Xronofobiya sahifasining manbasini koʻrish

'''Xronofobiya,''' shuningdek, qamoqxona [[Nevroz|nevrozi]] sifatida ham tilga olinadigan, qamoqxona mahbuslarida tez-tez uchraydigan vaqt va vaqtning oldinga siljishi qoʻrquvini tavsiflovchi ruhiy holat hisoblanadi. Qamoqxona mahbuslari bilan bir qatorda, [[COVID-19 koronavirus infeksiyasi|COVID-19]] tufayli karantinni boshdan kechirayotgan odamlarda ham xronofobiya tez-tez uchrab turadi<ref>{{Cite journal|title=Coronaphobia and chronophobia - A psychiatric perspective|journal=Asian Journal of Psychiatry|volume=51|pages=102050|date=June 2020|pmid=32302963|pmc=7151292|doi=10.1016/j.ajp.2020.102050}}</ref>. [[Vaqt]] maʼlum bir tushuncha sifatida tushunilganligi sababli, xronofobiya oʻziga xos fobiya sifatida tasniflanadi<ref name=":4" />.

Xronofobiya atamasi [[yunoncha]] „xronos“ – vaqt va „fobo“ – [[Vahima|qoʻrquv]] soʻzlaridan kelib chiqqan<ref name=":4">{{Veb manbasi |sarlavha=Chronophobia - wikidoc |url=https://www.wikidoc.org/index.php/Chronophobia |qaralgan sana=2022-05-17 |ish=www.wikidoc.org |til=en}}</ref>.

== Alomatlari ==
Xronofobiya turli yoʻllar bilan namoyon boʻladi, chunki ushbu ruhiy holatni boshdan kechirgan har bir kishi turli alomatlar bilan aziyat chekadi. Mahkumlar doimiy psixologik noqulaylikni boshdan kechirishadi, bu [[vaqt]] davomiyligi va cheksizligi bilan tashvish, [[Panika|vahima]] va [[klaustrofobiya]] bilan tavsiflanadi. Xronofobiyaning asosiy belgisi – yaqinlashib kelayotgan yoʻqotish xavfi hissi va sodir boʻlgan voqeani [[Xotira|xotirada]] saqlash istagi<ref>{{Cite journal|date=2006|title=Chronophilia: Nabokov and the Time of Desire|url=https://www.jstor.org/stable/20057952|journal=The Johns Hopkins University Press|volume=37|issue=2|pages=447–467|jstor=20057952}}</ref>. Eng koʻp uchraydigan belgilar orasida [[Prokrastinatsiya|prokratinatsiya]], ish kunini notoʻgʻri rejalashtirish, „yoʻq“ deb ayta olmaslik, tez chalgʻish va bir vaqtning oʻzida juda koʻp narsalarni qilishga urinish kiradi<ref name=":0">{{Cite journal|date=2020|title=Influence of Chronophobia on Labor Processes in the Organization|url=https://stfl.conf.nstu.ru/conf2020/documents/Сборник%20АПСО-2020.pdf#page=346|journal=Urgent Problems of Modern Society – Language, Culture and Technology in the Changing World|pages=345–351}}</ref>.

== Sabablari ==

=== Xavf omillari va sabablari ===
Baʼzi odamlar tabiatan xronofobiyaga moyil boʻladilar. Qariyalar yoki kasallar uchun esa xavf yanada ortadi, chunki yoshi kattaroq yoki oʻlimga yaqin boʻlgan odamlar oʻlimga yaqinlashish qoʻrquvi bilan yashash ehtimoli koʻproq. Ular qolgan kunlar soniga bogʻlanib qolishlari mumkin, bu esa qattiq tashvishga sabab boʻlishi mumkin<ref name=":5" />. Qamoqxonadagi odamlarda ham xronofobiya koʻp uchraydi. Qamoqxona [[Nevroz|nevrozi]] – bu kasallikning yana bir nomi. Mahkumlar, xususan, muddati uzaytirilgan jazo muddatini oʻtayotganlar, koʻpincha vaqt oʻtishi bilan bogʻlanib qoladilar. Ular vaqt juda sekin yoki juda tez oʻtayotganiga ishonishlari mumkin va ular koʻpincha ozod boʻlgunga qadar kunlarni sanashadi. Shuningdek, ular qamoqxonada [[klaustrofobiya]] hissiyotlarini boshdan kechirishlari mumkin<ref name=":5" />. Koʻp odamlar [[COVID-19 koronavirus infeksiyasi|Covid-19]] tufayli karantindan keyin xronofobiyani orttirib oladilar. Ular vaqtni kuzatib borishga qaror qilishdi yoki vaqt oʻtishi oldida oʻzlarini ojiz his qilishdi<ref name=":5" />. Agar biror kishi [[Depressiya (tibbiyot)|ruhiy tushkunlik]] yoki giyohvandlik muammosiga duchor boʻlgan boʻlsa ham, xronofobiya orttirib olish ehtimoli koʻproq<ref name=":5" />.

=== Qoʻzgatuvchilar ===
Xronofobiya turli sabablarga koʻra tashvish, qoʻrquv va xavotirga sabab boʻladi. Bayramlar, tugʻilgan kunlar, bitiruvlar va yubileylar ham bu [[Fobiyalar|fobiya]] uchun sabab boʻlishi mumkin.

== Muolajalar ==

=== Kognitiv xulq-atvor terapiyasi ===
Kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT) nutq terapiyasining bir turi boʻlib, uning maqsadi inson hayotiga sezilarli salbiy taʼsir koʻrsatadigan notoʻgʻri fikrlarni tuzatishdir. CBT maxsus fobiyalarni davolash uchun ishlatilishi mumkin. Terapevt har bir fobiya va odamga eng mos keladigan individual rejani yaratadi. Terapiya maqsadga yoʻnaltirilgan va tuzilgan boʻlib, hissiy tanglik paytida salbiy fikrlash modellarini oʻzgartirishga va bemorlarga ularning fikrlari ularning harakatlariga qanday taʼsir qilishi haqida maʼlumot olishga yordam beradi<ref name=":5">{{Veb manbasi |sarlavha=Cognitive Behavioral Therapy (CBT) |url=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/21208-cognitive-behavioral-therapy-cbt |qaralgan sana=2022-05-16 |ish=Cleveland Clinic}}</ref>. Xronofobiya holatida terapiyaning maqsadi tashvish va haddan tashqari qoʻrquv reaksiyalari natijasida paydo boʻlgan xatti-harakatlarni nazorat qilishdir<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Chronophobia (Fear of Time): Symptoms, Causes & Treatment |url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22579-chronophobia-fear-of-time |qaralgan sana=2022-05-16 |ish=Cleveland Clinic}}</ref>.

== Yengish usullari ==
{| class="wikitable"
|+
!Dam olish texnikasi
! Tavsif
|-
| Chuqur nafas olish mashqlari (diafragmatik nafas olish)
| Sekin va chuqur nafas olinadi va nafas chiqariladi<ref name=":2">{{Veb manbasi |sarlavha=Relaxation Techniques for Health |url=https://www.nccih.nih.gov/health/relaxation-techniques-what-you-need-to-know |qaralgan sana=2022-05-14 |ish=NCCIH |til=en}}</ref>.
|-
| Progressiv yengillik
| Tanadagi turli mushak guruhlari birma-bir taranglashtiriladi va keyin boʻshatiladi<ref name=":1">{{Kitob manbasi |url=https://www.worldcat.org/oclc/787843209 |title=Payne's handbook of relaxation techniques: a practical guide for the health care professional |date=2010 |publisher=Churchill Livingstone/Elsevier |isbn=978-0-7020-5000-8 |edition=4th |location=Edinburgh |pages=71 |oclc=787843209}}</ref>.
|-
| [[Autogen mashq|Avtojenik trening]]
| Biror kishi turli xil mashqlarni bajaradi, masalan, qoʻlini koʻtarib, oʻziga qayta-qayta turli xil gaplarni aytadi. 
|-
| Yoʻnaltirilgan tasvirlar
| Insonlar oʻz tanalarida bu his-tuygʻular bilan bogʻlangan turli xil tasvirlarni tasvirlash orqali osoyishtalik va yengillik tuygʻusini uygʻotishga harakat qilishadi<ref name=":2" />.
|-
| Biofeedback – yordamli dam olish
| Tana reaktsiyalarini kuzatish va xabardor boʻlish uchun elektronikadan foydalanish<ref name=":2" />.
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Vaqt]]
[[Turkum:Fobiya]]