Xalqaro talabalar kuni sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox_bayram |
|holiday_name=Talabalar kuni|image=|type=
|nickname=
|significance=
|observedby=Jahon miqyosida
|date= [[17-noyabr]]
|celebrations=
|official_name= Xalqaro talbalar kuni
|begins= [[1939-yil]]
}}

'''Xalqaro talabalar kuni''' – har yili [[17-noyabr]] sanasida nishonlanadigan xalqaro bayram boʻlib, [[Talaba|talabalar]] jamoatchiligiga bagʻishlanadi. Ushbu kunning kelib chiqishi 1939-yilda [[natsist]]lar tomonidan [[Chexoslovakiya]] universitetlarining bosib olinishi, talabalarning qatl etilishi va [[Konsentratsion lager|konslagerlar]]ga joʻnatilishi bilan bogʻliq voqealarga borib taqaladi. Hozirda ushbu sana bir qator universitetlar tomonidan, baʼzan 17-noyabrdan boshqa kunlarda ham, xalqaro talabalarning madaniy xilma-xilligini eʼtirof etuvchi siyosatdan xoli bayram sifatida nishonlanadi.

== Tarixi ==
Ushbu sana [[1939-yil]]da [[Chexoslovakiya]]ning [[Germaniya]] tomonidan bosib olinishi va [[Yan Opletal]] hamda ishchi [[Václav Sedláček]]ning oʻldirilishiga qarshi namoyishlardan soʻng [[natsist]]lar tomonidan [[Praga universiteti]]ga qarshi hujumlar amalga oshirilgan sanaga bagʻishlanadi. Natsistlar talabalarning barchasini hibsga olib, ularning toʻqqiz nafar yetakchisini qatl etgan va 1 200 dan ortigʻini [[Konsentratsion lager|konslagerlar]]ga joʻnatgan. Shundan soʻng [[Chexiya]]dagi barcha universitet va oliy oʻquv yurtlari yopib qoʻyilgan. Bu vaqtda davlat hududi fashistik qoʻgʻirchoq hukumat boshqaruvidagi [[Bogemiya va Moraviya Protektorati]] hamda [[Slovakiya Respublikasi]]ga boʻlingan edi<ref name="sulc">{{cite book|title=Ústřední svaz československého studenstva v exilu za války 1940-45
 |last=Šulc|first=Bohuslav
 |publisher=Rozmluvy|date=1990|isbn=978-80-900209-5-5
 |language=Czech|trans-title=Central Association of Czechoslovak students in exile during the war 1940-45}}</ref>.

[[1939-yil]] oxirida [[Bogemiya va Moraviya Protektorati]]dagi [[natsist]] hokimiyati [[Praga universiteti|Charles universiteti]] Tibbiyot fakulteti talabalari tomonidan [[Praga]]da oʻtkazilgan namoyishni bostirgan. Ushbu namoyish [[28-oktyabr]] kuni [[Chexoslovakiya Respublikasi]]ning (1918) mustaqillik eʼlon qilingan sanani yodga olish maqsadida tashkil etilgan. Namoyish chogʻida talaba [[Yan Opletal]] otib tashlangan va 11-noyabr kuni olgan jarohatlari natijasida vafot etgan. Uning jasadi 15-noyabr kuni Pragadan [[Moraviya]]dagi uyiga yuborilishi kerak edi. Dafn marosimida minglab talabalar ishtirok etgan va yakunda ular ushbu tadbirni natsistlarga qarshi namoyishga aylantirishgan. Biroq [[natsist]] hokimiyati bunga javoban keskin choralar koʻrgan: barcha [[chex]] oliy taʼlim muassasalari yopilgan, 1 200 dan ortiq talaba hibsga olinib kontslagerlarga joʻnatilgan, [[17-noyabr]] kuni esa toʻqqiz nafar talaba va [[professor]] [[sud]]siz qatl qilingan. Tarixchilarning fikricha, natsistlar dafn marosimiga ruxsat bergan paytdayoq zoʻravonlik sodir boʻlishini kutgan va bu holatni universitetlarni yopish hamda natsistlarga qarshi dissidentlarni yoʻq qilish uchun bahona sifatida ishlatishni rejalashtirgan<ref name="studyeu">[http://www.study.eu/article/17-november-international-students-day 17 November: International Students’ Day], Study.EU. Retrieved 2017-11-05.</ref><ref name="radiocz">[http://www.radio.cz/en/section/panorama/the-17th-of-november-remembering-jan-opletal-martyr-of-an-occupied-nation "The 17th of November: Remembering Jan Opletal, martyr of an occupied nation"], Radio Praha. Retrieved 2017-11-05.</ref>.

17-noyabr kuni Pragada qatl etilgan to‘qqiz nafar talaba va professorlar:

* '''Josef Matoušek''' – tarixchi va [[dotsent]]; Opletal dafn marosimini tashkil etishda ishtirok etgan.
* '''Jaroslav Klíma''' – huquqshunoslik yoʻnalishi talabasi; Bogemiya va Moraviyadagi Chex Talabalar milliy assotsiatsiyasi raisi, Opletal dafn marosimida [[Gestapo]] tomonidan hibsga olingan talabalarning ozod etilishini talab qilgan.
* '''Jan Weinert''' – bohemistika va germanistika talabasi; Opletal dafn marosimida hibsga olingan talabalarning ozod etilishini talab qilgan.
* '''Josef Adamec''' – huquqshunoslik yoʻnalishi talabasi; Bogemiya va Moraviyadagi Chex Talabalar milliy assotsiatsiyasining kotibi.
* '''Jan Černý''' – tibbiyot talabasi; Opletal dafn marosimida hibsga olingan talabalarning ozod etilishini talab qilgan.
* '''Marek Frauwirth''' – iqtisodiyot yoʻnalishi talabasi; [[Praga]]dagi [[Slovakiya]] elchixonasida ishlagan va [[natsist]]lardan qochayotgan [[yahudiy]]larga soxta paspportlar bergan.
* '''Bedřich Koula''' – huquqshunoslik yoʻnalishi talabasi; Chex Talabalar milliy assotsiatsiyasining kotibi.
* '''Václav Šafránek''' – arxitektura yoʻnalishi talabasi; Chex Talabalar milliy assotsiatsiyasining yozuvchisi.
* '''František Skorkovský''' – huquqshunoslik yoʻnalishi talabasi; Xalqaro Talabalar Konfederatsiyasi qo‘mitasi direktori, Bogemiya va Moraviya Chex Talabalari Milliy Assotsiatsiyasining xorijiy bo‘limi raisi.

[[1940-yil]]da [[Germaniya]] mustamlakasiga aylangan [[Chexoslovakiya]]da talabalarga qilingan zulmni yodga olish tashabbusi dastlab [[Angliya]]dagi [[Chexoslovakiya]] armiyasi safidagi askarlar o‘rtasida muhokama qilingan. Sobiq talabalar jamoasi vakillaridan iborat kichik guruh Germaniya Protektorati tomonidan tarqatib yuborilgan Chexoslovakiya Talabalar markaziy assotsiatsiyasini (USCS) tiklashga qaror qilgan. [[17-noyabr]] fojiasini yodga olish g‘oyasi [[Angliya]] va [[Uels]] milliy talabalar ittifoqi hamda Angliyada natsistlarga qarshi kurashayotgan boshqa xorijiy talabalar orasida keng muhokama qilingan.

[[1941-yil]] davomida boshqa mamlakatlarning talabalari [[17-noyabr]]ni xotira kuni sifatida tan olishlari, natsistlarga qarshi kurashni qadrlashlari hamda barcha mamlakatlarda erkinlik va demokratiya uchun kurashni rag‘batlantirishlari uchun sa'y-harakatlar olib borilgan. Ushbu muzokaralarni asosan Zink, Paleček, Kavan va NUS (Milliy Talabalar Ittifoqi) vitse-prezidenti [[Lena Chivers]] amalga oshirgan. Natijada o‘n to‘rt mamlakat bu tashabbusni qo‘llab, quyidagi mazmundagi bayonotga imzo chekilgan: <blockquote>Biz, [[Buyuk Britaniya]] va unga qarashli hududlar hamda [[Hindiston]], [[Shimoliy Amerika|Shimoliy]] va [[Janubiy Amerika]], [[SSSR]], [[Belgiya]], [[Chexoslovakiya]], [[Fransiya]], [[Gretsiya]], [[Xitoy]], [[Gollandiya]], [[Norvegiya]], [[Polsha]], [[Yugoslaviya]] va barcha erkin davlatlar talabalari, [[1939-yil]]gi bosqinchilikni qoralagan va natsist zulmiga qarshi birinchi bo‘lib ovoz ko‘targan, qiynoqqa solingan va qatl etilgan talabalarning xotirasiga hurmat ko'rsatish maqsadida, 17-noyabrni '''Xalqaro talabalar kuni''' deb e’lon qilamiz</blockquote>.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Norasmiy bayramlar]]
[[Turkum:Noyabr oyidagi bayramlar]]