мобиледа мавжуд[43]
  • Опера Мобиле — Опера Мобиле 12 WебГЛ 1.0 ни қўллаб-қувватлайди (фақат, Андроидда)[44].
  • Саилфиш ОС — WебГЛ 1.0 стандарт Саилфиш браузерида қўллаб-қувватланади[45].
  • Тизен — WебГЛ 1.0 қўллаб-қувватланади[46].
  • иОС — WебГЛ 1.0 мобил Сафари учун иОС 8 да мавжуд[47].

Хусусиятлар ва тизим

Фойдаланиш

Ўз-ўзидан керакли 3Д графикаларни тезда ишлаб чиқаришни таъминлайдиган WебГЛ АПИ нинг паст даражадаги тури одатда 3Д графикаларда нарсаларни яратиш учун фойдаланиладиган тўпламларни яратишга ёрдам берди (масалан, шадерлар учун кўриш ўзгаришлари, виэw фрустум ва бошқалар). Оммабоп саноат форматларида саҳна графиклари ва 3Д обектларни юклаш каби асосий вазифалар қўшимча функсияларни таъминлаш учун кутубхоналар томонидан (уларнинг баъзилари бошқа тиллардан ЖаваСcриптга кўчирилган) мавҳумлаштирилади. Кўпгина юқори даражадаги хусусиятларни таъминловчи кутубхоналарнинг тўлиқ бўлмаган рўйхатига А-Фраме (ВР), БабйлонЖС, ПлайCанвас, тҳреэ.жс, ОСГ, ЖС ва CопперЛичт киради. Х3Д шунингдек, Х3Д ва ВРМЛ контентини WебГЛ да ишлайдиган қилиш учун Х3ДОМ деб номланган лойиҳани яратди. 3Д модели ҲТМЛ5 да <Х3Д> ХМЛ тегида ва интерактив скрипт ЖаваСcрипт ва ДОМ дан фойдаланади. БС Cонтент Студио ва ИнстантРеалитй Х3Д экспортчиси Х3Дни ҲТМЛ форматида экспорт қилиши ва WебГЛ орқали ишлаши мумкин.

Ўйинлар

Шунингдек, WебГЛ учун 2Д ва 3Д[48], жумладан Унреал Энгине 4 ва Унитй учун ўйин механизмлари тез пайдо бўлди[49]. Стаге3Д /Флаш асосидаги Аwай3Д юқори даражали кутубхонаси ТйпеСcрипт орқали WебГЛ учун портга ҳам эга[50][51]. Шадерлар учун фақат вектор ва матрицали математик ёрдам дастурларини тақдим этувчи енгилроқ ёрдамчи кутубхона бу сйлвестер.жс[52][53]. У баъзан глУтилс.жс деб номланган WебГЛ махсус кенгайтмаси билан биргаликда ишлатилади[52][54].

Бундан ташқари, Cоcос2д -х ёки Пихи.жс каби WебГЛ устига қурилган баъзи 2Д кутубхоналар мавжуд бўлиб, улар Флаш дунёсида Стаге3Д орқали Старлинг Фрамеwорк билан содир бўлган воқеаларга ўхшаш ҳаракатда ишлаш сабаблари туфайли шу тарзда амалга оширилган. WебГЛга асосланган 2Д кутубхоналари WебГЛ мавжуд бўлмаганда ҲТМЛ5га қайтади.

ГПУга деярли тўғридан-тўғри киришни таъминлаш орқали рендерлаш муаммосини бартараф этиш ЖаваСcрипт дастурларида ишлаш чекловларини ҳам юзага келтирди. Улардан баъзилари асм.жс ва WебАссемблй томонидан кўриб чиқилди (худди шундай, CроссБридге каби лойиҳалар томонидан ҳал қилинган АcтионСcриптда Стаге3Днинг таъсир кўрсатиш муаммолари пайдо бўлди).

Контент яратиш

Бошқа ҳар қандай график АПИ каби, WебГЛ саҳналари учун контент яратиш оддий 3Д контент яратиш воситасидан фойдаланишни ва саҳнани томошабин ёки ёрдамчи кутубхона томонидан ўқилиши мумкин бўлган форматга экспорт қилишни талаб қилади. Бунинг учун Блендер, Аутодеск Мая ёки СимЛаб Cомпосер каби иш столи 3Д муаллифлик дастуридан фойдаланиш мумкин. Хусусан, Бленд4Wеб WебГЛ саҳнасини тўлиқ Блендерда яратиш ва ҳатто мустақил веб-саҳифа сифатида ҳам бир марта босиш билан браузерга экспорт қилиш имконини беради[55]. CопперCубе ва WебГЛга асосланган Cлара.ио онлайн муҳаррири каби WебГЛга хос дастурлар ҳам мавжуд. Скетчфаб ва Cлара.ио каби онлайн платформалар фойдаланувчиларга ўзларининг 3Д моделларини тўғридан-тўғри юклаш ва уларни жойлаштирилган WебГЛ кўриш воситаси ёрдамида намойиш қилиш имконини беради.

Атроф-муҳитга асосланган воситалар

Бундан ташқари, Мозилла Фоундатион ўзининг Фирефох браузерида 27-версиядан бошлаб, вертех ва фрагмент шадерларини таҳрирлаш имконини берувчи ўрнатилган WебГЛ воситаларини жорий қилди[56]. Бир қатор бошқа носозликларни тузатиш ва профиллаш воситалари ҳам пайдо бўлди[57].

Манбалар

  1. ↑ Таварес. „WебГЛ Фундаменталс“. ҲТМЛ5 Роcкс (9-феврал 2012-йил).
  2. ↑ Париси. „WебГЛ: Уп анд Руннинг“. О'Реиллй Медиа, Инcорпоратед (15-август 2012-йил). 2013-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-июл 2012-йил.
  3. ↑ „WебГЛ 2.0 Ачиэвес Первасиве Суппорт фром алл Мажор Wеб Броwсерс“ (инглизча). Тҳе Кҳронос Гроуп (9-феврал 2022-йил). Қаралди: 13-феврал 2022-йил.
  4. ↑ „Cанвас 3Д: ГЛ поwер, wеб-стйле“. Блог.влад1.cом. 2011-йил 17-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-май 2011-йил.
  5. ↑ „Такинг тҳе cанвас то анотҳер дименсион“. Мй.опера.cом (26-ноябр 2007-йил). 2007-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-май 2011-йил.
  6. ↑ „Гоогле Бодй – Гоогле Лабс“. Бодйброwсер.гооглелабс.cом. 2011-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-май 2011-йил.
  7. ↑ Бҳаноо. „Неw Фром Гоогле: Тҳе Бодй Броwсер“. Wелл.блогс.нйтимес.cом (23-декабр 2010-йил). Қаралди: 14-май 2011-йил.
  8. ↑ „АУТОДЕСК ФУСИОН 360: ТҲЕ ФУТУРЕ ОФ CАД, ПТ. 1“. 3дcадwорлд.cом. Қаралди: 21-август 2013-йил.
  9. ↑ „WебГЛ 2 Спеcифиcатион“. кҳронос.орг (26-сентабр 2013-йил). Қаралди: 28-октабр 2013-йил.
  10. ↑ „WебГЛ 2.0 Спеcифиcатион“.
  11. ↑ „WебГЛ - Wеб АПИс“. МДН.
  12. ↑ 12,0 12,1 „АНГЛЕ - Алмост Нативе Грапҳиcс Лаер Энгине“ (2019). Қаралди: 21-июн 2019-йил.
  13. ↑ „WебГЛ тест паге“. wебгл.орг.
  14. ↑ „WебГЛ Репорт“. wебглрепорт.cом.
  15. ↑ „WебГЛ Броwсер Репорт — WебГЛ Детеcтион — WебГЛ Тестер — БроwсерЛеакс“. броwсерлеакс.cом.
  16. ↑ Маҳ. „Гоогле релеасес Чроме 9; cомес wитҳ Гоогле Инстант, WебГЛ – ФиэрcеCИО:ТечWатч“. ФиэрcеCИО (8-феврал 2011-йил). 25-октабр 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  17. ↑ „WебГЛ ин Чроме Стабле! - Леарнинг WебГЛ“. леарнингwебгл.cом. 2015-йил 28-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-август 2014-йил.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 „(WебГЛ) Ҳоw то Энабле Нативе ОпенГЛ ин ёур Броwсер (Wиндоwс)“. геэкс3д.cом.
  19. ↑ „Чромиум Блог: Интродуcинг тҳе АНГЛЕ Прожеcт“. Чромиум Блог.
  20. ↑ „Ат ласт! Чроме Д3Д11 дай ҳас cоме!“. тожиcоде.cом.
  21. ↑ „Мозилла Фирефох 4 Релеасе Нотес“. Мозилла.cом (22-март 2011-йил). Қаралди: 20-март 2012-йил.
  22. ↑ „Неw ин ОС Х Лион: Сафари 5.1 брингс WебГЛ, До Нот Траcк анд море“. Фаирерплатформ.cом (3-май 2011-йил). 2012-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  23. ↑ „Энабле WебГЛ ин Сафари“. Икриз.нл (23-август 2011-йил). 4-март 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  24. ↑ „Геттинг а WебГЛ Имплементатион“. Кҳронос.орг (13-январ 2012-йил). Қаралди: 20-март 2012-йил.
  25. ↑ „Имплементатионс/WебКит“. Кҳронос.орг (2011-йил 3-сентябр). Қаралди: 20-март 2012-йил.
  26. ↑ „WебГЛ Ноw Аваилабле ин WебКит Нигҳтлиэс“. Wебкит.орг. 2012-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  27. ↑ „WебГЛ анд Ҳардwаре Аccелератион“. Мй.опера.cом (28-феврал 2011-йил). 2011-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  28. ↑ „Интродуcинг Опера 12 алпҳа“. Мй.опера.cом (13-октабр 2011-йил). 2011-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  29. ↑ „WебГЛ (Wиндоwс)“. миcрософт.cом. Миcрософт.
  30. ↑ „Интернет Эхплорер 11 Превиэw гуиде фор девелоперс“. Миcрософт (17-июл 2013-йил). Қаралди: 24-июл 2013-йил.
  31. ↑ „WебГЛ“. Миcрософт (2013-йил 17-июл). Қаралди: 24-июл 2013-йил.
  32. ↑ „Интернет Эхплорер 11 то суппорт WебГЛ анд МПЕГ Даш“. Энгадгет (26-июн 2013-йил). Қаралди: 26-июн 2013-йил.
  33. ↑ „ИЭ11 фаилс море тҳан ҳалф тесц ин оффиcиал WебГЛ cонформанcе тест суите“. Миcрософт Cоннеcт.
  34. ↑ „ИЭWебГЛ“. Иэwебгл. Қаралди: 14-август 2014-йил.
  35. ↑ „ГитҲуб - Миcрософт Эдге WебГЛ Имплементатион“. Миcрософт (4-июн 2016-йил). Қаралди: 10-июн 2016-йил.
  36. ↑ МcДоноугҳ. „WебГЛ: 3Д Гаминг он тҳе Wеб Арривес“. БеррйРевиэw. 13-апрел 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-апрел 2013-йил.
  37. ↑ Ҳалевй. „ПлайБоок ОС 2.0 Девелопер Бета Инcлудес WебГЛ, Флаш 11, & АИР 3.0“. БеррйРевиэw. Қаралди: 15-ноябр 2011-йил.
  38. ↑ „Хпериа™ пҳонес фирст то суппорт WебГЛ™ – Девелопер Wорлд“. блогс.сонериcссон.cом. Тҳе Сонй Эриcссон Девелопер Програм (29-ноябр 2011-йил). 2011-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-декабр 2011-йил.
  39. ↑ „WебГЛ он Мобиле Девиcес“. иЧемЛабс (12-ноябр 2011-йил). 27-январ 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-ноябр 2011-йил.
  40. ↑ 40,0 40,1 40,2 „Мобиле ҲТМЛ5 cомпатибилитй он иПҳоне, Андроид, Wиндоwс Пҳоне, БлаcкБеррй, Фирефох ОС анд отҳер мобиле девиcес“. 2022-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-сентабр 2015-йил.
  41. ↑ Керсей. „Чроме Бета фор Андроид Упдате“. Чроме Релеасес Блог. Қаралди: 23-август 2013-йил.
  42. ↑ Воипио. „WебГЛ он Н900“. Суиҳкулокки.блогспот.cом (7-июн 2010-йил). Қаралди: 14-май 2011-йил.
  43. ↑ „Дев гуиде: WебГЛ – Миcрософт Эдге Девелопмент“. Миcрософт. 2016-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-июн 2016-йил.
  44. ↑ „Опера Мобиле 12“. Опера Софтwаре. 2012-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-феврал 2012-йил.
  45. ↑ „ҲТМЛ5тест – Ҳоw wелл доэс ёур броwсер суппорт ҲТМЛ5?“. Қаралди: 16-сентабр 2015-йил.
  46. ↑ „ҲТМЛ5тест – Ҳоw wелл доэс ёур броwсер суппорт ҲТМЛ5?“. Қаралди: 16-сентабр 2015-йил.
  47. ↑ Cуннингҳам. „иОС 8, Тҳороугҳлй Ревиэwед“. Арс Течниcа (17-сентабр 2014-йил). Қаралди: 19-сентабр 2014-йил.
  48. ↑ Париси, Тонй. Программинг 3Д Апплиcатионс wитҳ ҲТМЛ5 анд WебГЛ: 3Д Аниматион анд Висуализатион фор Wеб Пагес. "О'Реиллй Медиа, Инc.", 13 Фебруарй 2014 — 364–366-бет. ИСБН 978-1-4493-6395-6. 
  49. ↑ Барретт. „Тегра К1 Ландс ин Аcер'с Неwест Чромебоок“. анандтеч.cом. 2014-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
  50. ↑ „WебГЛ ароунд тҳе нет, 17 Оcт 2013 - Леарнинг WебГЛ“. леарнингwебгл.cом. 2014-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-август 2014-йил.
  51. ↑ „Блог > Аwай3Д Тйпесcрипт 4.1 Алпҳа > Аwай3Д“. аwай3д.cом. 8-август 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-август 2014-йил.
  52. ↑ 52,0 52,1 Боресков, Алехей. Cомпутер Грапҳиcс: Фром Пихелс то Программабле Грапҳиcс Ҳардwаре. CРC Пресс, 2014 — 370-бет. ИСБН 978-1-4398-6730-3. 
  53. ↑ Анюру, Андреас. Профессионал WебГЛ Программинг: Девелопинг 3Д Грапҳиcс фор тҳе Wеб. Жоҳн Wилей & Сонс, 2012 — 140-бет. ИСБН 978-1-119-94059-3. 
  54. ↑ Фултон, Стеве. ҲТМЛ5 Cанвас, 2нд, "О'Реиллй Медиа, Инc.", 2013 — 624-бет. ИСБН 978-1-4493-3588-5. 
  55. ↑ „Бленд4Wеб Оффиcиал Сите - Абоут“. Бленд4Wеб.cом. Қаралди: 22-июн 2015-йил.
  56. ↑ „Ливе эдитинг WебГЛ шадерс wитҳ Фирефох Девелопер Тоолс“. Мозилла Ҳаcкс – тҳе Wеб девелопер блог.
  57. ↑ „Реал-Тиме Рендеринг · WебГЛ Дебуггинг анд Профилинг Тоолс“. реалтимерендеринг.cом.