Wolfgang Rindler sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi|name=Wolfgang Rindler|doctoral_advisor=<!--(or  | doctoral_advisors =)-->|native_name=|website=[https://profiles.utdallas.edu/wolfgang.rindler C.V. at U. Texas]|spouse=<!--(or | spouses =)-->|awards=|influenced=|influences=|mashhur_ishlari=[[Voqealar gorizonti]]<br>[[Narvon Paradoksi]]<br>[[Rindler koordinatalari]]<br>[[Spinor|Spinorial]] nisbiylik|doctoral_students=|thesis_title=<!--(or  | thesis1_title =  and  | thesis2_title =)-->|alt=|workplaces=[[Dallasdagi Texas Universiteti]]|fields=[[Fizika]]|nationality=|death_place=|death_date={{vafot sanasi va yoshi |df=y|2019|02|8|1924|05|18}}|birth_place=[[Vienna]], [[First Austrian Republic|Avstriya]]|birth_date={{Tugʻilgan sanasi|df=y|1924|5|18}}|caption=|tasvir=WolfgangRindler.jpg}}'''Wolfgang Rindler''' (1924-yil 18-may — 2019-yil 8-fevral) [[umumiy nisbiylik nazariyasi]] sohasida ishlaydigan [[fizik]] boʻlib, u [[Voqealar gorizonti|voqealar gorizontini]]", [[Rindler koordinatalari|Rindler koordinatalarini]] fanga kiritgani va ([[Rojer Penrose|Rojer Penrouz]] bilan hamkorlikda) [[Spinor|spinorlar]]dan umumiy nisbiylikda foydalangani uchun mashhur. U [[Avstriya Fanlar akademiyasi|Avstriya Fanlar akademiyasining]] faxriy aʼzosi va „Accademia delle Scienze di Torino“ning xorijiy aʼzosi boʻlib,<ref>{{veb manbasi|url=https://explorer.utdallas.edu/editprofile.php?pid=13580&onlyview=1|sarlavha=Wolfgang A. Rindler|nashriyot=University of Texas – Dallas|kirish sanasi=8-noyabr 2017-yil|arxiv-sana=2016-03-04|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20160304043254/https://explorer.utdallas.edu/editprofile.php?pid=13580&onlyview=1|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043254/https://explorer.utdallas.edu/editprofile.php?pid=13580&onlyview=1}}</ref> bundan tashqari koʻplab darsliklar muallifi boʻlgan.

== Hayoti va karyerasi ==
Wolfgang Rindler 1924-yil 18-mayda Venada advokatning oilasida tugʻilgan. 1938-yilda onasi uni [[Germaniya]] va Avstriyadan kelgan [[Yahudiylar|yahudiy]] bolalarini qutqaruv [[Kindertransport]] homiyliklari orqali Angliyaga yubordi. U oʻzining bakalavr va magistrlik darajalarini [[Liverpul universiteti|Liverpul universitetidan]] va fanlar nomzodi darajasini [[London Imperial kolleji|London Imperial kollejidan]] oladi. 1956-yildan 1963-yilgacha [[Kornell universiteti|Kornel universitetida]] dars beradi

1960-yilda [[Oliver va Boyd]] va [[InterScience]] uning birinchi [[Maxsus nisbiylik nazariyasi|maxsus nisbiylik]] haqidagi birinchi kitobini nashr etishdi. Sharhlovchi [[Alfred Shild|Alfred Shildning]] taʼkidlashicha, u „ajoyib, aniq va puxta hisobot“ va „jismoniy gʻoyalar, analitik formulalar va makon-vaqt geometriyasi oʻrtasida mustahkam muvozanatni taʼminlagan“ edi<ref>[[Alfred Schild]] (1961) [https://projecteuclid.org/euclid.bams/1183524311 Review: Special Relativity], [[Bulletin of the American Mathematical Society]] 67(5):449,50 link from [[Project Euclid]]</ref>. (1966, ikkinchi nashr)

Rindler 1961-yildagi „Uzunlik qisqarish paradoksi“ maqolasining asosi sifatida [[Fitsjeraldning qisqarishi|Fitsjerald qisqarishidan]] foydalangan<ref>{{jurnal manbasi|last=Rindler, Wolfgang|title=Length Contraction Paradox|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physics_1961-06_29_6/page/365|journal=[[American Journal of Physics]]|year=1961|volume=29|issue=6|pages=365–366|doi=10.1119/1.1937789|bibcode=1961AmJPh..29..365R}}</ref>. Bu [[Fikrlash tajribasi|xayoliy tajriba]] hozirda [[narvon paradoksi]] deb ataladi.

1963-yilning sentabr oyida u yangi tashkil etilgan, 1969-yilda [[Dallasdagi Texas universiteti|Dallasdagi Texas universitetiga]] aylangan xususiy tadqiqot tashkiloti — [[Janubi-gʻarbiy ilgʻor tadqiqotlar markazi|Janubi-gʻarbiy ilgʻor tadqiqotlar markazida]] asoschilaridan biri lavozimini egallagan. Faoliyatining qolgan qismida UTDda ishlagan va oxir-oqibat faxrli professorga aylangan. 1961-1962 oʻquv yili uchun [[London qirollik kolleji|London qirollik kollejiga]], 1968-1969-yillarda Rimdagi [[Rim universiteti|La Sapienza universitetiga]] mehmon [[olim]] sifatida tashrif buyurgan.

1969-yilda Springer oʻzining „ ''Essential Relativity: Special, General and Cosmological“'' („ ''Nisbiylik: maxsus, umumiy va kosmologik“)''ning birinchi nashrini bosib chiqardi. Bu bakalavriat [[Darslik|darsligi]] „nisbiylik nazariyasini ''oʻqitishning'' muhim muammosiga tetiklantiruvchi darajadagi zamonaviy yondashuv“ deb maqtaldi<ref>Kenneth Jacobs (1970) „Bridging the gap between relativity and the undergraduate“, [[Bugungi kunda fizika|Physics Today]] 23(12):48,8 {{doi|10.1063/1.3021868}}</ref>. Boshqa sharhlovchining soʻzlariga koʻra, u „shunchaki eng yaxshi kirish“ va „ajoyib tushunchalar bilan toʻldirilgan“ edi<ref>Chris Hllman (1998) [http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Administrivia/rel_booklist.html Are there any good books on relativity ?] from [[University of California, Riverside]]</ref>. Ikkinchi nashri 1977-yilda paydo boʻlganida, sharhlovchi uning „Maxning [[klassik mexanika]] asoslarini keng nishonlagan imtihonini eslatishi“ni bildirdi. Boshqa tomondan, ikkinchi nashr „yangi ishlanmalar haqida eng yaxshi maslahatlarni berardi“ (neytron yulduzlarining modellari, [[rentgen astronomiyasi]], supernova portlashlari va kvazarlar)<ref>Hans C. Ohanian (1977) „Review: ''Essential Relativity: Special, General, Cosmological'', second edition“, ''American Journal of Physics'' 45:1235 </ref>. Keyinchalik, boshqa bir sharhlovchi uni diagrammalarning kamligi uchun tanqid qildi, ammo [[kosmologiya]] bobini „lirik, falsafiy va shu bilan birga texnik“ deb maqtadi<ref>[[Daniel Grinberger|Daniel Greenberger]] (1983) „Review: ''Essential Relativity'', second edition“, ''American Journal of Physics'' 51:94 </ref>.

Rindler 1975 va 1987-yillarda [[Vena universiteti|Vena universitetida]] va 1990-yilda [[Cambridge universiteti|Kembrij universiteti]] va Cherchill kollejida mehmon olim boʻladi.

1982-yilda [[Oksford universiteti matbuoti|Oksford universiteti matbuoti „]] ''Maxsus nisbiylikka kirish“'' kitobini nashr etadi, uning ikkinchi nashri 1991-yilda chiqqan. Sharhlovchining taʼkidlashicha, boshqa kitoblarda kirish va intuitiv tushuntirish yaxshi boʻlsa, bu kitob „maxsus nisbiylikning koʻpchilik qoʻllanilishlari uchun foydali maʼlumot beradi: kinematikasi, optikasi, zarralar mexanikasi, elektromagnetizm va kontinua mexanikasi“.

1984-yilda [[Rojer Penrose|Rojer Penrouz]] va Rindler „Ikki spinorli hisob va relyativistik maydonlar“ mavzusida „''Spinorlar'' ''va Fazo-vaqt''“ ning 1-jildini nashr etishdi. [[Mixal Heller]] ''Spinorlar va Fazo-vaqt'' „ham oddiy, ham yuqori darajada ilgʻor“ deb yozadi. U deyarli bitiruvchilar darajasidan boshlanadi, ammo tez orada, bosqichma-bosqich zamonaviy matematik fizikaning eng yuqori standartlariga erishadi. "<ref>[[Michał Heller]] (1985) [http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1986AcC….14..143P/0000144.000.html Review: ''Spinors and Spacetime'', volume 1], ''Acta Cosmologica'' 14: 143,4 from [[Astrophysics Data System]]</ref>

2001-yilda Oksford universiteti matbuoti „ ''Relativity: Special, General and Cosmological“'' („ ''Nisbiylik: maxsus, umumiy va kosmologik“)'' kitobini nashr etdi va uning ikkinchi nashri 2006-yilda chiqdi. Sharhlovchi „Uning yozuvi nafis, ammo ixcham va mantiqan aniq“ligini taʼkidladi. U „ [[Shvartsild koordinatalari|Shvartschild koordinatalari]] yordamida tahlil qilingan [[Qora tuynuk|qora tuynuklarning]] ichki tuzilishi haqidagi munozaralar va [[Kruskal-Sekeres koordinatalari|Kruskal kengaytmasidan]] ustalik bilan foydalanilgani“dan qoyil qoldi.

Wolfgang Rindler 94 yoshida 2019-yil 8-fevralda vafot etdi<ref>[https://www.utdallas.edu/news/faculty/ut-dallas-remembers-founding-faculty-member-wolfgang-rindler/ Wolfgang Rindler, founding faculty member] from [[University of Texas at Dallas]]</ref>.

== Maqolalari ==
Rindler [[Amerika fizika jurnali|The American Journal of Physics]] (''AJP'') jurnalida bir nechta maqolalarini chop ettirdi:

* 1961: ([[DW Sciama|DW Skiama]] bilan hamkorlikda) „Tez harakatlanayotgan sirtdagi nurlanish bosimi“, ''AJP'' 29: 643 doi
* 1965: ([[Rojer Penrose|Rojer Penrouz]] bilan hamkorlikda) „Energiyani tejash relyativistik mexanika uchun asos sifatida“, 1-qism ''AJP'' 33:55 doi va 2-qism ''AJP'' 33: 995 doi
* 1966: „Spinorlar nima“, ''AJP'' 34: 937 doi
* 1966: „Kruskal fazosi va bir tekis tezlanishli sistema“, ''AJP'' 34: 1174 doi
* 1967: „Vaqt kengayishi formulasini olishning dunyodagi eng tezkor usuli“, ''AJP'' 35: 1165 doi
* 1968: „Lenz-Shiff argumentiga qarshi misol“, ''AJP'' 36: 540 doi
* 1969: „Tangherlini argumentiga qarshi misol“, ''AJP'' 37:72 doi
* 1970: „Eynshteynning vaqt kengayishiga jismoniy jihatdan qarashning ustunliklari“, ''AJP'' 38: 1111 doi
* 1988: (Jek Denur bilan hamkorlikda) „Elektrostatik energiya haqidagi oddiy relyativistik paradoks“, ''AJP'' 56: 795 doi
* 1989: „Nisbiylik va elektromagnetizm: magnit monoqutbdagi kuch“, ''AJP'' 57: 993 doi
* 1994: „Maxsus nisbiylikdan oldingi umumiy nisbiylik: nisbiylik nazariyasining gʻayritabiiy sharhi“, ''AJP'' 62: 887 doi
* 2009: „Gödel, Eynshteyn, Max, Gamov, Lanczos: Gödelning kosmologiyaga ajoyib ekskursiyasi“, ''AJP'' 77: 498 doi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Foydalanilgan adabiyotlar ==
* W. Rindler & [[:en:Roger_Penrose|Roger Penrose]] (1988). ''Spinors and Space-Time: Volume 2, Spinor and Twistor Methods in Space-Time Geometry'' {{ISBN|0-521-34786-6}} (paperback)

== Havolalar ==
* [http://www.utdallas.edu/physics/faculty/wolfgang.html Rindlerning shaxsiy sahifasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130731065250/http://www.utdallas.edu/physics/faculty/wolfgang.html |date=2013-07-31 }}
{{DEFAULTSORT:Rindler, Wolfgang}}
[[Turkum:2019-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1924-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Darslik mualliflari]]
[[Turkum:Nisbiylik nazariyachilari]]
[[Turkum:Britaniyalik yahudiylar]]
[[Turkum:Yahudiy fiziklar]]