Wикимапиа (Wикимапиа, қисқартирилган WМ, WМ) халқаро бепул веб-сайт, онлайн географик энсиклопедия бўлиб, унинг мақсади Ердаги барча географик обектларни белгилаш ва тавсифлашдан иборат. Wикимапиа интерактив харитани бепул wики таҳрирлаш билан бирлаштиради. Лойиҳа 2006-йил 24-майда Александр Корякин ва Евгений Савелев томонидан асос солинган. Wикимапиа ҳозирда 2,4 миллиондан ортиқ рўйхатдан ўтган фойдаланувчиларга эга ва харитага кейинчалик олиб ташланганларни ҳисобга олмаганда 30 миллиондан ортиқ объектлар қўшилган. Барча Wикимапиа маълумотлари Cреативе Cоммонс Аттрибутион-ШареАлике 3.0 лицензияси остида оммага очиқ.

Wикимапиа
{{{скриншот_олчами}}}
сайтнинг бош саҳифаси
Тижоратми йўқ
Сайт тури онлайн энсиклопедия
Рўйхатдан ўтиш ихтиёрий
Қайси тилларда инглиз, рус ва яна 99 тилда
Муаллифи
  • Александр Корякин,
  • Евгений Савелиев
УРЛ ҳттп://wикимапиа.орг

Лойиҳа шиори: „Келинг, бутун дунёни тасвирлаймиз!“ („Летъс десcрибе тҳе wҳоле wорлд!“) сайт сарлавҳасида келтирилган.

Принсиплари ва мақсадлари

Лойиҳанинг мақсади — Ердаги барча географик обектлар ҳақида энг тўлиқ маълумотларни тўплаш ва тартибга солиш ва унга бепул киришни таъминлаш. Сайтни маълумотлар билан тўлдириш краудсорсинг тамойилига мувофиқ амалга оширилади, яъни Wикимапиадаги барча маълумотлар сайт фойдаланувчиларининг ўзлари (рўйхатдан ўтган ва рўйхатдан ўтмаганларнинг) ташаббуси ва хоҳишларига мувофиқ қўшилади.

Wикимапиа номи танланишига сабаб, бу гео-ахборот лойиҳасининг пайдо бўлиши Википедия муваффақиятидан илҳомланган ва Wикимапиа ҳам бепул wики таҳрирлаш тамойилидан фойдаланганлиги деб қаралади. Аммо, Wикимедиа Фоундатион лойиҳанинг келиб чиқиши билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Wикимапиа хайрия фонди эмас, балки тижорат компанияси сифатида ишлайди ва рекламадан даромад топади.

Тарихи

Wикимапиа лойиҳаси 2006-йил 24-майда Александр Корякин ва Евгений Савелев томонидан ишга туширилган ва 84 кун ичида харитада биринчи миллион об’ект белгиланган. Wикимапиада белгиланган биринчи обект Москвадаги Калуга шоссесидаги Аучан гипермаркети бўлган.

Wикимапиа ривожланиши ҳақидаги статистик маълумотлар:

  • 2006-йил 16-август — обектлар сони 1 миллиондан ошди;
  • 2006-йил 22-ноябр — обектлар сони 2 миллиондан ошди;
  • 2007-йил 9-октабр — обектлар сони 5 миллиондан ошди;
  • 2009-йил 4-декабр — АПИ (ингл. Апплиcатион Программинг Интерфаcе — Илова дастурлаш интерфейси) очилиши;
  • 2010-йил 9-декабр — Wикимапиа аъзоларининг фаол аккаунтлари сони 1 000 000 кишидан ошди;
  • 2016-йил 29-март — обектлар сони 26 миллиондан ошди.
  • 2016-йил июл — Wикимапиа аъзоларининг фаол аккаунтлари сони 2 500 000 кишидан ошди;
  • 2020-йил 3-апрел — Обектлар сони 30 миллиондан ошди.

2008-йил октабр ойида рўйхатдан ўтган фойдаланувчиларга синовдан ўтказиш учун Wикимапианинг бета-версияси таклиф қилинган. Интерфейсга янги функсиялар, жумладан, қуруқлик ҳудудларини, дарёлар, йўллар ва темир йўлларни белгилаш имконияти қўшилди ҳамда янги қатлам, Wикимапиа харитаси қўшилган. Ушбу қатлам фақат Wикимапиа фойдаланувчилари томонидан яратилган обектларни кўрсатади. Wикимапиада сув ҳавзалари кўк рангда, бинолар ва иншоотлар қоронғида кулранг, яшил рангдаги парклар ва боғлар, очиқ кулранг — бошқа нарсалар эканлигини англатади. Тегишли тоифага эга обектлар харитада кўринмас бўлиши мумкин. Фойдаланувчилар обектларни тоифалар бўйича кўрсатиш учун филтрдан ҳам фойдаланишлари мумкин.

2009-йил 3-июлда интерфейснинг янги версиясига ўтиш амалга оширилди. Илгари, диск раскадровка пайтида ушбу версия бета ҳолатида бўлган. Ўтиш даврида баъзи фойдаланувчилар ноқулайликдан шикоят қилишган[1]. Янги версияда „ҳудудни ўлчаш“ воситаси йўқлиги ҳақида шикоятлар ҳам бор бўлган аммо негадир у интерфейсга ҳалигача қўшилмаган.

2022-йил феврал ойи охири — март ойи бошида Wикимапиа оммавий ДДоС ҳужумларига учраган[2]. Натижада сайт ёпилган ва унинг ўрнида қуйидагича хабар пайдо бўлган: (инглизча: Wикимапиа ис турнед офф фор соме тиме (дайс ор эвен wеэкс). Тҳе сите ис ундер cйбер аттаcк алл тҳесе дайс. Стай тунед. Эхпланатион латер.) „Wикимапиа бир мунча вақт (кунлар ёки ҳатто ҳафталар) ўчириб қўйилади. Шу кунларда сайт киберҳужум остида. Биз билан қолинг. Кейинчалик тушунтириб берамиз.“ Мобил илова ва сайтнинг эски версияси ишлашда давом этмоқда[3]. 2022-йил март ойи охирида Wикимапиа яна ишлай бошлади ва сайт серверлари Россияга кўчирилган.

Wикимапиа қурилмаси

Wикимапиа — бу Гоогле Мапс АПИга асосланган интерактив харита бўлиб, у фойдаланувчи томонидан яратилган маълумот қатлами бўлиб, Гоогле хариталарининг сунъий йўлдош фотосуратлари ва бошқа манбалардан иборат. Муайян обектни топиш учун қидирув сатрида унинг номини ёки координаталарини кўрсатиш керак бўлади.


Ҳар қандай фойдаланувчи янги обект яратиши мумкин. Буни амалга ошириш учун харитада унинг контурини чизиши, агар хоҳласа, тавсифни қўшиши ҳам мумкин. Шунингдек, ҳар бир белгиланган майдон учун тоифаларни танлаши, ушбу обектнинг фотосуратлари, ЁуТубедан видеоларни қўшиши мумкин. Wикимапиа хусусияти қатлами Гоогле Эартҳга уланиши мумкин[4]. Бу ҳақда Wикимапиа расмий ҳужжатида батафсил маълумот мавжуд.


Wикимапиа халқаро лойиҳа ҳисобланади. Сайт ҳозирда 101 тилни қўллаб-қувватлайди. Ҳар бир обект ушбу тилларнинг ҳар бирида тавсифга эга бўлиши мумкин. Фойдаланувчи интерфейси ҳам Wикимапиа ҳамжамиятининг ўзлари томонидан таржима қилинган, бироқ 2015-йил июл ойида ишлаб чиқувчилар вандализм туфайли уни оддий фойдаланувчилар учун таҳрир қилиш имкониятини ўчириб қўйишган. Ушбу чеклов бугунги кунда ҳам амалда.

Wикимапиа фойдаланувчилар билан биргаликда лойиҳанинг ривожланиш йўлини аниқлайдиган ва иш жараёнида ўзгаришлар киритадиган кичик ишлаб чиқувчилар гуруҳи томонидан юритилади ва такомиллаштирилади. Фойдаланувчилар хатоликлар ҳисоботида сайтдаги хатолар ҳақида хабар бериш ёки муҳокама майдонларида хабар қолдириш орқали Wикимапиани такомиллаштириш жараёнига ҳисса қўшишлари мумкин[5]. 2021-йилнинг охирида лойиҳа ишлаб чиқувчилар устидан деярли ҳеч қандай назоратга бўлмаган ва хатолар ҳақида хабар бериш функсияси вандализм туфайли ўчириб қўйилган[6]. Сайтнинг ишлашини назорат қилиш бир гуруҳ илғор фойдаланувчилар қўлида тўпланган бўлиб, улар орасида сайт дастурий таъминотини Опен Соурcега олиб келиш зарурлиги ҳақида фикр бор[7].

Обектларнинг шакли

2006-йил давомида Wикимапиада жойлаштириш учун мавжуд бўлган ягона обект шакли томонлари асосий нуқталарга йўналтирилган тўртбурчаклар (рамка) бўлган.

2007-йил 22-мартдан бошлаб Wикимапиа барча фойдаланувчилар учун мавжуд бўлган кўпбурчаклар (контурлар) қўшиш имкониятига эга[8].

Лицензия

Фойдаланувчилар томонидан тақдим этилган барча маълумотлар тўғридан-тўғри сайтда ҳам, Wикимапиа АПИ да ҳам мавжуд ҳисобланади[9]. Wикимапиада тақдим этилган маълумотлардан исталган мақсадда фойдаланиш мумкин[9]. 2010-йил декабр ойидан бошлаб Wикимапиа маълумотлари Cреативе Cоммонс Аттрибутион-НонCоммерcиал-ШареАлике 3.0 Унпортед лицензияси остида тақдим этилган. 2012-йил июл ойидан бошлаб лицензия Cреативе Cоммонс Аттрибутион-ШареАлике 3.0га ўзгартирилган.

Муаллифлик ҳуқуқи

Лойиҳа қоидаларига кўра, фойдаланувчилар томонидан қўшилган барча маълумотлар (матн, фотосуратлар ва бошқалар) ҳеч қандай қўшимча шартларсиз автоматик равишда лойиҳа мулкига айланади[10].

Wикимапиа ҳамжамияти

Сайт маъмурияти лойиҳа сиёсати ва консепциясини белгилайди ва Wикимапиа фойдаланувчилари кўпинча форумда этикет ва батафсил қоидаларни ўзлари шакллантирадилар.


  • Илғор фойдаланувчилар:

2018-йил 13-декабр ҳолатига кўра, ушбу мақом 6 нафар фойдаланувчига берилган[11].

  • Форум модераторлари

Мақом ишлаб чиқувчилар томонидан берилади. Бундай мақомга эга фойдаланувчилар форумдаги хабарлар ва мавзуларни ўчириш, кўчириш, таҳрирлаш имкониятига эга.

2018-йил 13-декабр ҳолатига кўра, ушбу мақом 23 та фойдаланувчига берилган[12].

  • Ҳужжатлар бўйича мутахассислар

Мақом ишлаб чиқувчилар томонидан берилади. Ҳужжатлар бўйича мутахассислар Wикимапиа қоидаларини таҳрирлаши, ҳужжатларни таҳрирлаши мумкин.

2018-йил 13-декабр ҳолатига кўра, ушбу мақом 21 фойдаланувчига берилган[13].

  • Туркум модераторлари

Мақом ишлаб чиқувчилар томонидан берилади. Категорияларни, тоифалар тизимини таҳрирлаш имконияти берилади.

2018-йил 13-декабр ҳолатига кўра, ушбу мақом 21 фойдаланувчига берилган[14].

  • Wикимапиа жамоаси

Ишлаб чиқувчиларнинг ўзлари бу мақомга эга ҳисобланишади. Бутун „Wикимапиа жамоаси“ асл ишлаб чиқувчилардан иборат. Ушбу мақом сайтни, қоидаларни ва интерфейсни тўлиқ таҳрир қилиш имконини беради.

2018-йил 13-декабр ҳолатига кўра, ушбу мақом 11 та фойдаланувчига, жумладан, 3 та ботга берилган[15].

Қўшимчалар ва учинчи томон дастурлари

„Wикимапиа УсерСcрипт“ деб номланган фойдаланувчи скрипти бир нечта Wикимапиа фойдаланувчилари томонидан браузер қўшимчаси сифатида яратилган (Фирефох, Опера ва Чроме қўллаб-қувватланади)[16]. Бу фойдаланувчиларга контурларни чизиш вақтини сезиларли даражада қисқартириш, уларнинг сифатини яхшилаш, контурни бошқариш функсиялари сонини сезиларли даражада ошириш имконини беради, шунингдек, сайт функсияларига тезкор кириш учун интерфейсни оптималлаштиради ва уларнинг сонини бир неча бор оширади. Бошқа картографик ресурслар харитасининг ўхшаш бўлимига ўтиш имконияти ҳам амалга оширилган 52 та манба мавжуд[17]. „УсерСcрипт“ фақат Wикимапианинг эски версиясида ишлайди ва ҳозирда янгиланмайди.

Ҳуқуқий тартибга солиш

Россияда „Блоггерлар тўғрисида“ги қонунга мувофиқ, Wикимапиа ахборот тарқатиш ташкилотчиси сифатида тан олинган ва 2014-йил 23-октабрда ахборот тарқатиш ташкилотчилари реэстрига киритилган[18].

Манбалар

  1. ↑ Wикимапиа форум: WикиМапиа Cлассиc
  2. ↑ „Вы жертвою пали. Из-за конфликта отключён картографический сайт Wикимапиа“. 2022-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-март.
  3. ↑ „олд.wикимапиа.орг“. 2019-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-апрел.
  4. ↑ „Сообщение о создании слоя для Гоогле Эартҳ в официальном блоге Wикимапиа“. 2007-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 29-март.
  5. ↑ „Wикимапиа.орг форум“. 2012-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 15-октябр.
  6. ↑ Wикимапиа.орг форум
  7. ↑ Wикимапиа.орг форум
  8. ↑ „Новость о поддержке многоугольников“. 2007-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 29-март.
  9. ↑ 9,0 9,1 „Соглашение об использовании Викимапии“ (эн). 2012-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ „Руководство пользователя: Фотографии“. 2020-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  11. ↑ „Модераторы форума“. 2011-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-июн.
  12. ↑ „Документоведы“. 2011-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-июн.
  13. ↑ „Модераторы категорий“. 2011-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-июн.
  14. ↑ „Модераторы категорий“. 2011-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-июн.
  15. ↑ „Команда Викимапии“. 2011-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-июн.
  16. ↑ В настоящээ время не обновляэця разработчиком, но в него вносяця незначителниэ изменения другими грамотними ползователями. Последняя работоспособная версия 5.0.5 (в связи с изменениэм кода Викимапии доступни не все функсии)
  17. ↑ „Wикимапиа УсерСcрипт“. 2011-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 2-июн.
  18. ↑ „Реестр организаторов распространения информации“. 2016-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-январ.