Yukava potensiali
Заррачалар, атом ва конденсацияланган муҳитлар физикасида Юкава потенсиали (шунингдек, экранланган Кулон потенсиали деб ҳам аталади) япон физиги Хидеки Юкава номи билан аталган потенсиалдир. Потенциал қуйидаги шаклга эга:
Бу ерда г - масштаб шкаласи константаси, я'ни потенциал амплитудаси, м - заррачанинг массаси, р - заррачагача бо'лган радиал масофа ва α - бошқа масштаб константаси, шунинг учун тахминий диапазондир. Потенсиал р -да монотон равишда ортиб бормоқда ва у салбий, бу кучнинг тортишиш кучилигини билдиради. ХБС тизимида Юкава потенциалининг бирлиги (1/метр).
Электромагнетизмнинг Кулон потенциали Юкава потенциалига мисол бо'ла олади, бунда фактор 1 га тенг. Буни фотон массаси м 0 га тенг деб талқин қилиш мумкин. Фотон о'заро та'сир қилувчи, зарядланган зарралар орасидаги та'сир ташувчисидир.
Мезон майдони ва фермион майдони о'ртасидаги о'заро та'сирларда г доимийси ушбу майдонлар орасидаги о'лчов жуфтлиги константасига тенг. Ядро кучига келсак, фермионлар протон билан бошқа протон ёки нейтрон бо'лиши мумкин.
Тарихи
Хидеки Юкаванинг 1935-йилдаги мақоласигача[1] физиклар Жеймс Чадвикнинг кичик ядро ичида жойлашган, радиуси 10-14 метр бўлган мусбат зарядланган протон ва нейтронлардан иборат атом модели натижаларини тушунтириш учун курашдилар. Физиклар бу масштабдаги электромагнит кучлар та'сири протонларнинг бир-бирини итариши ва натижада ядро парчаланишига олиб келишини билишган.[2] Шундай қилиб, элементар зарралар орасидаги о'заро та'сирларни янада тушунтириш учун мотивация пайдо бо'лди. 1932-йилда Вернер Ҳеисенберг ядро ичидаги нейтронлар ва протонлар о'ртасидаги "Платзwечсел" (миграция) о'заро та'сирини таклиф қилди, унга ко'ра нейтронлар протон ва электронлардан иборат композит зарралар эди. Ушбу композит нейтронлар электронларни чиқаради, протонлар билан тортишиш кучи ҳосил қилади ва кейин о'злари протонларга айланади. 1933-йилда Солвай конференциясида Гейзенберг о'зининг о'заро та'сирини таклиф қилганда,куч қисқа масофалилиги туфайли, физиклар бу икки шаклда бо'лиши мумкин деб тахмин қилишди:
[3] Бироқ, унинг назариясида ко'п муаммолар бор эди. Я'ни, спини 1/2бо'лган электрон ва протоннинг спини 1/2 бо'лган нейтрон ҳосил қилиши мумкин эмасди. Гейзенберг бу масалага муносабати изоспин г'ояларини шакллантиришга давом этади.
Кулон потенциалига бог'лиқлиги


Агар заррачанинг массаси бо'лмаса (я'ни, м = 0), у ҳолда Юкава потенсиали Кулон потенсиалига камаяди ва диапазон чексиз дейилади. Аслида, бизда қуйидаги чиқади:
Натижада, тенглама ко'риниши
Кулон потенциали шаклига соддалашади
бу ерда биз масштаб константасини о'рнатамиз:[4]
Юкава ва Кулон учун узоқ масофали потенциал кучнинг таққосланиши 2-расмда ко'рсатилган. Ко'риниб турибдики, Кулон потенциали узоқроқ масофага та'сир қилади, Юкава потенциали эса нолга тез яқинлашади. Бироқ, ҳар қандай Юкава потенциали ёки Кулон потенсиали ҳар қандай катта р учун нолга тенг эмас.
Фуре конвертацияси
Юкава потенциалининг массив майдон билан бог'лиқлигини тушунишнинг энг осон ё'ли унинг Фуре конвертациясини о'рганишдир.
-
бу ерда интеграл к 3-вектор моментининг барча мумкин бо'лган қийматлари бо'йича бажарилади. Ушбу шаклда ва масштаблаш факторини бирга тенг деб белгилаш, , каср Клеин-Гордон тенгламасининг тарг'иботчиси ёки Грин функцияси сифатида ко'рилади.
Фейнман амплитудаси

Якка заррача алмашинуви. Юкава потенциалини жуфт фермионнинг о'заро та'сирининг энг паст тартибли амплитудаси сифатида олиш мумкин. Юкава о'заро та'сири фермион майдонини бирлаштиради мезон майдонига
уланиш термини билан бирлаштиради. Икки фермион учун тарқалиш амплитудаси, бири иккинчиси эса бошланг'ич импулсга эга, момент к билан мезонни алмашиши, о'нгдаги Фейнман диаграммаси билан берилган.
Ҳар бир чо'ққи учун Фейнман қоидалари г факторини амплитуда билан бог'лайди; бу диаграмманинг иккита чо'ққиси борлиги сабабли, умумий амплитуда факторга эга бо'лади . Икки фермион чизиг'ини бог'лайдиган о'ртадаги чизиқ мезон алмашинувини ифодалайди. Заррачалар алмашинуви учун Фейнман қоидаси - тарқатувчидан фойдаланиш; массив мезоннинг тарг'иботчиси ҳисобланади . Шундай қилиб, биз ушбу график учун Фейнман амплитудаси бошқа нарса эмаслигини ко'рамиз
Шредингер тенгламасининг хусусий қийматлари
Юкава потенциалига эга бо'лган радиал Шредингер тенгламасини пертурбатив тарзда эчиш мумкин.[5][6][7]. Радиал Шредингер тенгламасидан қуйидаги шаклда фойдаланамиз
ва куч билан кенгайтирилган шаклда Юкаwа потенсиали:
ва созлаш киритамиз, бурчак моменти учун ифода олинади:
учун,
-
Орбитал бурчак моменти ёки Регге траэкторияси учун юқоридаги кенгайиш энергиянинг хос қийматларини ёки эквивалентини олиш учун қайтарилиши мумкин.
-
Юқоридаги бурчак моментининг асимптотик кенгайиши нинг камайиб бораётган кучларида WКБ методи билан ҳам олиниши мумкин. Бироқ, у ҳолда, Кулон потенциалидаги каби ифода Шредингер тенгламасининг марказдан қочма ҳади билан алмаштирилиши керак.
Ко'ндаланг кесим
Юкава потенциалидан фойдаланиб, протон ва нейтрон ёки пион о'ртасидаги дифференциал кесимни ҳисоблашимиз мумкин. Биз Борн яқинлашувидан фойдаланамиз, бу бизга сферик симметрик потенциалда биз чиқувчи тарқоқ то'лқин функсиясини кирувчи текислик то'лқин функцияси ва кичик четлашишнинг йиг'индиси сифатида тахмин қилишимиз мумкинлигини айтади:
бу ерда заррачанинг киришдаги импулси. Функция қуйидагича берилган:
бу ерда заррачанинг чиқишдаги тарқоқ импулси ва кирувчи зарраларнинг массаси (пион массаси билан адаштирмаслик керак). Биз га ни киритиш орқали ҳисоблаймиз :
Интегрални баҳолаш қуйидагини беради
Энергияни тежаш назарда тутадики:
Шунинг учун:
о'рнига қо'йиш орқали қуйидагини оламиз:
Шундай қилиб, биз дифференсиал кесимни оламиз:[4]
Интеграциялашда умумий кесим:
-
Шунингдек қаранг
Манбалар
- ↑ Юкаwа, Ҳ. (1935). „Он тҳе интераcтион оф элементарй партиcлес“. Проc. Пҳйс. Матҳ. Соc. Жпн. 17-жилд. 48-бет.
- ↑ Линcолн, Дон. Ундерстандинг тҳе Универсе: Фром қуаркс то тҳе cосмос. Сингапоре: Wорлд Сcиэнтифиc, 2004 — 75–78-бет. ИСБН 978-9812387035.
- ↑ Миллер, Артҳур И. (1985). „Wернер Ҳеисенберг анд тҳе бегиннинг оф нуcлеар пҳйсиcс“. Пҳйсиcс Тодай. 38-жилд, № 11. 60–68-бет. Бибcоде:1985ПҳТ....38к..60М. дои:10.1063/1.880993.
- ↑ 4,0 4,1 Гриффитҳс, Давид Ж.. Интродуcтион то Қуантум Мечаниcс. Cамбридге, Унитед Кингдом: Cамбридге Университй Пресс, 2017 — 415-бет. ИСБН 978-1-107-17986-8.
- ↑ Мüллер, Ҳ.Ж.W. (1965). „Регге-Поле ин дер ничтрелативистисчен Потентиалстреуунг“. Аннален дер Пҳйсик (Герман). 470-жилд, № 7–8. 395–411-бет. Бибcоде:1965АнП...470..395М. дои:10.1002/андп.19654700708.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: унреcогнизед лангуаге () - ↑ Мüллер, Ҳ.Ж.W.; Счилчер, К. (Фебруарй 1968). „Ҳигҳ-энергй сcаттеринг фор Юкаwа потентиалс“. Жоурнал оф Матҳематиcал Пҳйсиcс. 9-жилд, № 2. 255–259-бет. дои:10.1063/1.1664576.
- ↑ Мüллер-Кирстен, Ҳаралд Ж.W.. Интродуcтион то Қуантум Мечаниcс: Счрöдингер эқуатион анд патҳ интеграл, 2нд, Сингапоре: Wорлд Сcиэнтифиc, 2012. ИСБН 978-9814397735.
-