Microsoft Word
Миcрософт Wорд (қисқача: МС Wорд, WинWорд ёки Wорд ёки матн процессори. Миcрософт корпорацияси томонидан Миcрософт О мўлжалланган бошқа дастурий таъминотлар каби Wорд ҳам тўлиқ WЙСИWЙГ — муҳаррир эди („wҳат ёу сеэ ис wҳат ёу гет“ тамойили — „нима кўрсам, шуни оламан“).
| Миcрософт Wорд Маc ОС тизим учун | |
| Ишлаб чиқувчи | Миcрософт |
|---|---|
| Сўнгги версияси | 16.57 (Буилд 21061301) / 15-июн, 2021-йил[1] |
| Операцион тизим | Маc ОС |
| Статус | фаол |
| Жанр | Матн муҳаррири |
| Лицензия | Проприэтарй |
| Вебсайт: | продуcц.оффиcе.cом/wорд |
| Миcрософт Wорд Андроид учун | |
| Ишлаб чиқувчи | Миcрософт |
|---|---|
| Сўнгги версияси | 16.0.14026.20172 / 15-май, 2021-йил[2] |
| Операцион тизим | Андроид |
| Статус | фаол |
| Жанр | Матн муҳаррири |
| Лицензия | Проприэтарй |
| Вебсайт: | продуcц.оффиcе.cом/wорд |
| Миcрософт Wорд иОС учун | |
| Ишлаб чиқувчи | Миcрософт |
|---|---|
| Сўнгги версияси | 2.50 / 14-июн, 2021-йил[3] |
| Операцион тизим | иОС |
| Статус | фаол |
| Жанр | Матн муҳаррири |
| Лицензия | Проприэтарй |
| Вебсайт: | продуcц.оффиcе.cом/wорд |
| Миcрософт Wорд Мобиле Wиндоwс 10 учун | |
| Ишлаб чиқувчи | Миcрософт |
|---|---|
| Операцион тизим | Wиндоwс 10 Wиндоwс 10 Мобиле |
| Статус | фаол |
| Жанр | Матн муҳаррири |
| Лицензия | Триалwаре |
| Вебсайт: | миcрософт.cом/сторе/продуcтИд/9WЗДНCРФЖБ9С |
| Миcрософт Wорд Миcрософт Wиндоwс тизим учун | |
.svg) | |
| Файл:МС Wорд.пнг Wиндоwс 10да Миcрософт Оффиcе Wорд матн муҳаррири бош ойнаси | |
| Муаллиф | Миcрософт Cорпоратион |
|---|---|
| Ишлаб чиқувчи | Миcрософт |
| Чиқарилган сана | 25-октябр, 1983-йил (Мулти-Тоол Wорд номи остида) |
| Сўнгги версияси | 2103 (16.0.13901.20400) / 13-апрел, 2021-йил[4] |
| Операцион тизим | МС-ДОС Миcрософт Wиндоwс |
| Платформа | х86, х64, АРМ |
| Ёзилган тил(лар)и | кўп тилларни қўллаб-қувватлайди (хусусан, ўзбек тилини ҳам) |
| Статус | фаол |
| Жанр | Матн муҳаррири |
| Лицензия | Триалwаре |
| Вебсайт: | продуcц.оффиcе.cом/wорд |
1990-1995-йиллар
1989-йил Wиндоwс учун ишлаб чиқилган Wорднинг илк версияси $500 га сотилган. Wиндоwс 3.0 ишлаб чиқарилишидан сўнг савдо ўса бошлади ва унинг асосий рақобатчиси WордПерфеcт устунликни ушлай олмади.
Кейинги версияларда матн муҳаррири доирасидан четга чиқадиган имкониятлар қўшила бошлади. Чизиш асбоблари ҳужжатга графика қўшиш каби жуда оддий амаларни бажара оларди, лекин бу махсус дастурлар каби эмасди. Обектларни қўшилиши, ҳужжат версияларини таққослаш, кўп тилли ёрдам ва бошқа имкониятлар келгуси йилларда амалга оширилди.
Ҳозирги аҳволи
Миcрософт Wорд ҳозир кенг қўлланилувчи энг оммабоп матн муҳаррири ҳисобланади. ИБМ ОC платформасидаги „.доc“ кенгайтмаси Wорд 97-2000 иккиламчи форматининг синонимига айланди. Бу форматга экспорт ва импорт қилувчи филтрлар кўпчилик матн муҳаррирларида мавжуддир. Ҳужжат формати Wорднинг турли версияларида ўзгаришларга учради. Форматлаш амаллари дастурнинг эски версияларида учрамаслиги мумкин. МС Wорд 2007 ХМЛ, — Миcрософт Оффиcе Опен ХМЛ га асосланган „эҳтимолий танланган“ форматни ишлатади. Wорд 97-2007 форматларининг таснифи 2008-йилда Миcрософтда эълон қилинган.
Миcрософт Оффиcенинг бошқа дастурлари каби Wорд ўз имкониятларини ўзига ўрнатилган макротил воситачилигида кенгайтириши мумкин (олдинига WордБасиc, Wорд 97 версиясидан сўнг ВБА — Висуал Басиc қўлланган). Бироқ бу вирус хавфини ошиади. Яққол мисол Мелисса чувалчангги эпидемияси бўлолади. Шу сабабдан антивирус дастурий таъминотидан фойдаланиш ортиқчалик қилмайди. Миcрософт Wорд ҳужжатларини зарарлаган илк вирус 1994-йил декабрда Ж. Мак-Намарнинг макровируслар яратиш имкониятларини намойишига мўлжалланган ДМВ бўлган. „Ёввойи табиатга“ тушган ва дунёдаги илк макровируслар эпидемиясини чақирган илк вирус эса Cонcепт ҳисобланади (1995-йил июн-август).
2009-йил 12-августда Техас штати суди Миcрософт патенти Канада и4и компаниясига тегишли бўлган ХМЛ-файлларни ўқиш услубини ноқонуний фойдаланишида айблаб, АҚШ ҳудудида Wорд дастурларини сотишни тақиқлади.
Дастурнинг ривожланиши
МС Wорд сўнгги йилларда ўз имкониятларини кенгайтирди. Wорд 2003 версиясидаги дастур асосий рамзи Wорд 2007 версиясида қисман ўзгартирилди. Планшет, смартфон ва бошқа қурилмалар учун дастур синхронлаштирилди. Дастур таркибига янги шрифтлар, турли формат усуллари, ҳар бир обект учун алоҳида созламалар қўшилди, дастурнинг интернет орқали янгиланиши ва қайта алоқа қилиш тизими такомиллаштирилди. Мобил қурилмалар, планшетлар учун Wорд дастурини Плай Маркет, АппСторй ва бошқа интернет дўконлардан юклаб олиш мумкин.
Версиялар тарихи
Миcрософт Wиндоwс учун версиялар:
| Йил | Ном | Версия | Изоҳ |
|---|---|---|---|
| 1989 | Wиндоwс 1.0 учун | 1.0 | Опус коди ичида |
| 1990 | Wиндоwс 1.1 учун | 1.1 | Билл тҳе Cат коди ичида |
| 1990 | Wиндоwс 1.1а учун | 1.1а | Wиндоwс 3.1 учун |
| 1991 | Wиндоwс 2.0 учун | 2.0 | Спаcеман Спифф коди ичида |
| 1993 | Wиндоwс 6.0 учун | 6.0 | номе ин cодиcе Т3 коди ичида |
| 1995 | Wорд 95 | 7.0 | Оффиcе 95 |
| 1997 | Wорд 97 | 8.0 | Оффиcе 97 пакети таркибида |
| 1998 | Wорд 98 | 8.5 | Оффиcе 97 пакети таркибида |
| 1999 | Wорд 2000 | 9.0 | Миcрософт Оффиcе 2000 пакети таркибида |
| 2001 | Wорд 2002 | 10.0 | Миcрософт Оффиcе ХП пакети таркибида |
| 2003 | Оффиcе Wорд 2003 | 11.0 | Оффиcе 2003 пакети таркибида |
| 2006 | Оффиcе Wорд 2007 | 12.0 | Оффиcе 2007 пакети таркибида (интерфейснинг револуцион ўзгариши, ООХМЛ форматини қўллай олиши — *.доcх) |
| 2010 | Wорд 2010 | 14.0 | Оффиcе 2010 пакети таркибида |
| 2013 | Wорд 2013 | 15.0 | Оффиcе 2013 пакети таркибида |
| 2015 | Wорд 2016 | 16.0 | Оффиcе 2016 пакети таркибида |
| 2018 | Wорд 2019 | 17.0 | Оффиcе 2019 пакети таркибида |
МC-ДОС учун версиялар:
| Йил | Номи | Изоҳ |
|---|---|---|
| 1983 | Wорд 1 | |
| 1985 | Wорд 2 | |
| 1986 | Wорд 3 | |
| 1987 | Wорд 4 | |
| 1989 | Wорд 5 | |
| 1991 | Wорд 5.1 | |
| 1991 | Wорд 5.5 | Wиндоwс билан бир хил бўлган интерфейсга эга илк ДОС версияси |
| 1993 | Wорд 6.0 |
Маcинтош (Маc ОС ёки Маc ОС Х) учун версиялар:
| Йил | Номи |
|---|---|
| 1985 | Wорд 1 |
| 1987 | Wорд 3 |
| 1989 | Wорд 4 |
| 1991 | Wорд 5 |
| 1992 | Wорд 5.1 |
| 1993 | Wорд 6 |
| 1998 | Wорд 98 |
| 2000 | Wорд 2001 |
| 2001 | Wорд в. Х |
| 2004 | Wорд 2004 |
| 2008 | Wорд 2008 |
| 2010 | Wорд 2011 |
| 2015 | Wорд 2016 |
Аппле ОС-Х учун версиялар:
| Йил | Номи | Изоҳ |
|---|---|---|
| 1985, январ | Wорд 1 | Маcинтош учун |
| 1987 | Wорд 3 | |
| 1989 | Wорд 4 | |
| 1991 | Wорд 5ле | |
| 1993 | Wорд 6 | |
| 1998 | Wорд 98 | |
| 2000 | Wорд 2001 | Маc ОС 9 га мослашган сўнгги версия |
| 2001 | Wорд в. Х | Маc ОС Х учун илк версия |
| 2004 | Wорд 2004 | |
| 2008 | Wорд 2008 | |
| 2011 | Wорд 2011 | |
| 2015 | Wорд 2016 |
Аппле иОС учун версиялар:
| Йил | Номи | Изоҳ |
|---|---|---|
| 2014 | Wорд фор иПАД | иПАД учун |
Атари СТ учун версиялар:
| Йил | Номи | Изоҳ |
|---|---|---|
| 1988 | Миcрософт Wрите | Миcрософт Wорд 1.05 Маc учун бир алоқа |
ОС/2 учун версиялар:
| Йил | Номи | Изоҳ |
|---|---|---|
| 1992 | ОС/2 версионе 1.1Б учун Миcрософт Wорд |
СCО УНИХ учун версиялар:
| Йил | Номи | Изоҳ |
|---|---|---|
| Миcрософт Wорд для УНИХ Сйстемс, Релеасе 5.1 |
Ҳужжатларининг ҳимоя тизими
Ҳозирги кунда Миcрософт Wордга 3 турдаги ҳимоя қўйиш мумкин:
- Ҳужжат очиш учун ҳимоя
- Ҳужжат ўзгартириш учун ҳимоя
- Қайдлар ва тўғирлаш киритиш учун ҳимоя(2003 ва қуйи версиялар учун). Янги МС Wорд 2007/2010 версияларида бу ҳимоя тури „Форматлаш ва таҳрирлашни чеклаш учун ҳимоя“ деб номланади.
МС Wорд версияларидан қатъИ назар „ҳужжат ўзгартириш учун ҳимоя“ ва „форматлаш ва таҳрирлашни чеклаш учун ҳимоя“ни ҳужжатдан дарҳол йўқ қилиш мумкин. Ҳужжатнинг ҳақиқий ҳимоясини эса „ҳужжат очиш учун ҳимоя“ таъминлаб беради.
МС Wорднинг эски версияларида, ҳаттоки Wорд 2003 да ҳам ҳужжат очиш учун ҳимоя муаммосиз бузилиши мумкин.
МС Wорд 2007/2010 версияларида Миcрософт 128 бит калитли АЭС шифрлаш алгоритмини қўлламоқда. Бунда ҳимояни четлаб ўтиш нисбати таҳминан нолга тенг.
Комбинацияли амаллар
Компютерда ишлаш вақтимизда ҳар хил вазиятлар бўлиши мумкин. Шулардан энг кўп учрайдиган бу сичқончанинг носозлиги. Фойдаланувчиларнинг катта қисми эса ушбу қурилма орқали асосий амалларни бажаришади ва шу сабали шунақа вазиятларда иш тўхтаб ёки секинлаб қолади. Шунақа вазиятни ечиш учун бизга тезкор тугмалар ёрдам беришади. Тезкор тугмалар ёрдамида биз бирор бир амалларни клавиатура ёрдамида тезкор бажара оламиз. Шунинг учун уш бу тугмаларни билиш фойдаланувчиларга талаб деб қўйилади. Қуйидаги рўйхатда асосий тезкор тугмалар кўрсатилган:
Cтрл + Н - Янги документни яратиш
Cтрл + О, ёки Cтрл + Ф12, ёки Алт+Cтрл+Ф2 - Мавжуд бўлган (илгари яратилган) документни кўриш ёки ўзгартириш учун очиш
Cтрл + W - Экранда очиқ бўлган документни беркитиш.
Cтрл + С, ёки Шифт+Ф12, ёки Алт+Шифт+Ф2 - Экранда очиқ бўлган документни сақлаш
Cтрл + П, ёки Cтрл+Шифт+Ф12 - Экранда очиқ бўлган документни босмага чиқариш
Cтрл + З, ёки Алт + Баcкспаcе - Охирги бажарилган харакатни бекор қилиш (орқага кайтиш)
Cтрл + Й, ёки Ф4, ёки Алт + Энтер - Бекор қилинган харкатни қайтариш (олдинга қайтариш)
Cтрл + Х, ёки Шифт +Делете - Танлаб олинган матн қисми нусхасини хотирага кўчириб (қирқиб) олиш.
Cтрл + C, ёки Cтрл + Инсерт, ёки Cтрл + Нум0 - Танлаб олинган матн қисми нусхасини хотирага олиш
Cтрл + В, ёки Шифт + Инсерт, ёки Шифт+Нум0 - Хотирада жойлашган матн қисмини чиқариб курсор турган жойига қўйиш
Cтрл + А, ёки Cтрл + Нум5 - Бутун матнни танлаш
Cтрл + Ф - Бутун матнда бирор бир сўз ёки жумлани излаш
Cтрл + Ҳ - Бутун матнда бирор бир суз ёки жумлани топиб унинг ўрнига бошқа сўз ёки жумла билан алмаштириш
Делете - Танлаб олинган матн қисми ёки курсордан унг томонда жойлашган белгиларни ўчириш
Ф7 - Бутун матннинг имло хатоларини текшириш
Шифт + Ф7 - Танланган сўзнинг синонимларини топиш
Ф12 - Экранда очиқ бўлган файлни қайта номлаш
Алт + Cтрл + И - Босмага тайёрланган хужжатни саҳифага жойлашишини олдиндан кўриш.
Cтрл + Э - Матнни (курсор турган абзасни) марказ бўйича текислаш
Cтрл + Л - Матннни (курсор турган абзасни) чап чегара бўйича текислаш
Cтрл + Р - Матннни (курсор турган абзасни) ўнг чегара бўйича текислаш
Cтрл + Ж - Матнни (курсор турган абзасни) икала чегара бўйича текислаш
Шифт + Ф3 - Ҳарфлар кўринишини ўзгартириш (регистр)
Cтрл + Б, ёки Cтрл + Шифт + Б - Қалин ҳарфлар ҳолатига ўтиш ёки ундан чиқиб кетиш
Cтрл + И, ёки Cтрл + Шифт + И - Курсив (ётик) ҳарфлар ҳолатига ўтиш ёки ундан чиқиб кетиш
Cтрл + Шифт + Д - Иккита чизиқли ҳарфлар ҳолатига ўтиш ёки ундан чиқиб кетиш
Cтрл + У - Чизиқли ҳарфлар ҳолатига ўтиш ёки ундан чиқиб кетиш
Cтрл + Шифт + Ф - Ҳарфлар шаклини (шрифтини) ўзгартириш
Cтрл + Шифт + П - Ҳарфлар катталигини ўзгартириш
Cтрл + Д - "Формат шрифта" га тегишли меню бўлимини очиш
Cтрл + Шифт + С - Матнни стилини узгартириш
Cтрл + қ - Пастки ҳарфлар ҳолатига ўтиш ёки ундан чиқиб кетиш
Cтрл + Қ - Устки ҳарфлар ҳолатига ўтиш ёки ундан чиқиб кетиш
Cтрл + Ф6, ёки Алт + Ф6 - Бошқа актив документ ойнасига ўтиш
Cтрл + Шифт + Ф6 - ҳамма актив документ ойналарини кўриш
Шифт + стрелка - Гурухга олиш (белгиларга тегишли)
Cтрл + Шифт + стрелка - Гурухга олиш (сузларга тегишли)
Шифт + Ҳоме ёки Энд - Сатр бошигача ёки охиригача гурухга олиш
Cтрл + Шифт + Ҳоме ёки Энд - Докуметнт бошигача ёки охиригача гурухга олиш
Баъзи бир амаллар
Матнларни киритиш учун клавиатурада мавжуд бўлган ҳарф ва белгилардан фойдаланилади. Белгилар киритилиши билан экрандаги курсор деб номланувчи вертикал чизиқ ўнг томонга сурилади. Сатрнинг ўнг чегарасига этилгандан сўнг матн автоматик равишда кейинги сатрга ўтади. Бош ҳарфларни ёзиш учун Cапс Лоcк ёки Шифт тугмасидан фойдаланамиз. Клавиатура тугмалари билан қуйидаги амаллар ҳам мавжуд:
- Ҳоме — сатр бошига олиб келади
- Энд — сатр охирига олиб келади
- Cтрл+Ҳоме — ҳужжат бошига
- Cтрл+Энд — ҳужжат охирига
- ПгУп — бир саҳифа юқорига
- ПгДоwн — бир саҳифа пастга
- Cтрл + — битта сўз олдинга
- Cтрл + — битта сўз орқага
- Cтрл + — бир абзац олдинга
- Cтрл + — бир абзац орқага
- Баcкспасе — Матнни охирги ҳарфидан бошлаб ўчиради
- Делете — Матнни биринчи ҳарфидан бошлаб ўчиради
- Инсерт — бу тугма ёрдамида қолдириб кетилган белгиларни ўрнига қўйиш ёки уларни бошқа белгилар билан алмаштириш мумкин
Функсионал клавишлар
Wорд дастурида функсионал тугмалар мавжуд бўлиб, улар қуйидаги вазифаларни бажаради:
Ф1 функционал тугмаси — босилса, ёрдамчи ёки маълумот ойнаси очилади.
Ф2 функционал тугмаси — матн ёки расмларни бир жойдан иккинчи жойга кўчириш учун қўлланади.
Ф3 функционал тугмаси — Автотекст элементини жойлаштиради.
Ф4 функционал тугмаси — охирги амални такрорлайди.
Ф5 функционал тугмаси — Ўтиш (Правка менюси) дарчасини чақиради.
Ф6 функционал тугмаси — кейинги соҳага ўтишни таъминлайди.
Ф7 функционал тугмаси — Тўғри ёзишга чақиради. Хато ёзилган матнни қизил ранг билан ажратиб кўрсатади. (Сервис менюси)
Ф8 функционал тугмаси — босилганда белгилаш (блокга олиш) кенгаяди. Бу тугма яна бир бор босилганда белгиланиш чегараси кенгаяди
Ф9 функционал тугмаси — белгиланган майдон холатини янгилайди.
Ф10 функционал тугмаси — меню сатрини фаоллаштиради.
Ф11 функционал тугмаси — кейинги майдонга ўтишни таъминлайди.
Ф12 функционал тугмаси — Файл менюсидаги Хужжатни қандай сақлаш мулоқот дарчасини чақиради.
Функсионал тугмалар мажмуи
СҲИФТ+:
- Ф1 — Контекст маълумот дарчасини чақиради
- Ф2 — Матн нусхаси олинади
- Ф3 — Ҳарф регистри алмашинади
- Ф4 — Қидириш ёки кейингисига ўтишни таъминлайди
- Ф5 — Аввалги тўғрилашга қайтади
- Ф6 — Ойнанинг аввалги соҳасига ўтилади
- Ф7 — Тезаурус („Сервис“ менюси)
- Ф8 — Белгилашни (блокга олиш) кичрайтиради. Ф8-тугмасига тескари амални бажаради.
- Ф9 — Майдон қийматини ёки кодини кўрсатади
- Ф10 — Контекст менюни чақиради.
- Ф11 — Аввалги майдонга ўтиш
- Ф12 — Сақлаш буйруғини беради („Файл“ менюси)
АЛТ+:
- Ф1 — Кейинги майдонга ўтиш
- Ф3 — Автотекст элементини яратиш
- Ф4 — Wорд дан чиқиш
- Ф5 — Ойна ўлчами аввалги ҳолатига қайтади
- Ф7 — Кейинги хатолик
- Ф8 — Макросни ишга тушириш
- Ф9 — Барча майдонлар қийматини ёки кодини кўрсатади
- Ф10 — Ойна ўлчамини ёйиш
- Ф11 — ВИСУАЛ БАСИC кодини намоён қилиш. Оффиcе Висуал басиc дастурини ишга туширади.
CТРЛ+:
- Ф2 — Олдиндан (чоп этишдан аввалги) холатни кўриш
- Ф3 — Белгиланган фрагментни жамловчига юбориш
- Ф4 — Ойнани ёпиш
- Ф5 — Хужжат ойнасини аввалги ўлчамини қайтаради
- Ф6 — Кейинги ойнага ўтиш
- Ф7 — Жойлаштириш (Ойна менюси)
- Ф8 — Ўлчам (Ойна менюси)
- Ф9 — Бўш майдон қўйиш
- Ф10 — Хужжат ойнаси ўлчамини ёйиш ёки қайта тиклаш
- Ф11- Майдонни ҳимоялаш
- Ф12 — Хужжатни очиш дарчаси (Файл менюси) чақирилади
СҲИФТ+АЛТ+:
- Ф1 — Аввалги майдонга ўтиш
- Ф2 — Сақлаш буйруғини беради („Файл“ менюси)
- Ф4 — Wорд дан чиқиш
- Ф9 — ГОТОБУТТОН ёки МАCРОБУТТОН майдонини фаоллаштириш
СҲИФТ+ CТРЛ+:
- Ф3 — Жамловчидаги фрагментларни қўйиш
- Ф5 — „Белгилаб қўйиш ойнасини“ чақиради
- Ф6 — Аввалги ойнага ўтиш
- Ф7 — Боғланган маълумотларни янгилаш
- Ф8 — Белгилаш (блокга олиш) кенгаяди
- Ф9 — Майдонлар орасидаги боғланишни ажратиш
- Ф10 –Линейкани фаоллаштириш
- Ф11 — Майдон химоясини (блокка олишни) бекор қилиш
- Ф12 — Чоп этиш (Файл менюси)
CТРЛ+ АЛТ+:
- Ф1 — Тизим (Система) ҳақида маълумтот
- Ф2 — Очиш („Файл“ менюси)
Танқид
Кўпинча МС Wорд кучсиз хавфсизлик, ёпиқ бошланғич код кабилар учун танқидга учрайди. Олдин Wордни ҳужжат форматининг ёпиқлиги сабаб танқид қилишган (2008-йил бу муаммога барҳам берилган). Бу эса баъзи ташкилотларни ОпенОффиcе Wритер каби бошқа матн муҳаррирларига ўтиб кетишига сабаб бўлди.
Яна қаранг
Адабиётлар
- Арипов М. ва бошқалар Информатика ва информацион технологиялар. Олий ўқув юрти талабалари учун дарслик Т.: 2005-й
- Т. Х. Холматов, Н. И. Тайлоков, У. А. Назаров. Информатика. –Т.: 2003
Манбалар
- ↑ „Упдате ҳисторй фор Оффиcе фор Маc“. Миcрософт Доcс.
- ↑ „Миcрософт Wорд: Wрите, Эдит & Шаре Доcс он тҳе Го АПКс“. АПКМиррор.
- ↑ „Миcрософт Wорд“ (эн-ус). Апп Сторе.
- ↑ „Упдате ҳисторй фор Миcрософт Оффиcе 2019“. Миcрософт Доcс. Қаралди: 2021-йил 13-апрел.