Yetti xazina: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi


Yetti xazina — qozoqlarning anʼanaviy dunyoqarashidagi falsafiy tushunchalardan biri. Qozoq xalqi Yetti xazinani erkak kishining hayoti bilan bogʻlab, unga quyidagilarni kiritadi:
- Yigit;
- Goʻzal ayol;
- Qumay tazi;
- Beren miltiq;
- Tulpor ot;
- Aql-bilim;
- Qiron burgut.
Boshqa variantlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Yetti rizq
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xalq Yetti xazinani hayot ehtiyojlarining asosi sifatida talqin qilgan. Qozoq xalqining Yetti xazinani — Yetti rizq deb atashining maʼnosi ham shunda. „Yetti rizq“ga quyidagilar kiradi:
- 1) Insonning aqli, tafakkuri. Chunki insoniyat aql orqali hayvonot dunyosidan ajralib, dunyo egasiga aylangan;
- 2) Sogʻliq, yaʼni tan salomatligi;
- 3) Oq roʻmol, yaʼni uy bekasi — erkakning umr yoʻldoshi, bolalarning onasi. Qozoq xalqi qadimdan „Ikki bosh boʻlmasa, ikki mol boʻlmaydi“ deb, ayolni hayot davomchisi sifatida ulugʻlagan;
- 4) Farzand. Bola — inson hayotining davomchisi va quvonchi;
- 5) Koʻngil. Koʻngil va niyat keng boʻlsa, totuvlik va baraka boʻladi;
- 6) Yer. „Yersiz — el yetim, ersiz — yer yetim“;
- 7) It. U azaldan insonning ishonchli hamrohi boʻlib kelgan.
Islom dinida
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Qidir (Xizr). U faqat oʻzi yoqtirgan insonlarga nasib etadi. Qidir nasib etgan inson boylikka erishadi degan tushuncha mavjud;
- Baxt — alohida yaratilgan qudrat egasi. Baxt berilmaydi, balki qoʻnadi. Baxt qoʻngan inson el va yerga egalik qiladi;
- Aql — boylik va baxtning tayanchi;
- Sogʻliq. Tanda salomatlik boʻlmasa, hayotda na bezak va na maʼno boʻladi deyiladi;
- Oq roʻmol. Diniy rivoyatlarga koʻra, Alloh insonni tuproqdan yaratib, unga jon bergach, inson naslini davom ettirish uchun uning chap qovurgʻasidan Momo Havoni yaratgan;
- Tuz — Allohning insonlar va jonivorlarga bergan rizqi, tugamaydigan neʼmati;
- It — Odam Ato va Momo Havoning ilk hamrohi va himoyachisi. Ushbu islomiy rivoyatdagi Yetti xazina Allohning moʻjizasi bilan yuz beradi. Bundan maqsad — „Barcha ish Allohning irodasidadir, xudosiz qamish ham sinmaydi“ degan maʼnoni anglatadi.
Boshqa xalqlarda
[tahrir | manbasini tahrirlash]Yetti xazina tushunchasi boshqa xalqlarda ham uchraydi. Masalan, yunon afsona va rivoyatlarida Yetti xazina boshqacha talqin qilinadi:
- 1) Moviy osmon. U olam sirlarini oʻz bagʻriga sigʻdirib, ularning oʻz holatini saqlab turadi;
- 2) Quyosh. U olamdagi tiriklikni boshqaradi. Barcha mavjudot Quyosh nuridan oziq oladi;
- 3) Oy. Tungi hayot manbai. Oy tun qorongʻusida tabiatni yoritib, tebrantirib turadi;
- 4) Olov. Olov — Quyoshning yerdagi aksi. Odamlar olovdan foydalanish orqali dunyoning toʻrt tomoniga tarqalgan;
- 5) Suv. Suvsiz hayot yoʻq. Suv yerga quvvat, oʻsimliklar va jonivorlarga oziq hamda goʻzallik beradi;
- 6) Yer. Yer — hayot onasi. U jonivorlar va oʻsimliklar olamiga koʻrk, qiyofa va shakl beradi;
- 7) It — Odam Ato va Momo Havoning jannatdan quvilib, yerga tushganidagi ilk hamrohi, doʻsti va himoyachisi. Shu sababli u Yetti xazinadan biri hisoblanadi[1].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ "Qazaqstan": Ұlttiq ensklopediya/Bas redaktor Ә. Nisanbaev — Almati „Qazaq ensiklopediyasi“ Bas redaksiyasi, 1998 ISBN 5-89800-123-9