Xriseida sahifasining manbasini koʻrish

'''Xriseida''' ({{lang-grc|Χρυσηΐς}}) — mifologik personaj, [[Homer|Gomerning]] „[[Iliada]]“ poemasi syujetidagi markaziy shaxslardan biri. '''Xriseida''' — „otasining ismi“, otasining taxallusi, [[Apollon]] xudosining ruhoniyi — Xrisning qizi, lekin uning ismi ham oʻziniki emas, balki Apollon ibodatxonasining nomi („oltin“). Gomerga yozilgan sxoliylarga koʻra, uning ismi '''Astinoma''' boʻlgan<ref>{{veb manbasi|url=http://mythology.sgu.ru/mythology/linc_personag/hriseida.htm|title=Хрисеида (Астинома)|publisher=mythology.sgu.ru|accessdate=2019-03-01|arxivsana=2019-03-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190325213630/http://mythology.sgu.ru/mythology/linc_personag/hriseida.htm}}</ref>.

[[Troya urushi]] paytida Xriseida yunonlar tomonidan ushlab olindi<ref>Gomer. Iliada I 111; Esxil. Agamemnon 1439</ref>, Plakidagi Fivada asirga olingan<ref>Strabon. Geografiya XIII 1, 7 (str.585); Stasin. Kiprii, fr.18 Ivlin-Uayt</ref>, Xrisda yashagan<ref>Strabon. Geografiya XIII 1, 63 (str.612)</ref>.

Harbiy [[Miken|oʻljadagi]] ulush sifatida u yunon qoʻshinining boshligʻi, Miken qiroli [[Agamemnon|Agamemnonga]] berildi, u undan kanizak sifatida foydalanadi. Xriseida — goʻzal qiz va Agamemnonda unga nisbatan jiddiy tuygʻu paydo boʻladi, u hatto yosh sevgilisi uchun qonuniy (va qari) rafiqasi Klitemnestra bilan nikohni bekor qilmoqchi. Uning otasi u uchun tovon toʻlash iltimosi bilan yunon lageriga keladi. Biroq, Agamemnon haqoratli tarzda uni haydab chiqaradi. Xris Apollonga oʻtinib, jinoyatchilarni jazolashni soʻraydi. Apollon yunon lageriga oʻlat yuboradi, biz uni [[epidemiya]] deb ataymiz. [[Axill]] himoyasi ostidagi folbin Kalhant falokat sababini eʼlon qiladi. Yunonlar Agamemnondan Xriseidani otasiga topshirishni talab qiladilar, u chekinishga majbur boʻladi va uni [[Odissey]], Apollon xudosi uchun sovgʻalar va qurbonliklar bilan yuboradi.

Kris qizini, Apollon sovgʻalar va qurbonliklarni oladi, oʻlat toʻxtaydi. Biroq, Agamemnon folbinni himoya qilgan va Xriseidani berishni faol talab qilgan Axillga nisbatan nafratda edi, shuning uchun u Brisning asir qizi kanizak Briseidani Axilldan olib qoʻyadi. Ushbu voqealardan Agamemnon va Axill oʻrtasidagi ziddiyat — „Iliada“ syujetining asosi boshlanadi.

Gomerda Agamemnon uni qiz qilib tashlab ketganini aytadi, lekin [[Qadimgi Rim|Rimlik]] muallif Lusiliy bunga shubha qilgan<ref>Lutsiliy. Satiri XXIX 18 (fr.876 Marks)</ref>. Boshqa afsonalardan maʼlumki, Xriseida Agamemnondan bola tugʻadi, u Xris tomonidan tarbiyalangan va bobosining adashi boʻlgan. Keyinchalik, [[Tavrika|Tavrid]] shohidan qochib ketgan Agamemnonning qonuniy xotini Klitemnestradan boʻlgan bolalari Orest va Ifigeniya kemasi Xris yashagan orolga kelib toʻxtaydi. Xriseida qochoqlarni ularni taʼqib qilayotgan qirolga topshirishni maslahat berdi, ammo Xris bobosining maslahatiga koʻra, oʻgay ukasi Orestga yordam berdi.

[[Oʻrta asr|Oʻrta asrlarda]] uning ismi Gressida<ref>Perviy Vatikanskiy mifograf III 6, 3</ref>, keyin Kressida deb yozilgan („Troil va Kressida“ — [[William Shakespeare|Shekspirning pyesasi)]].

1879-yilda kashf etilgan [[Asteroid|asteroidlar]] (202) Xriseida va 1904-yilda kashf etilgan (548) Kressida, shuningdek, 1986-yilda kashf etilgan [[Uran (sayyora)|Uranning]] sunʼiy yoʻldoshi Kressida Xriseida nomi bilan atalgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
[[Turkum: qadimgi yunon afsonalari qahramonlari]]
[[Turkum: qadimgi yunon mifologiyasida kichik Osiyo]]
[[Turkum: troyan urushi]]