Xriseida
Хрисеида (қадимги юнонча: Χρυσηΐς) — мифологик персонаж, Гомернинг „Илиада“ поэмаси сюжетидаги марказий шахслардан бири. Хрисеида — „отасининг исми“, отасининг тахаллуси, Аполлон худосининг руҳонийи — Хриснинг қизи, лекин унинг исми ҳам ўзиники эмас, балки Аполлон ибодатхонасининг номи („олтин“). Гомерга ёзилган схолийларга кўра, унинг исми Астинома бўлган[1].
Троя уруши пайтида Хрисеида юнонлар томонидан ушлаб олинди[2], Плакидаги Фивада асирга олинган[3], Хрисда яшаган[4].
Ҳарбий ўлжадаги улуш сифатида у юнон қўшинининг бошлиғи, Микен қироли Агамемнонга берилди, у ундан канизак сифатида фойдаланади. Хрисеида — гўзал қиз ва Агамемнонда унга нисбатан жиддий туйғу пайдо бўлади, у ҳатто ёш севгилиси учун қонуний (ва қари) рафиқаси Клитемнестра билан никоҳни бекор қилмоқчи. Унинг отаси у учун товон тўлаш илтимоси билан юнон лагерига келади. Бироқ, Агамемнон ҳақоратли тарзда уни ҳайдаб чиқаради. Хрис Аполлонга ўтиниб, жиноятчиларни жазолашни сўрайди. Аполлон юнон лагерига ўлат юборади, биз уни эпидемия деб атаймиз. Ахилл ҳимояси остидаги фолбин Калҳант фалокат сабабини эълон қилади. Юнонлар Агамемнондан Хрисеидани отасига топширишни талаб қиладилар, у чекинишга мажбур бўлади ва уни Одиссей, Аполлон худоси учун совғалар ва қурбонликлар билан юборади.
Крис қизини, Аполлон совғалар ва қурбонликларни олади, ўлат тўхтайди. Бироқ, Агамемнон фолбинни ҳимоя қилган ва Хрисеидани беришни фаол талаб қилган Ахиллга нисбатан нафратда эди, шунинг учун у Бриснинг асир қизи канизак Брисеидани Ахиллдан олиб қўяди. Ушбу воқеалардан Агамемнон ва Ахилл ўртасидаги зиддият — „Илиада“ сюжетининг асоси бошланади.
Гомерда Агамемнон уни қиз қилиб ташлаб кетганини айтади, лекин Римлик муаллиф Лусилий бунга шубҳа қилган[5]. Бошқа афсоналардан маълумки, Хрисеида Агамемнондан бола туғади, у Хрис томонидан тарбияланган ва бобосининг адаши бўлган. Кейинчалик, Таврид шоҳидан қочиб кетган Агамемноннинг қонуний хотини Клитемнестрадан бўлган болалари Орест ва Ифигения кемаси Хрис яшаган оролга келиб тўхтайди. Хрисеида қочоқларни уларни таъқиб қилаётган қиролга топширишни маслаҳат берди, аммо Хрис бобосининг маслаҳатига кўра, ўгай укаси Орестга ёрдам берди.
Ўрта асрларда унинг исми Грессида[6], кейин Крессида деб ёзилган („Троил ва Крессида“ — Шекспирнинг песаси).
1879-йилда кашф этилган астероидлар (202) Хрисеида ва 1904-йилда кашф этилган (548) Крессида, шунингдек, 1986-йилда кашф этилган Ураннинг сунъий йўлдоши Крессида Хрисеида номи билан аталган.
Манбалар
- ↑ „Хрисеида (Астинома)“. мйтҳологй.сгу.ру. 2019-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 1-март.
- ↑ Гомер. Илиада И 111; Эсхил. Агамемнон 1439
- ↑ Страбон. География ХИИИ 1, 7 (стр.585); Стасин. Киприи, фр.18 Ивлин-Уайт
- ↑ Страбон. География ХИИИ 1, 63 (стр.612)
- ↑ Луцилий. Сатири ХХИХ 18 (фр.876 Маркс)
- ↑ Первий Ватиканский мифограф ИИИ 6, 3