Yarim himoyachi
Ярим ҳимоячи (инглизча: Мидфиэлдер; хавбек, инглизча: ҳалф-баcк — ярим-орқа) — ҳимоя ва ҳужум ўртасида ҳаракат қиладиган футбол жамоаси ўйинчиси. Яримҳимоячиларнинг асосий вазифаси ўйин ҳолатига қараб ҳимоя ва ҳужумда ўйинчиларга ёрдам беришдир.
Умумий тавсиф
Тарихан қабул қилинган таснифда футбол майдонидаги ўйинчилар дарвозабонлар, ҳимоячилар, яримҳимоячилар ва ҳужумчиларга бўлинган. Шуни таъкидлаш керакки, бундай таснифлаш замонавий футболдаги ўйинчиларнинг функсияларини тўлиқ тавсифламайди, шунинг учун энди у кўпинча тарк этилади ёки батафсил кўрсатилади, жумладан: „марказий яримҳимоячи“, „таянч яримҳимоячи“ ва бошқалар.
Вақт ўтиши билан яримҳимоячиларнинг умумлаштирилган тоифаси кейингиларга бўлинади: майдон четига яқинроқ ҳаракат қиладиган ўйинчилар („қош чизиқда“) қанот ёки фаланга (ёки вингерлар — инглизча: wингер), қолганлари эса марказий яримҳимоячилар деб атала бошланди. Бошқа томондан, хавбеклар ҳимояга ёки ҳужумга кўпроқ ёки камроқ эътибор қаратишлари мумкин, шунинг учун улар ҳужумкор ва ҳимоявий яримҳимоячилар ҳақида гапиришади.
Шунингдек, кўпинча ўйинчиларнинг функсияларини аниқроқ тавсифловчи баъзи муваффақиятли, кенг кўламли атамалар қўлланади: ҳимоячилар олдида майдонда жойлашган таянч яримҳимоячилар ҳимояда, тўп учун курашишда, уни назорат қилишда ва ҳужумни қўллаб-қувватлашда жуда муҳимдир; марказий яримҳимоячилар (кўпинча узатиб берувчилар, диспетчерлар ёки плеймейкерлар (инг. плеймейкер) деб ҳам аталади) ҳам ҳужумни ташкил қилиш, ҳам ҳимояни қўллаб-қувватлаш билан шуғулланадилар. Инсайдер (инглизча: инсиде) ва унга яқин бўлган фланга ҳужумчиси атамалари бироз камроқ тарқалган ва рақиб дарвозасига яқин жойда қанотдан марказга ўтишга мойил бўлган ҳужумкор яримҳимоячини тавсифлайди.
Марказий яримҳимоячи

Марказий яримҳимоячи жамоа ўйинини ташкил қилиш — ўзи ёки жамоадошлари учун голли вазиятлар яратиш билан шуғулланади. Бунинг учун ундан ўйинни яхши тасаввур қила олиши ва майдонни кузатиш, тўп узатиш, зарба бериш, бош билан ўйнаш қобилияти, жисмоний куч, тезлик ва дриблинг талаб қилинади. Марказий яримҳимоячилар ҳимояда ҳам жуда кўп ишлайдилар[1].
Таянч яримҳимоячи
Таянч яримҳимоячининг исмлари жуда кўп: бразилча португалчада — волан, испанчада — бошқарувчи, португалчада — қалʻа , русчада — тўлқинқайтаргич.
Бу позициядаги ўйинчи вазифасига кўра марказий яримҳимоячига ўхшайди, лекин ҳимояга кўпроқ эътибор беради. Бу ролнинг пайдо бўлиши, агар ҳужумкор ўйинчига тўсиқларсиз тезликни оширишга рухсат берилса, кўпинча ҳимоячилардан рақиб дарвозасига осонгина утиб, кейин зарба бера олиши билан боғлиқ. Шунинг учун ҳам уни олдинроқ кутиб олиш керак, бу эса таянч яримҳимоячиларнинг ишидир. Шунингдек, улар узатмаларни тўхтатадилар, рақибга босим ўтказадилар, ҳужумга кетган қанот ҳимоячиларини қўллаб (страховка) турадилар ёки ўзлари ҳужумга ёрдам берадилар ва ҳоказо. Тўпни ушлаб олгандан сўнг, таянч ҳимоячилар узатма беришлари ёки тўпни ўзлари олдинга ошириб, ҳужумни „тезлаштиришлари“ мумкин. Буларнинг барчаси юқори даражадаги иш унумдорлигини, жисмоний куч, ўйинни „ўқиш“ қобилияти, ишончлилик, имкон қадар узоқ масофага узатмалар ва зарбаларни амалга ошира олиш, дриблинг ва тезликни талаб қилади[2].
Бу типдаги яримҳимоячилар орасида Жилберто Силва, Клод Макелеле, Н’Голо Канте, Даниэле Де Росси, Маруан Феллайнилар бор.
Орқа плеймейкер
Ушбу ролдаги ўйинчилар ҳужумларни ташкил қилиш билан шуғулланадилар (инглизча: плай — ўйин ва инглизча: макер — яратувчи, ташкилотчи). Улар одатда таянч яримҳимоячилар билан бир хил позицияларда ўйнашади, лекин уларнинг асосий вазифаси тўпни олиб қўйиш эмас, балки ўз жамоасининг ҳужумларини ташкил қилишдир.
Хосеп Гвардиола, Андреа Пирло, Сеск Фабрегас, Хаби Алонсо бу тоифадаги футболчилар орасида машҳур[3].
Ҳужумчи яримҳимоячи
Ҳужумкор яримҳимоячилар ўз жамоасининг ҳужум чизиғига яқинроқ ҳаракат қилиб, ҳужумчиларга гол уриш учун вазиятлар яратади, шунингдек, мустақил равишда рақиб дарвозасига зарба беради[2]. Ҳозирги вақтда энг машҳур 4-2-3-1 схемасида бу рол орқа ҳужумчи роли билан бирлаштирилган, шунинг учун улар „ўнинчи рақам“, шунингдек, „диспетчер“ ёки „плаймейкер“ деб ҳам аталган. Чунки жамоасининг ҳужум майдони марказида жойлашгани учун у паслар ва мустақил ҳаракатлар учун кенг имкониятларга эга.
Бу ролнинг ўйинчилари орасида Пеле, Кака, Мишел Платини, Зико, Френк Лемпардлар танилган. [3]
„Жарима майдонидан жарима майдонигача“ яримҳимоячи

Инглиз тилида бундай ярим ҳимоячилар бох-то-бох („жарима майдонидан жарима майдонигача“) деб аталади. Улар майдон бўйлаб фаол ҳаракатланиб, ҳам ҳужум, ҳам ҳимоя функсияларини бажарадилар[4]. Бу турдаги ўйинчилар юқори чидамлиликка, шунингдек, тўпни танлаш, тўғри узатиш ва зарба бериш қобилиятига эга бўлишлари керак[5].
Бу турдаги яримҳимоячилар орасида Браян Робсон, Лотар Маттеус, Патрик Виэйра, Рой Кин, Стивен Жеррард кабилар бор.[3][5].

Ёлғон ўнлик
Ушбу ролдаги ўйинчи ҳужумкор яримҳимоячи ўрнида жойлашади, лекин у қанотга ўтиб, ҳужумда ҳаракат қилади, у ерда сон жиҳатдан устунликни яратади ва рақиб ҳимоясини бошқаради. Кўпинча мураббийлар бундай натижага марказга қанот ҳужумчисини қўйиш орқали эришадилар, у тўпни қабул қилиб, одатдагидай қанотга ўтади.
Қанот яримҳимоячиси
„Вингер“ сўрови бу ерга йўналтирилади; бошқа маъноларини ҳам кўринг.
Қанот яримҳимоячилари бевосита ён чизиғига яқин жойда ҳаракат қилишади. Классик схемаларда қанот ҳужумчиларининг орқасида жойлашади. Замонавий футболда уларнинг ҳам вазифаларини бажарадилар, шу сабабли уларни „вингерлар“ (инглизча: wингер) деб номлашади, ўйинчи ролини қанот ҳужумчиси ёки қанот яримҳимоячисига тайинлаш эса кўпинча шартли бўлиб қолмоқда. Ҳужумларга тушишдан ташқари, бу яримҳимоячилар ўз ўйин майдонларини тўлиқ ҳимоячилар ва рақиб таянч ҳужумчилари пасларидан ҳимоя қилишлари керак.
Қанот ҳимоячиси майдон ён қатори ўйинчиси (қош чизиғида) ҳам бўлиши мумкин; бу ерда ҳимоячи билан фарқ ҳужумга эътиборни қаратиш даражасида бўлиб, бу (даража) шерикларнинг позицияси билан қўллаб-қувватланади. Бу рол ўйинчилари орасида Гарринча, Стенли Метюс, Роберт Пирес, Девид Бекхем, Лионел Мессиларни ажратиб кўцатиш мумкин.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Поситионс гуиде: Cентрал мидфиэлд“ (эн). ББC Спорт.
- ↑ 2,0 2,1 „Фоотбалл / Соccер Поситионс“ (эн). ЭхпертФоотбалл.cом. 2012-йил 23-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 21-март.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Поситионс ин Фоотбалл“ (эн). ТалкФоотбалл.cом.
- ↑ „Бох то бох Боwер“ (эн). ББC Спорт (2002-йил 29-апрел).
- ↑ 5,0 5,1 „Тҳе Қуэстион: ис тҳе бох-то-бох мидфиэлдер деад?“ (эн). Тҳе Гуардиан (2009-йил 22-апрел).
Ҳаволалар
- Позиции в футболе (ингл.)
- Алексей Логинов. „Камасутра по-итальянски“ (ру). Спорц.ру (2013-йил 26-январ). — „Блог «Моя Италия» приводит классификацию футбольных амплуа в том виде, как это принято в Италии“. 2013-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-феврал.