Yuriy Onufriyenko
Полковник Юрий Иванович Онуфриенко (русча: Юрий Иванович Онуфриенко, украинча: Юрій Іванович Онуфрієнко; 1961-йил 6-февралда туғилган) – истеъфодаги рус космонавти. У 1996-йилда Мир космик стансиясида ва 2001—2002-йилларда Халқаро космик стансияда бўлган иккита кенгайтирилган космик парвозлар фахрийси.
| Юрий Иванович Онуфриенко | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1961-йил 6-феврал Рязне, Украина, Совет Иттифоқи |
| Касби | Учувчи |
| Миллати | Рус |
| Мукофотлари | Россия Федерацияси Қаҳрамони |
| Космик карера | |
| Даража | Полковник |
Космосдаги вақт |
389 кун 14 соат 46 дақиқа |
| Танлаш | 1989 |
Жами ЭВАс |
8 |
Жами ЭВА вақти |
42 соат 33 дақиқа |
| Миссиялар | Союз ТМ-23, Мир ЭО-21, СТС-108, Эхпедитион 4, СТС-111 |
Миссия белгиси |
|
Шахсий ҳаёт
Онуфриенко Совет Иттифоқининг Харков вилояти (ҳозирги Украина) Золочив туманининг Рясне шаҳрида туғилган. Онуфриенко ва унинг рафиқаси Валентина Михайловна Онуфриенконинг 1982-йилда туғилган Юрий ва 1990-йилда туғилган Александр исмли икки ўғли ва 1988-йилда туғилган Елена исмли бир қизи бор. Унинг иккита акаси бор, ота-онаси вафот этган. Онуфриенко теннис, пазандачилик, балиқ овлаш, шахмат ва авиация билан шуғулланади[1].
Таълим
Онуфриенко 1982-йилда В. М. Комаров номидаги Эйск учувчилар учун олий ҳарбий авиация мактабини учувчи-муҳандис дипломи билан тамомлаган. 1994-йилда Онуфриенко Москва давлат университетининг картография бўйича дипломини олди.
Мукофотлар
Онуфриенко „Россия Қаҳрамони“ медали, Россия Федерациясининг учувчи-космонавти унвони, Россия Федерацияси Қаҳрамони „Олтин Юлдуз“ медали ва НАСА космик парвози ва давлат хизматлари учун медаллари билан тақдирланган. 1997-йилда у Франсия Фахрий Легионининг Чевалиэр унвонига сазовор бўлди.
Тажриба
Онуфриенко Совет (кейинчалик Россия) ҳаво кучларида учувчи бўлиб хизмат қилган ва ю ерда 800 соатдан ортиқ парвоз қилган. У Л-29, Сукҳои Су-7, Сукҳои Су-17 (М1-4) ва Л-39 самолётларида учган.
Космонавт фаолияти

Онуфриенко 1989-йилда космонавтликка номзод сифатида танланган. 1989-йил сентабрдан 1991-йил январгача у умумий космик тайёргарлик курсидан ўтди. 1991-йил апрел ойидан бошлаб у синов космонавтлар гуруҳи аъзоси сифатида тайёргарликдан ўтди. 1994-йил март ойидан бошлаб „Шуттле-Мир“ дастури доирасида „Союз ТМ-21“ космик кемаси ва „Мир“ космик станциясида Мир-18 экспедициясининг тайёр экипажи командири сифатида парвоз машғулотларга кирди.
Мир ЭО-21
1996-йил 21-февралдан 2-сентабргача Онуфриенко Мир ЭО-21 экспедицияси қўмондони сифатида хизмат қилди. Онуфриенкони космонавт Юрий Усачов билан бирга олиб кетаётган „Союз ТМ-23“ космик кемаси 1996-йил 21-февралда УТC вақти билан соат 12:34:05да Байқўнғир космодромидан ҳавога кўтарилди. Икки кунлик автоном парвоздан сўнг „Союз“ космик кемаси 23-феврал куни УТC вақти билан соат 14:20да „Мир“ космик стансиясининг олдинга қараган портига туташди[2]. Бир ой ўтгач, у ва Юрий Усачовга НАСА астронавти Шеннон Лусид қўшилди. Мир-21 давомида Онуфриенко кўплаб тадқиқот тажрибаларини ўтказди. Жумладан „Оптизон“ юқори ҳароратли эритиш печидан фойдаланган ҳолда материалшуносликда оқсил кристалларининг ўсиши бўйича тажрибалар. Янги модул Природа, Мир космик стансиясининг еттинчи ва охирги модули 1996-йил 26-апрелда етиб келди[3]. Унинг асосий мақсади масофадан зондлаш орқали Ер ресурслари тажрибаларини ўтказиш ва масофадан зондлаш усулларини ишлаб чиқиш ва текшириш эди. Мир ЭО-21 Прогресс М-31 космик кемаси билан таъминланган. Онуфриенко ва Юрий Усачовга Шеннон Луcид кетганидан кейин франсуз астронавти Клоди Андрé-Дешайс қўшилди.
1996-йил 2-сентабрда Онуфриенко, Усачев ва Клоди Андре-Дешайс „Союз ТМ-23“ капсуласида Ерга қайтишди. Космик кема УТC вақти билан соат 07:41:40да Оқмоладан 108 км жануби-ғарбда (Целиноград) қўнди. Ҳаммаси бўлиб, „Союз ТМ-23“ ва „Мир“ бортида Онуфриенко 193 кун космосда бўлди.
Экспедиция 4

Онуфриенко ИСС 4-экспедициясида қўмондон сифатида хизмат қилди[4]. Онуфриенко Спаcе Шуттле бортида СТС-108 миссияси доирасида коинотга қайтди. 2001-йил 5-декабрда УТC вақти билан 22:19:28да Кеннеди космик марказидан учирилган Эндеавор 2001-йил 7-декабр куни УТC вақти билан соат 20:03да Халқаро космик стансияга (ХКС) туташди[5]. СТС-108 нинг асосий мақсади ИССга таъминот етказиб бериш ва уни сақлашга ёрдам бериш эди. 6+1⁄2 давомида ХКС бортида қолиш мобайнида 3 кишилик Экспедиция 4 экипажи (Онуфриенко ва НАСА астронавтлари Даниэл В. Бурш ва Карл Э. Валз) стансия аппаратларининг парвоз синовларини ўтказдилар, ички ва ташқи техник хизмат кўрсатиш вазифаларини бажардилар ва ишлаб чиқдилар. Стансиянинг илмий тажрибаларни қўшишни қўллаб-қувватлаш қобилиятини синовдан ўтказдилар[6]. Экспедиция 4 экипажи СТС-111 бортида Ерга қайтиб келди, Эндеавоур 2002-йил 19-июнда Калифорниядаги Эдвардс ҳаво кучлари базасига қўнди. Ушбу миссияни якунлашда Онуфриенко коинотда қўшимча 196 кун, жами 389 кунлик космик парвозни амалга оширди.
Космик юришлар
Онуфриенко жами 42 соат 33 дақиқа давом этган саккиз марта космик юришни амалга оширди. 2010-йил июн ҳолатига кўра у космосда энг кўп вақтга эга бўлган астронавтлар рўйхатида 11-ўринни эгаллади. Онуфриенко „Мир“ космик стансиясида бўлганида олтита космик саёҳатни амалга оширди ва ХКСга ташрифи давомида яна иккитасини амалга оширди.
Онуфриенко 1996-йил 15-мартда ўзининг биринчи марта космосга юришини амалга оширди. У космонавт Усачов билан коинотга чиқишни УТC вақти билан соат 01:04да бошлади. Улар иккинчи Стрела бумини ўрнатдилар ва Мир Cооперативе Солар Аррай (МCСА) ни ўрнатишга тайёрланишди. Космосга чиқиш 5 соат 51 дақиқа давом этди.
1996-йил 20-майда Онуфриенко ўзининг иккинчи марта космосга юришини амалга оширди. Космосга чиқиш УТC вақти билан соат 22:50да бошланди ва 5 соат 20 дақиқа давом этган ҳолда 04:10да тугади. Космосга чиқиш пайтида икки космонавт Мир кооператив қуёш массивини (МCСА) Кристалл модули тагида жойлашган ўрнатиш модулининг ташқи қисмидаги ўрнатилган жойидан олиб ташлашди. Массивни Квант-1 модулига етказиш ва кўчириш учун улар Стрела бумини ишлатишди. Икки космик саёҳатчи, шунингдек, Пепси Cола қутисининг алюминий ва нейлон пуп моделини шиширди, кейин улар Ер фонида суратга олишди[7] Пепси Cола компанияси проседура учун пул тўлаган ва филмдан телевидениэ рекламасида фойдаланишни режалаштирган. Бироқ, реклама ҳеч қачон эфирга узатилмаган. Хабарларга кўра, Пепси кейинчалик консерва дизайнини ўзгартирган.
Онуфриенко 1996-йил 24-майда ўзининг учинчи марта космосга чиқишини амалга оширди. У космонавт Усачов билан коинотга чиқишни УТC вақти билан соат 22:50 да бошлади. Улар МCСАни Квант-1 модулига ўрнатдилар. Космосга чиқиш 5 соат 34 дақиқа давом этди.
1996-йил 30-майда Онуфриенко ўзининг тўртинчи марта космик юришини амалга ошириш учун „Мир“ космик станциясидан ташқарига чиқди. У космонавт Усачов билан коинотга чиқишни УТC вақти билан соат 18:20да бошлади. Улар Природа ташқарисида модулли оптоэлектрик мултиспектрал сканерни (МОМС) ва Квант-2 модулига тутқичларни ўрнатдилар. Бу келажакда автотранспортдан ташқари ҳаракатлар пайтида стансия ташқарисида ҳаракатланишни осонлаштиради. МОМС Ер атмосфераси ва атроф-муҳитни ўрганиш учун ишлатилган. Космик юриш 4 соат 20 дақиқа давом этди.

1996-йил 6-июнда Онуфриенко ўзининг бешинчи марта космик юришини амалга оширди. У Усачов билан Швейсария/Россия Комза тажрибасида микрометеороид детекторларини ўрнатди. Кассеталарни алмаштирди ва заррачаларга таъсир қилиш тажрибасини, Мир намунасини қайтариш тажрибасини ва қурилиш материалларининг космик шароитларга таъсирини ўрганадиган СКК-11 касетини ўрнатди[7].. Космосга чиқиш 3 соат 34 дақиқа давом этди.
Онуфриенко 1996-йил 13-июнда ўзининг олтинчи марта космосга чиқишини амалга оширди. Космосга чиқиш УТC вақти билан соат 12:45да бошланди ва 18:27да тугаб, 5 соат 42 дақиқа давом этди. Космосга чиқиш пайтида Онуфриенко ва Усачов Квант-1 модулига Рапана трусс структурасини (тажриба ўрнатиш нуқтаси) ўрнатдилар. Онуфриенко ва Усачев, шунингдек, Природада эгар шаклидаги шпал синтетик диафрагма радар антеннасини қўлда ўрнатдилар. Катта антенна Мир ичидаги буйруқларни олгач, тўлиқ очилмади.
Онуфриенко 2002-йил 14-январда ўзининг еттинчи марта космосга чиқишини амалга оширди[8][9]. Космик юриш Пирс Аирлоcкдан ташқарида бўлиб, Россиянинг Орлан космик костюмларидан фойдаланилган. Онуфриенко ва НАСА астронавти Карл Валз Россиянинг Стрела крани учун юк бумини бошқа жойга кўчиришди. Улар бумни Босимли Матинг Адаптердан (ПМА 1) Пирс ўрнатиш бўлимининг ташқи қисмига ўтказдилар. Экипаж, шунингдек, Звезда хизмат кўрсатиш модулининг охирига ҳаваскорлар учун радио антеннасини ўрнатдилар[10]. Космосга чиқиш 6 соат 3 дақиқа давом этди.
Онуфриенко 2002-йил 25-январда НАСА астронавти Даниэл Бурш билан Пирс ҳаво блокидан космосга чиқишганида, ўзининг саккизинчи марта коинот саёҳатини амалга оширди[8]. Космосда юриш пайтида Онуфриенко ва Бурш Звезда хизмат модулининг реактив тирговичлари учун олтита дефлектор қалқони ўрнатдилар. Бундан ташқари, улар ҳаваскор радио антеннасини ҳам ўрнатдилар. Икки космик саёҳатчи, шунингдек, ҳаракатлантирувчи гуруҳлардан бирининг ёнида жойлашган Кромка деб номланган тажрибани олиб ташладилар ва худди шу жойга деярли бир хил янги Кромка тажрибасини ўрнатдилар. Тажриба тормоз отилиши натижасида ҳосил бўлган материални ушлади. Онуфриенко ва Бурш, шунингдек, Звезда модулига Платан деб номланган физика тажрибасини бириктирдилар. Платан қуёшдан ва қуёш тизимидан ташқаридаги паст энергияли оғир ядроларни топиш учун мўлжалланган. Бундан ташқари, улар Звезда модулида русча қисқартмалар учун СКК деб номланган учта материал тажрибасини ўрнатдилар. Тажрибалар космосдаги қаттиқ муҳитнинг кенг ассортиментдаги материалларга таъсирини ўрганади[11]. Космосга чиқиш 5 соат 59 дақиқа давом этди.
Манбалар
- ↑ ЭНЕРГИА. „Юри Иванович Онуфриенко“ (2001-йил 1-октябр). 2021-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-июн 2010-йил.
- ↑ Роберт Чристй. „Эвенц оф 1996“. Заря.инфо. 26-июл 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-июн 2010-йил.
- ↑ „Миссионс то Мир ин 1996“. РуссианСпаcеWеб.cом. Қаралди: 11-июн 2010-йил.
- ↑ НАСА. „Префлигҳт Интервиэw: Юрй Онуфриэнко“ (9-сентабр 2002-йил). 17-ноябр 2001-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-июн 2010-йил.
- ↑ НАСА. „СТС-108“. 2016-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-июн.
- ↑ НАСА. „Эхпедитион 4: Сcиэнcе, Ассемблй анд Спаcеwалкс“ (9-ноябр 2001-йил). Қаралди: 11-июн 2010-йил.
- ↑ 7,0 7,1 НАСА. „НАСА-2 Шаннон Луcид: Эндуринг Қуалитиэс“. Қаралди: 11-июн 2010-йил.
- ↑ 8,0 8,1 НАСА. „Эхпедитион 4 Спаcеwалкс“ (24-июн 2003-йил). 2002-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2010-йил.
- ↑ Тодд Ҳалворсон. „Спаcеwалкерс Аим то Паир Cонструcтион Боомс Оуциде Статион.“. СПАCЕ.cом (14-январ 2002-йил). Қаралди: 11-июн 2010-йил.
- ↑ НАСА. „ИНТЕРНАТИОНАЛ СПАCЕ СТАТИОН СТАТУС РЕПОРТ #02-3“ (14-январ 2002-йил). 9-август 2002-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2010-йил.
- ↑ НАСА. „ИНТЕРНАТИОНАЛ СПАCЕ СТАТИОН СТАТУС РЕПОРТ #02-5“ (25-январ 2002-йил). 9-август 2002-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2010-йил.