Yo-yo
Ё-ё (шунингдек, ёё деб ҳам ёзилади) ўйинчоқ бў либ, иккита дискга уланган ўқ ва ғалтакга ўхшаб ўқ атрофида ўралган ипдан иборат. Бу қадимги ўйинчоқ бўлиб, у милоддан аввалги 500 йилдан бери мавжудлигини исботлайди. Ё-ё ХВИИ асрда бандалоре деб ҳам аталган.
У тутқич деб номланувчи арқоннинг бўш учидан ушлаб (бир бармоқни — одатда ўрта ёки номсиз бармоқни — сирпанчиқ тугунга киритиш орқали) ўйналади, бу эса тортишиш (ёки отиш ва тортишиш кучи) ёёни айлантириш имконини беради.Ёёни ва ипни бўшатинг (ип йигирадиганнинг ишлашига ўхшаш). Кейин ўйинчи ё-ёни ўйинчининг қўлига қайтаришга имкон беради ва унинг айланиш тезлигидан (ва тегишли айланиш энергиясидан) фойдаланади. Бу кўпинча „ё-ёинг“ деб аталади.
Энг оддий ўйинда ипни ғалтакга қўлда ўраш учун мўлжалланган; ё-ё пастга ташланади, ипнинг учига урилади, сўнгра ипни қўл томонга буради ва ниҳоят ё-ё ушланиб, яна отишга тайёр бўлади. Энг асосий фокуслардан бири шпал деб аталади, бу ерда ё-ё қўлга қайтишдан олдин сезиларли вақт давомида ипнинг охирида айланади.
Этимология ва тарих
"Ё" сўзи, эҳтимол, илокано тилидаги " йóё " сўзидан ёки Филиппин тилидан келиб чиққан[1].
Милоддан аввалги 440-йилга оид юнон сопол идишидаги расмида ё-ё билан ўйнаётган бола тасвирланган[1] (ўнгга қаранг). Ўша даврдаги юнон ёзувларида ёғочдан, металлдан ёки бўялган терракотадан (оловли лойдан) ясалган ўйинчоқлар тасвирланган. Терра-кота дисклари бола вояга этганида маълум худоларга ёшлик ўйинчоқларини тантанали равишда тақдим этиш учун ишлатилган — бошқа материаллардан иборат дисклар ҳақиқий ўйин учун ишлатилган.
Биринчи ё-ё компанияси
1928-йилда Қўшма Штатларга филиппинлик муҳожир Педро Флорес Калифорниянинг Санта Барбара шаҳрида Ё-ё ишлаб чиқариш компаниясини очди. Бизнес ўнлаб қўлда ясалган ўйинчоқлар билан бошланди; 1929-йилнинг ноябрига келиб Флорес Лос-Анжелес ва Голливудда иккита қўшимча заводни ишга туширди, уларнинг барчаси биргаликда 600 ишчини иш билан таъминлади ва кунига 300 000 дона ишлаб чиқаради.
Флорес томонидан оммалаштирилган филиппин дизайни ва ибтидоий ё-ёлар ўртасидаги асосий фарқ ё-ёнинг кичкиналаштирилишидадир. Қадимги (ва баъзи қиммат бўлмаган) ё-ё дизайнларида ип ўқга тугун ёрдамида боғланган. Ушбу техника билан ё-ё фақат олдинга ва орқага кетади; у осонлик билан қайтиб келади, лекин уни тўтатиш мумкин эмас. Флореснинг дизайнида, битта узлуксиз бўлаги, исталган узунликдан икки баравар кўп, ўқ атрофида ўрнатиладиган бир учида ҳалқа ҳосил қилиш учун бирор нарса атрофида ўралади. Бундан ташқари, илмоқли слип-стринг деб ҳам аталади, бу кичик кўринадиган модификация эркин айланиш пайтида барқарорликни ошириш ва ҳаракатни тўхтатиб туриш туфайли ҳаракатнинг анча хилма-хиллиги ва мураккаблигини таъминлайди.
Кўп ўтмай (тахминан 1929-йил), тадбиркор Доналд Ф. Дункан бу янги моданинг имкониятларини тан олди ва Флорес ё-ё корпорациясини ва унинг барча активларини, жумладан, 1932-йилда янги компанияга ўтказилган Флорес номини сотиб олди.
„Ё-ё“ номи 1932-йилда Сам Дубинер томонидан савдо белгиси сифатида рўйхатга олинган Ванкуверда (Канада) ва Харви Лоу Англиянинг Лондон шаҳрида бўлиб ўтган биринчи Бутунжаҳон ё-ё танловида ғолиб чиқди. 1932-йилда швед Калмартриссан ё-ёслари ҳам ишлаб чиқарила бошланди.
1933-йилда Сурияда ё-ёс тақиқланган эди, чунки кўплаб маҳаллий аҳоли кучли қурғоқчиликда улардан фойдаланишни хурофот билан айблашди.
1946-йилда Дунcан Тойс компанияси Висконсин штатининг Луcк шаҳрида ё-ё заводини очди. Дунcан ё-ё 1999-йилда Рочестер, Ню-Ёркдаги Тҳе Стронгда Миллий ўйинчоқ шон-шуҳрат залига киритилган.
1960-йилларда ё-ёга бўлган қизиқишнинг қайта тикланиши
Иккинчи жаҳон урушидан кейин сотувларнинг пасайиши Дунканни 1962-йилда бир қатор телевизион рекламалар билан ўзининг „Ё-Ё“ савдо белгиси учун қайтиш кампаниясини бошлашга ундади.
1965-йилда товар белгисига оид ишда федерал апелляция суди Роял Топс компанияси фойдасига қарор чиқарди ва ё-ё давлат мулкига айланган ва Дункан энди мутлақ ҳуқуқларга эга эмаслигини аниқлади. Ушбу ҳуқуқий кураш ва бошқа молиявий тазйиқлар натижасида юзага келган харажатлар натижасида Дунканлар оиласи 1968-йилда компания номини ва тегишли савдо белгиларини 1955-йилдан бери Дунканнинг пластик моделларини ишлаб чиқарган Фламбеау, Инc компаниясига сотди.
Ё-ёнинг такомиллашиши
Машҳурлик 1970 ва 1980-йилларда тарқалгач, ё-ё технологиясида, биринчи навбатда, тор ва ўқ ўртасидаги боғлиқлик билан боғлиқ бир қатор янгиликлар пайдо бўлди. 1979-йилда тиш шифокори Том Куҳн „Но Живе 3-ин-1“ ё-ёни патентлади ва дунёдаги биринчи „ажраладиган“ ё-ёни яратди, бу ё-ё ўйинчиларига ўқни ўзгартиришга имкон берди.
Швециянинг СКФ ёё компанияси 1984-йилда ажраладиган янги ё-ёларни қисқача ишлаб чиқарди. 1990-йилда Куҳн алюминий шарли бўлган СБ-2 ё-ё-ни тақдим этди ва бу биринчи муваффақиятли шарли ё-ёга айланди.
Барча шарли ё-ёларида шарли ажраладиган ё-ё айланаётганда ишқаланишни сезиларли даражада камайтиради, бу эса узоқроқ ва мураккаброқ фокусларни амалга ошириш имконини беради. Кейинги ё-ё эгалари бу қобилиятдан ўзларининг афзалликлари учун фойдаланганлар ва қўзғалмас ўқ конструкцияларида мумкин бўлмаган янги фокусларни яратдилар.
Бозорда стандарт зангламайдиган пўлатдан ясалган ажраладиган оригинал дизайни ва / ёки материалидан четга чиқадиган кўплаб янги турдаги ё-ёлар мавжуд. Мисол учун, маълум бир турдаги ё-ёлар ипни ё-ёнинг ён томонларига ишқаланишига йўл қўймаслик учун ичкарига қараган эгри сиртга эга, бу эса мураккаб торли найрангларни бажаришда кераксиз ишқаланишга олиб келади. Бошқа ишлаб чиқарувчилар буни худди шундай ички қависли сирт билан такрорлайдилар, лекин кичик ўзгаришлардан фойдаланадилар. Баъзи юқори даражадаги ажраладиган ё-ёлар ички ишқаланишни камайтириш учун ажраладиган шарларида керамик композициялардан фойдаланади ва яна юмшоқ айланиш ё-ёни яратади. Рубй каби қимматбаҳо материаллар, шунингдек, ҳаддан ташқари қаттиқлик каби хусусиятлари учун прототип ажраладиган материал сифатида ишлатилган.[2] Материал биринчи марта 2018-йил май ойида Wолф Ёё Wоркс томонидан ишлаб чиқарилган шарли ё-ё прототипида синовдан ўтказилди.
Техникалар
Тўхтатиб туриш
Шпал энг кенг тарқалган ё-ё отиш турларидан бири бўлиб, айланишдан ташқари деярли барча ё-ё улоқтиришлар учун асосдир. Ё-ёнинг ўралган ипнинг охирида қолиб, айланаётган ҳолатда туриш тўхтатиб туриш деб номланади. Ё-ё ипнинг охирида „тўхтатиб туриш“ ҳолатида бўлса, " ит билан юриш позицияси ", „айлантириш“ ёки янада мураккаб „ё-ёни силкитиш“ каби фокусларни бажариш мумкин.
Отишнинг моҳияти шундаки, ё-ё жуда аниқ билак ҳаракати билан улоқтирилади, шунда ё-ё ипнинг охирига етганда у ипни улоқтирувчининг қўлига қайтармасдан ўз жойида айланади. Аксарият замонавий ё-ёларда бунга ёрдам бериш учун ажраладиган ёки шарли металл мавжуд, аммо агар у қаттиқ ё-ё бўлса, кучланиш бунга имкон берадиган даражада бўш бўлиши керак. Бунинг иккита асосий усули: ё-ёни бўшатиш учун ипнинг пастки қисмида ўтиришга рухсат бериш ёки (2) кучланишни юмшатиш учун фокусни бажариш. Бирор киши „тўхтатиб туриш“ ҳолатини тугатишга қарор қилганда, билагини силкитади ва ё-ё ипини „ушлайди“ ва яна қўлига келтиради. „Капалак“ шаклидаги шарли ё-ё, асосан, ипли найранглар учун ишлатилади, кўпинча секин қайтади ёки умуман қайтмайди, ё-ё қайтиши учун „боғлаш“ни талаб қилади.
Рақобатда тўхтатиб туришни ўзлаштириш керак. Қиммат бўлмаган қўзғалмас ўқли ё-ёлар одатда 10-20 сония атрофида айланади, қиммат шарли ё-ёлар эса улоқтиришга қараб тахминан 1-4 дақиқа айланиши мумкин.Жаҳон рекорди тўхтатиб туриш вақти қўзғалмас ўқ учун 3:51,54 дақиқа ва ажраладиган ё-ё учун 21:15,17 дақиқани ташкил этди.[3] 2012-йилда ажраладиган ё-ё тўхтатиб туриш вақти рекорди C3ЁёДесигн БТҲ томонидан 30:28,30 дақиқалик вақт билан янгиланди.
Жисмоний механизм
Ё-ё биринчи марта чиқарилганда, тортишиш (ва отиш) унга трансляцион кинетик энергия беради ва албатта, ип ечилиши кераклиги сабабли, бу энергиянинг катта қисми айланма кинетик энергияга айланади, бу эса ё-ёнинг эркин ҳаракатини ўрнатади. ва унинг тез айланишига олиб келади. Ё-ё пастга йўналганида, у потенциал энергияни ўз айланишида тортишиш кучидан иккала трансляцион энергияга айлантиради ва тортишиш кучини тўлиқ қўлгача енгади.
Бутун ҳаракат давомида айланиш ҳисси ўзгармаслиги сабабли, ё-ё қайтиб келганда ип тескари йўналишда айланади. Агар ё-ёнинг ўқи ипга ҳалқа билан уланган бўлса, ипни ўрашни бошлаш учун зарур бўлган ё-ёнинг оғирлигини енгиш учун этарли ишқаланиш кучи бўлмаслиги мумкин. Бундай ҳолда, ё-ё ипнинг охирида (ёки тўхтатиб туриш) айланишда давом этади, шунчаки орқага қайтиш ўрнига, кичик динамик ишқаланиш туфайли бироз тормозланади. Бироқ, агар ип бироз юқорига силкитилса ёки қўл туширилса, ипда ҳосил бўлган бўшлиқ унинг мил атрофида ўра бошлашига имкон беради, шу билан ишқаланиш кучаяди ва статик ишқаланиш кучи тортишиш кучидан юқорига кўтарилганда уни ушлаб туришга имкон беради. ё-ёни ипнинг пастки қисмида ушлаб туриш, ё-ёни қўлга қайтиб, ипни шамол қилиш.
Патентлар кучланишни назорат қилиш ва созланиши механизмни яратиш учун янада мураккаб механизмларни яратиш учун берилган.
Яна қаранг
- Хитойликларнинг ё-ёси
- Эскимоларнинг ё-ёси
- Шарикли ё-ё
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 ҳттпс://эн.wикипедиа.орг/wики/Ё-ё#cите_ноте-Миллер2004-2
- ↑ „Wолф Ёё Wоркс он Инстаграм: "Жуст тестинг оут #wолфёёwоркс Амарок wитҳ а 1 оф 1 рубй беаринг, ёу саw ит ҳере фирст! Wҳат ис ёур фавоурите беаринг тйпе?"“ (эн). Инстаграм. Қаралди: 2019-йил 12-июл.
- ↑ Америcан Ё-Ё Ассоcиатион wебсите.