Yumurtalık (Adana)
Юмурталıк (“тухум уяси” деган маънони англатади) — Туркиянинг Адана вилоятидаги машҳур курорт туман. Илгари Аэгеаэ, Аяс, Лейс ёки Лаиаззо деб номланган[1]. Ушбу туман Адана шаҳридан тахминан 40 км (25 ми) жанубда жойлашган ўрта ер денгизи портидир. Юмурталıкнинг аҳолиси қишда 5000 дан ошмаслигига қарамасдан, ёзда 30-40 000 кишигача кўтарилади, чунки Адана шаҳри аҳолисининг кўпчилиги бу ерда дам олиш уйларига эга бўлиб асосан ёзда кўчиб келишади.
Юмурталıк Юмурталıк тумани | |
|---|---|
 | |
 ТуркияБайроқ | |
| Мамлакат | Туркия |
| Майдон | 553 км2 (214 кв ми) |
| Расмий тил(лар)и | турк тили |
| Вақт минтақаси | УТCШЙВ |
| Почта индекс(лар)и | 01680 |
| Автомобил коди | 01 |
Маҳаллалар
Юмурталıкдаги 24 маҳалладан 6 таси марказда жойлашган. Марказий маҳаллаларда 5236 нафар (30,4%) аҳоли истиқомат қилади. Унинг энг чекка маҳалласи Еşилкöй, марказдан 34,4 км узоқликда жойлашган. Юмурталıк аҳолиси 2017-йилда 2,49 фоизга камайган.
Юмурталıк туманидаги маҳаллаларнинг, маҳалладан туман марказигача бўлган масофаси ва аҳолиси сони:
| Но | Маҳалла номи | Масофаси(км) | Аҳоли сони |
| 1 | Акдениз Маҳ. | 0,3 | 1.393 |
| 2 | Акюва Маҳ. | 2,6 | 392 |
| 3 | Аяş Маҳ. | 0,0 | 724 |
| 4 | Девриşие Маҳ. | 2,0 | 810 |
| 5 | Кемалпаşа Маҳ. | 1,8 | 1.206 |
| 6 | Öрен Маҳ. | 0,6 | 758 |
| Юмурталıк (маркази) | 5.283 | ||
| 7 | Асмалı Маҳ. | 28,8 | 988 |
| 8 | Айвалıк Маҳ. | 10,7 | 435 |
| 9 | Демиртаş Маҳ. | 6,9 | 641 |
| 10 | Девеcиуşаğı Маҳ. | 17,2 | 657 |
| 11 | Гöловасı Маҳ. | 19,9 | 786 |
| 12 | Ҳамзалı Маҳ. | 15,9 | 338 |
| 13 | Ҳайлазлı Маҳ. | 13,4 | 363 |
| 14 | Калдıрıм Маҳ. | 29,2 | 1.282 |
| 15 | Калемли Маҳ. | 4,1 | 191 |
| 16 | Кесмебурун Маҳ. | 32,3 | 68 |
| 17 | Кıрмıзıдам Маҳ. | 32,9 | 224 |
| 18 | Кузупıнарı Маҳ. | 24,8 | 1.682 |
| 19 | Нарлıöрен Маҳ. | 14,1 | 324 |
| 20 | Сугöзü Маҳ. | 16,3 | 782 |
| 21 | Еникöй Маҳ. | 6,3 | 352 |
| 22 | Еşилкöй Маҳ. | 34,4 | 1.581 |
| 23 | Юмурталıк Маҳ. | 7,1 | 194 |
| 24 | Зейтинбели Маҳ. | 12,8 | 1.480 |
| Юмурталıк (қишлоқ) | 12.368 | ||
| Юмурталıк (округ) | 17.651 |
Юмурталıк йирик эркин иқтисодий зонага эга бўлиб, ҳозир фаолият кўрсатаётган ёки қурилаётган ўттизга яқин корхонанинг ишлаб чиқариш бўлинмалари жойлашган. Фаолият соҳалари нефт-кимё, синтетик толалар ва пўлат саноатидан иборат[2].
Тарихи
Ушбу Порт туман узоқ тарихга эга, тарихи камида милоддан аввалги 2000-йилгача бориб тақалади. Зейтинбели Ҳöюк тепалигидан милоддан аввалги ХВИИ асрга оид Хет сопол буюмлари топилган.
Рим империяси даврида туман Римнинг Киликия вилояти таркибига кирган. Авлиёлар Космас ва Дамиан христиан агиографияси билан шуғулланган. Ушбу эгизак ака-ука аслида шифокорлар бўлиб, Эгеяда ўз касблари билан шуғулланганлар. Улар хизматлари учун ҳеч қандай тўловни қабул қилмаганлар ва охир-оқибат Диоклетиан ҳукмронлиги даврида вафот этишган[3].
Ўрта асрларда, айниқса ХИИИ асрда, Эгея Киликия Арманистон Қироллигининг муҳим порт шаҳрига айланди. Венецияликлар Аэгеаэ Аиаззо ёки Лаиаззо деб аташган ва у маҳаллий аҳоли орасида Аяс (арманча: Այաս) номи билан машҳур бўлган[4]. Акренинг қулаши[5] ва Тарсус бандаргоҳининг лой билан қопланиши, Аяснинг шарққа томон кенгайишига ва туманнинг ғарб ва Шарқ ўртасидаги асосий савдо марказига айланишига олиб келди[6]. Арман қироллари ўша даврда Италиянинг бир қанча шаҳар-давлатларига турли савдо имтиёзлари берган кўплаб шартномалар бўйича музокаралар олиб борган[7].
1266—1322-йиллар оралиғида мамлуклар ва туркманларнинг бу ҳудудга бостириб боришлари савдогарчилик фаолиятида ма'лум давр узилишларга олиб келди. Марко Поло 1271-йилда Хитойга саёҳатини бошлаш учун бу ерга келади ва у бу шаҳарни "савдо учун энг яхши шаҳар" деб та'рифлаб, "бу шаҳарга барча зираворлар, ипак, олтин ва жун олиб кирилганини" қўшимча қилади[8].
Юмурталıк бугун
_Beach.jpg)
Туманнинг денгиз суви тоза ва қирғоқда ҳам осойишталик мавжуд, шунинг учун Юмурталıк, Адана ва Чукурова вилоятининг бошқа шаҳарлари аҳолиси учун дам олиш кунлари бу ер дам олиш масканидир, улар одатда қўшма биноларда қурилган денгиз бўйидаги дам олиш квартираларида қолиш учун бу ерга келади. Кундузи сузиш ва пляж бўйлаб сайр қилиш учун ёки кечқурун қишлоққа сайр қилиш учун вақти-вақти билан ташриф буюрувчилар учун кичик меҳмонхоналар ва меҳмон уйлари ҳам мавжуд. Жамоат пляжлари муниципалитет томонидан унчалик яхши сақланмаган ва улар ба'зан ахлат билан қопланган ҳолатда бўлади. Аммо дам олиш қишлоқларида шахсий пляжлар мавжуд бўлиб, улар тоза сақланади ва бегоналар томонидан кичик кундалик кириш тўлови эвазига фойдаланишлари мумкин.
Манбалар:
- ↑ Тäубер, Ҳанс (Виэнна).
- ↑ „Эн бüйüк терсане (Тҳе ларгест шипярд)“ (тр). Ложипорт. 2012-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-ноябр.
- ↑ „CАТҲОЛИC ЭНCЙCЛОПЕДИА: Сц. Cосмас анд Дамиан“. www.неwадвент.орг.
- ↑ Эсер, Эрдал. „ФРОМ ТҲЕ РОМАН СЕТТЛЕМЕНТ ОФ АИГАИ ТО АЙАС“. Ҳрcак.срcе.ҳр.
- ↑ Ҳилд анд Ҳелленкемпер, Фриэдрич анд Ҳансгерд. Табула Империи Бйзантини, Бд. 5 Киликиэн унд Исауриэн, Виэнна: Верлаг дер Остерреичисчен Академиэ дер Wиссенсчафтен, 1990 — 141-бет.
- ↑ Ҳилд, Фриэдрич. Дас бйзантинисче Страссенсйстем ин Каппадокиэн. Виэнна: Верлаг дер Остерреичисчен Академиэ дер Wиссенсчафтен, 1977 — 32, 51–59, 125–129, 96–100, 125-бет.
- ↑ Эдwардс, Роберт W.. Тҳе Фортифиcатионс оф Армениан Cилиcиа: Думбартон Оакс Студиэс ХХИИИ. Wашингтон, Д.C.: Думбартон Оакс, Трустеэс фор Ҳарвард Университй, 1987 — 77–83, эсп. ноте 4, 281, плс.25а-29б, 290а, 291а-бет. ИСБН 0-88402-163-7.
- ↑ „Аяş Антиқуэ Тҳеатре ин Туркей'с соутҳ раисес cуртаинс афтер 2,000 еарс“. Ҳüрриет Даилй Неwс.