Xoʻroz sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Rooster02.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Rooster02.jpg/220px-Rooster02.jpg|thumb| [[Tovuq]]lar orasida yurgan xoʻroz.]]
[[Fayl:Book-Hawaii-Vtorov-Kauai-002.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Book-Hawaii-Vtorov-Kauai-002.jpg/220px-Book-Hawaii-Vtorov-Kauai-002.jpg|thumb| Kauai orolidagi yovvoyi rang yovvoyi xoʻroz.]]
'''Xoʻroz''' — [[Tovuq|tovuqning erkagi]]; umumiy maʼnoda, [[tovuqsimonlar]] [[Oila (biologiya)|oilasidagi]] barcha [[qushlar]]ning erkaklari. Tashqi tomondan, u odatda tovuqdan farq qiladi. Katta toji va [[Isirgʻa|sirgʻalari]], shuningdek, ajoyib va koʻpincha turli xil tovlanadigan rangli [[dum]] patlari bilan tovuqdan ajralib turadi. [[Tovuq]] kabi, bir qator ovozli signallarga ega. Massasi jihatidan ham urgʻochidan kattaroq boʻladi.

== Dunyo xalqlari madaniyatida xoʻroz ==
[[Fayl:Rooster04_adjusted.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Rooster04_adjusted.jpg/220px-Rooster04_adjusted.jpg|thumb| Xoʻroz.]]
[[Fayl:RR5111-0137R.gif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/RR5111-0137R.gif/150px-RR5111-0137R.gif|right|thumb|150x150px| Tangadagi xoʻroz tasviri.]]
[[Fayl:Cocks_Fighting.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Cocks_Fighting.jpg/220px-Cocks_Fighting.jpg|thumb| Ikki xoʻrozning jangi.]]
Turli mamlakatlarning [[folklor]]ida koʻpincha xoʻroz tasvirini uchratish mumkin. Misol uchun, rus folklorida xoʻroz qahramonlik xislatlariga ega boʻlib, koʻpincha zaiflarga yordamga keladi.

=== Galli xoʻrozi ===
Xoʻroz [[Fransiya]]ning milliy ramzlaridan biridir. [[Galliya|Gaulda]] muqaddas edi. Iboraning oʻzi soʻz birikmasiga asoslangan: {{Lang-la|gallus}} bir vaqtning oʻzida ham oʻt, ham xoʻrozni anglatadi.

=== UNITA qora xoʻrozi ===
[[Qora]] xoʻroz — Angolaning toʻliq mustaqilligi uchun milliy ittifoqning (UNITA) emblemasi, Jonas Savimbi partizanlar urushining ramzi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/ao%7Dunita.html|sarlavha=UNITA (Angola)|kirish sanasi=2017-02-22|arxivsana=2017-01-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170117061719/http://www.crwflags.com/fotw/flags/ao%7Dunita.html}}</ref>.

=== Bashorat ===
Xoʻroz yordamida bashorat qilish elektromansiyadeyiladi.

=== Boshqa faktlar ===
[[Fayl:Flag_of_Wallonia.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Flag_of_Wallonia.svg/220px-Flag_of_Wallonia.svg.png|thumb| Valloniya bayrogʻidagi qizil xoʻroz.]]

* Xoʻroz — takabburlik va qonning ramzi. Baʼzi xalqlarda hali ham xoʻroz urushtirishlar mavjud.
* Sharqiy slavyanlar orasida va [[Xristianlik|nasroniy]] [[mifologiya]]sida xoʻrozning eng muhim funktsiyalaridan biri bu xabarchi va qoʻriqchi sifatida ifodalanadi. Uning qichqirigʻi, qorongʻu [[Demon|iblis]] kuchlari uygʻonganligining yangi soati boshlanishini anglatadi. Oʻz qichqirigʻi bilan xoʻroz yovuz ruhlarni keyingi kechaga qadar tarqatadi degan farazlar bor. Xoʻrozlarning uchunchi qichqirigʻi — yarim tunning tong otguncha teng davom etishining belgisi boʻlib, nopok kuchlar harakati tugaganidan dalolat beradi.
* Uyni qurish paytida slavyanlar qora xoʻrozni qurbon qilishadi.
* Xitoy anʼanalarida kuniga uch marta (quyosh chiqishida, tushdan keyin va quyosh botishida) qichqiradigan oltin patli xoʻroz ''"samoviy"'' epitetini oʻz ichiga oladi va insoniy tamoyil ''"Yang"ning boshlanishi va'' inson kuchining belgisi sifatida gavdalanadi.
* [[Angliya]]da [[XVIII asr|XVIII-asrning]] oxirigacha ''"xoʻroz otish"'' deb nomlangan qonli oʻyin-kulgi oʻtkazildi ({{Lang-en|cock throwing}}). Bu qush oʻlgunga qadar xalq qozonga oʻtirgʻizilgan xoʻrozga narsalarni uloqtirganidan iborat edi. Odatda bu oʻyin-kulgi Quymoqli seshanba kuni ([[karnaval]] vaqti) oʻtkazilgan. Baʼzi hollarda qush kundaga bogʻlangan. Yoki unga narsalarni tashlaganlarning koʻzlari bogʻlangan. Sasseksda xoʻroz uni masxara qilganlarni choʻqimasligi uchun uzunligi bir yarim metrga yaqin tekis matoga bogʻlangan.

== Turli din va eʼtiqodlarda xoʻroz ==
[[Antik davr|Qadim zamonlardan]] beri xoʻroz baʼzi madaniyatlarda muqaddas hayvon boʻlib kelgan va turli diniy eʼtiqod hamda ibodatlarda chuqur ildiz otgan. ''Fors qushi'' tushunchasi [[yunonlar]]ning [[forslar]] bilan aloqa oʻrnatganidan keyin paydo boʻlgan. Forslar orasidagi xoʻrozning katta ahamiyati dinda qoʻllanishi tufayli tarqalgan, lekin bundan ancha oldin [[Eron]]da Kiyanlar davrida (miloddan avvalgi 2000 — 700 yil) ''xoʻroz eng muqaddas hayvon hisoblangan''<ref name="ReferenceB">{{Книга|заглавие=Zoroastrian Civilization – From the Earliest Times to the Downfall of the last Zoroastrian Empire 651 A.D|ссылка=https://archive.org/details/zoroastriancivil00dhaluoft|издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]]|год=1922|автор=Maneckji Nusservanji Dhalla}}</ref>.
[[Fayl:Rooster_(walking).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Rooster_%28walking%29.jpg/220px-Rooster_%28walking%29.jpg|thumb| Xoʻroz.]]

=== Animizm, shamanizm va qabilaviy dinlar ===
Janubi — [[Janubi-Sharqiy Osiyo|Sharqiy Osiyo]], [[Meksika]] va Shimoliy [[Filippin]]da [[Xristianlik|nasroniylikni]] qabul qiladigan koʻplab odamlar anʼanaviy ruhlarni (anito) hurmat qilishadi. [[Animizm|Animistik]] eʼtiqodlar oddiy va jangovar xoʻroz turlariga ttarqaladi: „Janubi-Sharqiy Osiyoning deyarli barcha aholisi orasida yuqori unumdorlik uchun sigʻinish ibodat shakli mavjud“<ref>Using Spirit Worship to Infuse Southeast Asia into the K-16 Classroom — Marc Jason Gilbert, Department of History and Sociology, North Georgia College and State University {{Veb manbasi|url=http://tuninst.net/Myanmar/Nat-worship/nat-in-classroom/nat-in-classroom.htm|sarlavha=Архивированная копия|kirish sanasi=2006-07-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121203160532/http://www.tuninst.net/Myanmar/Nat-worship/nat-in-classroom/nat-in-classroom.htm|arxivsana=2012-12-03}}</ref>, bundan tashqari, baʼzi odamlarning fikriga koʻra, yahudiy-xristian axloqiga muvofiq, Baali shakllaridan biriga aylanadi.

=== Astrologiya ===
[[Fayl:Hahn_im_Hühnerhof_flämisch_17Jh.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Hahn_im_H%C3%BChnerhof_fl%C3%A4misch_17Jh.jpg/220px-Hahn_im_H%C3%BChnerhof_fl%C3%A4misch_17Jh.jpg|thumb| Xoʻroz tasviri.]]
Shubhasiz, „yulduzlar dini“ deb nomlangan [[Astrologiya|astrolojik eʼtiqodlarning]] burj tizimidagi bu yulduz turkumi<ref>The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences|ссылка=https://books.google.com/books?|издательство=Visible Ink Press|isbn=978-1-57859-301-9|stranitsi=597|avtor=James R Lewis|god=2003</ref> [[Bobil]]da (shu jumladan zamonaviy [[Iroq]]da) paydo boʻlgan. Anuning haqiqiy choʻponining bilimi ([[Orion]] va unga hamroh boʻlgan hayvon ramzi, xudolar xabarchisi bilan birga taqdim etilgan xoʻroz xudolarga xabar yuborish uchun oldindan belgilovchi rolga ega<ref name="White2007">{{Книга|заглавие=Babylonian Star-lore: an Illustrated Guide to the Star-lore and Constellations of Ancient Babylonia|ссылка=https://books.google.com/books?id=nAuTreDJKdoC&pg=PA42&lpg=PA42&dq=which+necessitated+their+journeying+between+the+worlds&source=bl&ots=XnI-quS4b0&sig=sZTnwBnCNG4LLRMZMkOSk9nJQak&hl=en&sa=X&ei=GUDBT5ngGYOu8ATon6mxCw&ved=0CFoQ6AEwAA#v=onepage&q=which%20necessitated%20their%20journeying%20between%20the%20worlds&f=false|издательство=Lulu.com|isbn=978-1-84753-561-0|страницы=42|автор=Gavin White|год=2007}}</ref>. „Samoviy choʻpon“ yoki „Haqiqiy Anu choʻpon“ samoviy shohlikning bosh xudosi edi. Yulduzli xaritada xoʻroz qiyofasi Haqiqiy Choʻponning qiyofasi ostida va orqasida koʻrsatilgan boʻlib, mos ravishda parranda va inson qiyofasida xudolar xabarchisi bilan birga joylashgan<ref name="Babylonian Star-loreʻ 2008">''Babylonian Star-lore'' by Gavin White, Solaria Pubs, 2008, pages 218ff & 170</ref>.

Ossuriyaliklar, bobilliklar va forslar orasida but hisoblangan Nergal „goʻng xoʻrozi“<ref name="Babylonian Star-loreʻ 2008"/> deb ataladi (''Iboralar va ertaklar lugʻati'', Brewer, 1900). Ossuriyaliklar va bobilliklarning munajjimlar mifologiyasi butining „Nergal bir paytlar qon to‘kish timsoli bo‘lgan Mars sayyorasini ifodalaydi“ degan asoslar boʻlgan<ref>Calmet's Dictionary of the Holy Bible|ссылка=https://books.google.com/books?|год=1837|издательство=Crocker and Brewster|страницы=700|автор</ref>.

Xoʻroz Xitoy zodiak tizimidagi oʻn ikki belgining oʻninchisidir.
[[Fayl:Tomilino_coat_of_arms.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Tomilino_coat_of_arms.png/100px-Tomilino_coat_of_arms.png|thumb|127x127px| [[Rossiya]]ning [[Moskva viloyati]] [[Gerb|Tomilino]] [[Shaharcha|qishlogʻining]] gerbi.]]

== Yana qarang ==

* [[Qizil junglefowl (bankiva)|Bankiv xoʻrozi]]
* Xoʻrozga narsa uloqtirish
* Kaplun
* [[Tovuq]]
* Xitoy kalendaridagi xoʻroz
* Komi mifologiyasida xoʻroz
* Xoʻroz janglari
* Tushirilgan
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyot ==

* ''Toporov V. N. Xoʻrozning'' [http://ec-dejavu.ru/c/Cock.html mifologik qiyofasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071218184158/http://ec-dejavu.ru/c/Cock.html |date=2007-12-18 }} Arxivnaya kopiya // Dunyo xalqlarining afsonalari: Entsiklopediya. / Ed. S. A. Tokareva . — 2-nashr. — M., 1992. — T. 2. — C. 309-310.
* Smit, P. ''The Chicken Book'', North Point Press, 1982, passim.

== Havolalar ==

* [http://slovari.yandex.ru/dict/ushakov/article/ushakov/04/us153809.htm {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100515103424/http://slovari.yandex.ru/dict/ushakov/article/ushakov/04/us153809.htm |date=2010-05-15 }}?] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100515103424/http://slovari.yandex.ru/dict/ushakov/article/ushakov/04/us153809.htm |date=2010-05-15 }}
* rus tilining izohli lugʻatida [[Dmitriy Ushakov|Ushakov]]

[[Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar]]
[[Turkum:Hayvonot olami]]
[[Turkum:Hayvonlar anatomiyasi]]
[[Turkum:Hayvonlar fiziologiyasi]]
[[Turkum:Parranda]]
[[Turkum:Parranda idishlari]]
[[Turkum:Parranda go'shti restoranlari]]
[[Turkum:Parrandachilik ovqat]]