Yuqori Volta Respublikasi
Юқори Волта Республикаси (фр. Рéпублиқуэ де Ҳауте-Волта), ҳозирги Буркина-Фасо — Франсуз Ҳамжамиятидаги ўзини ўзи бошқарадиган муҳторият, кейинчалик Ғарбий Африкадаги мустақил давлат. Бу ном Волта дарёсидан келиб чиққан бўлиб, унинг келиб чиқиши мамлакат ҳудудида жойлашганлигидир. Пойтахти Уагадугу шаҳри.
Юқори Волта Республикаси фр. Рéпублиқуэ де Ҳауте-Волта
| |
|---|---|
|
Шиор: фр.“Унитé, Траваил, Жустиcе” Бирлик, Меҳнат, Адолат | |
| Мадҳия: “Ҳймне Натионал Волтаïқуэ” | |
 | |
| Пойтахт | Уагадугу |
| Энг катта шаҳар | Уагадугу ва Бобо-Диуласо |
| Расмий тил(лар) | Франсузча |
| Ҳукумат | Республика |
| Морис Ямеого | |
| Жерар Канго Уэдраого | |
• Ташкил Топган |
1960-йил 11-декабрдан |
• Тугатилган |
1985-йил 4-августгача |
| Майдон | |
• Бутун |
274 200 км2 |
| Аҳоли | |
• 1980-йилги рўйхат |
6 823 000 киши |
| Пул бирлиги | Африка франки |
Тарихи
1958-йил 11-декабрда[1] референдум натижаларига кўра Юқори Волта мухтор республикаси деб эълон қилинди. Унга мухтор республика мақоми берилгунга қадар у Франсия иттифоқи таркибига кирган Франсиянинг мустамлакаси эди.
Юқори Волта ҳудуди мухторият деб эълон қилинишидан бир неча ой олдин парламент тузилди (1958-йил декабрда — Миллий Мажлис), бу ерда ўз-ўзини бошқаришни ёқлаган Бирлашган Африка Демократик партиясининг Волта бўлими кўпчилик овозларни олди.
1958-йилда Юқори Волта ҳукумати 1959-1960-йилларда яратилиши режалаштирилган ва мавжуд бўлган Мали Федерацияси таркибига кириш истагини билдирди (Мали ва Сенегал ҳудудида жойлашган), аммо, республика чегарадош бўлган Кот-д'Ивуар босими остида у (Дагомея Республикаси каби) ушбу федерацияга қўшилиш даъволаридан воз кечди.
1959-йил 30-мартда бўлиб ўтган парламент сайловларида мустақиллик тарафдори бўлган янги партия Волта демократик иттифоқи (ВДИ) 75 ўриндан 64 тасини қўлга киритди.
1959-йил 9-декабрда республика ҳукумати томонидан давлат байроғи қабул қилинди.
1959-йил 11-декабрда ВДИ партияси раҳбари Морис Ямеого (1958-йилдан бери бош вазир бўлган) Франсиядан бутунлай ажралиб чиқишга йўл бошлаган республика президенти этиб сайланди; Ямеогонинг биринчи имзолаган қонуни натижасида, у аъзо бўлган партиядан ташқари барча сиёсий партиялар тақиқланди.
1960-йил 11-июнда Франсия билан Юқори Волта Республикаси ўртасида шартнома имзоланди[2], бунинг натижасида 1960-йил 5-августда Юқори Волта Республикасига мустақиллик берилди[3]; 1984-йилда давлат Буркина-Фасо Республикаси деб ўзгартирилди.
Давлат тузилиши
Юқори Волта — республика. Амалдаги конституция 1970-йил 14-июнда референдум орқали тасдиқланган. Давлат бошлиғи — президент бўлиб, у умумий, тўғридан-тўғри сайловлар асосида аҳоли томонидан 5 йил муддатга сайланади. Конституция кучга киргандан кейин 4 йил ичида фақат армиянинг энг юқори зобити президент лавозимига сайланиши мумкин. Президент кенг ваколатларга эга: у қуролли кучлар Бош қўмондони, Олий Мудофаа кенгашининг раиси, бош вазирнинг таклифига биноан вазирларни, шунингдек, барча юқори лавозимли фуқаролик ва ҳарбий амалдорларни тайинлайди, парламентни муддатидан олдин тарқатиб юбориш ҳуқуқига эга ва бошқалар.
Парламент — бир палатали Миллий ассамблея — аҳоли томонидан 5 йилга сайланади. Сайловда иштирок этиш ҳуқуқи 21 ёшга тўлган барча фуқароларга берилади. Парламентнинг қонун чиқарувчи ваколатлари чекланган: у фақат маълум бир доирадаги масалалар бўйича қонунлар ишлаб чиқиши мумкин.
Шаҳарлар ва қишлоқ жамоаларидаги маҳаллий ҳокимият органлари аъзолари ҳукумат томонидан тайинланадиган махсус делегациялардир. Ҳар бир делегациянинг бошида туман ёки туман коменданти туради. 1965-йилда қишлоқларда иқтисодий ва ижтимоий ривожланиш масалалари билан шуғулланувчи маслаҳат органлари — умумий кенгашлар ва бошқарув кенгашларидан иборат „Ҳудудни ривожлантириш ташкилоти“ деб номланган ташкилот тузилди.
Суд тизими қуйидагилардан иборат: Олий суд (у конституциявий текширувчи сифатида ҳам ишлайди), апелляция суди ва биринчи инстанция судлари. 1967-йилда қўпорувчилик ва коррупсия ишларини кўриш учун фавқулодда суд ташкил этилди. Одатий ҳуқуқ судлари қолмоқда.
Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари ва бошқа жамоат ташкилотлари
Волта Демократик Иттифоқи (ВДИ) (фр.Унион Дéмоcратиқуэ Волтаиқуэ), 1947-йилда ташкил этилган. 1966-йилгача у Юқори Волтанинг сиёсий ҳаётида монопол позицияни эгаллади. У деҳқонлар орасида катта таъсирга эга эди. Африкани қайта гуруҳлаш партияси (фр.Парти ду регроупемент африcаин), 1958-йилда ташкил этилган. Мамлакатнинг жануби-ғарбий қисмида чекланган таъсирга эга.
Миллий озодлик ҳаракати (фр.Моувемент поур ла Либератион натионале), 1958-йилда асос солинган. У Юқори Волтанинг иқтисодий мустақиллигига эришиш, СССР билан муносабатларни ривожлантириш ва бошқа социалистик давлатлар тарафдори эди.
Волта меҳнаткашларининг касаба уюшмаси, 1958-йилда ташкил этилган, Бутун Африка касаба уюшмалари федерацияси таркибига киради ВКУ билан алоқаларни сақлаб туради.
Африка меҳнаткаш диндорлари конфедерацияси, 1950-йилда ташкил этилган; Бутун Африка содиқ ишчилар иттифоқининг аъзоси.
Манбалар
- ↑ Буркина Фасо.
- ↑ Андоза:БСЭ3
- ↑ „Ҳисторй оф Буркина Фасо“ (эн) (деадлинк). ҳисторёфнатионс.нет. 2013-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 6-феврал.