Xozim ibn Xuzayma sahifasining manbasini koʻrish

{{Harbiy arbob bilgiqutisi
| ismi                   = Xozim ibn Xuzayma at-Tamimiy
| vafot_sanasi           = 768-yildan keyin
| tugʻilgan_joyi         = [[Marvirud]]
| qoshin_turlari         = {{flagicon image|Black flag.svg}} [[Abbosiylar xalifaligi]] armiyasi
| xizmat_yillari         = 749—768
| jang                   = [[Abbosiylar inqilobi]], [[Aliylar qoʻzgʻoloni (762—763)]] va boshqa Abbosiylarga qarshi qoʻzgʻolonlar
| aloqa                  = [[Xuzayma ibn Xozim|Xuzayma]], [[Shuayb ibn Xozim|Shuayb]], [[Abdulloh ibn Xozim at-Tamimiy|Abdulloh]], [[Ibrohim ibn Xozim|Ibrohim]] (oʻgʻillari)
}}
'''Xozim ibn Xuzayma at-Tamimiy''' ({{Lang-ar|خازم بن خزيمة التميمي}}) ({{floruit|749–768}}) [[Katta Xuroson|xuroson]]iy arab harbiy yetakchisi. Xurosondagi [[Abbosiylar xalifaligi|Abbosiylar]] ''[[daʼvat]]ining'' ilk tarafdorlaridan biri boʻlgan Xozim [[Umaviylar xalifaligi|Umaviylar]]ga qarshi Abbosiylar inqilobida hal qiluvchi rol oʻynadi. Shundan soʻng, keyingi yigirma yil davomida butun xalifalik hududida yuz bergan qoʻzgʻolonlarni bostirish bilan shugʻullandi. Abbosiylar sulolasining asosiy tayanchi boʻlgan ''Xurosoniylarning'' yetakchi shaxslaridan biri Xozim oʻz oilasini hokimiyat va nufuzda mustahkamladi. Jumladan, oʻgʻillari keyingi oʻn yilliklar davomida xalifalik ishlarida muhim oʻrin egalladi.

== Biografiyasi ==
Oilasi [[Banu Tamim]] qabilasining Naxshal urugʻidan boʻlib, ular ehtimol musulmonlarning mintaqani zabt etishining dastlabki davrlarida [[Katta Xuroson|Xuroson]]dagi [[Marvirud]] shahriga kelib oʻrnashgan edi. Oila, chamasi, ma’lum darajada [[Forslashish|forslashgan]]. Xozim oʻz tarafdorlariga murojaat qilishda [[fors tili]]ni afzal koʻrgani, singlisi esa eronlik erkakka turmushga chiqqani qayd etilgan<ref name="Kennedy100">Kennedy (2001), p. 100</ref>. Xozim Xurosonda [[Abbosiylar xalifaligi|Abbosiylar]] [[daʼvat]]ining (missionerlik harakati) ilk tarafdorlaridan biri boʻlgan. [[Abbosiylar inqilobi]]ning dastlabki kunlarida ona shahrini Abbosiylar tomoniga oʻtkazdi. 749—750-yillarda [[Umaviylar xalifaligi|Umaviylar]]ni agʻdarish uchun gʻarbga yoʻl olgan Abbosiylar qoʻshinidagi oʻz shahridan tuzilgan harbiy qismga qoʻmondonlik qildi<ref name="Kennedy100-1">Kennedy (2001), pp. 100–101</ref>. 750-yilda [[Vosit qamali]]da ishtirok etgan<ref name="Kennedy100"/>. 751—752-yillarda mahalliy [[xorijiylar]]ni bostirish uchun [[Ummon Sultonligi|Ummon]] oʻlkasiga yuborilgan<ref name="Kennedy100-1"/><ref name="Crone180">Crone (1980), p. 180</ref>. 755—756-yillarda shimolga qaytib, [[Jazira (xalifalik viloyati)|Jazira]]dagi yana bir xorijiylar qoʻzgʻoloni hamda Suriyada Abbosiy [[Abdulloh ibn Ali]] boshliq isyonga qarshi kurashdi<ref name="Kennedy100-1"/><ref name="Crone180"/>.

758—759-yillarda xalifaning oʻgʻli va boʻlajak xalifa [[al-Mahdiy]] ({{hukmronlik|775|785|}}) bilan birga Xurosonga safar qildi. U yerda mahalliy noib Abduljabbor al-Azdiy isyon koʻtargan edi. Xozimga qoʻzgʻolonni bostirish vazifasi yuklatildi. Biroq, Marvirud aholisi uning tayinlanganini eshitib, isyonchi noibga qarshi qoʻzgʻaldilar. Ular hokimni magʻlub etib, asirga oldilar va Xozimga topshirdilar<ref name="Kennedy100-1"/>. Ayni shu davrda [[Tabariston]]ning forsiy hukmdori [[ispahbad]] [[Xurshid (Tabariston)|Xurshid]]ga qarshi harbiy yurishlar ham amalga oshirdi<ref name="Crone180"/>.

[[Aliylar qoʻzgʻoloni (762—763)|762—763-yillardagi Aliylar qoʻzgʻoloni]] vaqtida [[Ahvoz]]ni qaytarib olish uchun gʻarbga qilingan qisqa muddatli yurishni hisobga olmaganda, asosan Xurosonda qolgan koʻrinadi. U yerda 768-yilda [[Ustadhsis]] qoʻzgʻoloniga qarshi kurashib, uni bostirgan. Shundan keyingi faoliyati haqida hech qanday ma’lumot yoʻq. Shuning uchun ham oʻsha joyda vafot etgan, deb taxmin qilinadi<ref name="Kennedy100"/><ref name="Crone180"/>. Oʻgʻillaridan farqli oʻlaroq, Xozim birorta viloyatga noiblik qilmaganga oʻxshaydi<ref name="Crone180"/>.

== Tarixiy baho ==
Xozim ilk ''Xurosoniylarga'' mansub boʻlgan. Abbosiylarni hokimiyat tepasiga olib kelib, keyinchalik ularning hukmronligini saqlab qolgan Xuroson arab qoʻshinining yetakchi harbiy qoʻmondonlaridan biri edi. Darhaqiqat, islomshunos olim [[Hugh N. Kennedy]] ta’kidlaganidek, „Xurosoniylarning dastlabki avlodining, ehtimol, eng muvafaqqiyatli qoʻmondoni [[Qahtaba ibn Shabib at-Toiy|Qahtaba ibn Shabib]] vafotidan soʻng, Xozim, ehtimol, Xurosoniylarning ilk avlodidagi eng muvaffaqiyatli qoʻmondon boʻlgan edi“<ref name="Crone180"/><ref name="Kennedy102">Kennedy (2001), p. 102</ref>. Kennedyning taʼkidicha, Xozim ehtiyotkor general boʻlgan, ammo jang paytida „tez va kutilmagan qarorlar“ qabul qilishga qodir edi. Uning eng sevimli taktikasi armiyaning bir qismini ajratib, dushmanga orqa tomondan hujum qilish uchun yuborish edi<ref name="Kennedy102"/>. Shuningdek, oʻz davri uchun noyob boʻlgan mahoratni namoyon etib, „g‘ayrioddiy“ qurollardan foydalandi. Masalan, ummonliklarga qarshi benzinga botirilgan mash’alalarni va xorijiy otliq askarlarga qarshi [[kaltrop]]larni qoʻlladi<ref>Kennedy (2001), pp. 102–103</ref>.
== Oilasi ==
Oʻgʻillari [[Abdulloh ibn Xozim at-Tamimiy|Abdulloh]], [[Ibrohim ibn Xozim|Ibrohim]], [[Shuayb ibn Xozim|Shuayb]] va ayniqsa, [[Xuzayma ibn Xozim|Xuzayma]] otasining vafotidan soʻng ham Abbosiylar saroyida nufuzli mavqega ega boʻlib qolishdi. [[Horun ar-Rashid]] hukmronligi davrida ({{hukmronlik|786|809}}) muhim rol oʻynashdi<ref name="Kennedy100"/><ref>Crone (1980), pp. 180–181</ref>. Biroq, koʻpchilik asl ''Xurosoniy'' oilalar kabi, uning avlodlari ham Horunning vafotidan keyin yuz bergan [[Toʻrtinchi fitna|fuqarolar urushi]] davrida oʻzlarining imtiyozli mavqelarini yoʻqotishdi<ref name="Kennedy100"/>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{cite book | title = Slaves on horses: the evolution of the Islamic polity | first = Patricia | last = Crone | authorlink = Patricia Crone | location = Cambridge and New York | publisher = Cambridge University Press | year = 1980 | isbn = 0-521-52940-9 | url = https://books.google.com/books?id=fOu7XGjKmkAC}}
* {{cite book | title = The Armies of the Caliphs: Military and Society in the Early Islamic State | first = Hugh N. | last = Kennedy | authorlink=Hugh N. Kennedy | publisher = Routledge | location = London and New York | year = 2001 | isbn = 0-415-25093-5 | url = https://books.google.com/books?id=UIspERtZEHIC}}

[[Turkum:8-asrda vafot etganlar]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligi generallari]]
[[Turkum:Xuroson Abbosiylar xalifaligi davrida]]
[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:8-asr arablari]]
[[Turkum:Banu Tamim]]