Zabłudów sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Zabłudów|tasvir=Zabłudów, kościół śś Piotra i Pawła nocą - panoramio.jpg|bayroq=POL Zabłudów flag.svg|gerb=POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg|mamlakat=Polsha|jamoat turi=[[Gmina]]|asos solingan=1553-yil|maydon=14.3|aholi=2400 kishi|sanalgan yil=2006-yil|zichlik=auto|vaqt mintaqasi=+1|DST=+2|pochta indeksi=16-060|sayt=http://um-zabludow.pbip.pl|koordinatalar={{coord|53|1|N|23|20|E|region:PL|display=inline,title}}}}
'''Zabłudów''' ([zaˈbwuduf]; {{Lang-be|Заблудаў}}, {{Lang-ru|Заблудов}}, {{Lang-yi|זאַבלודאָווע}}) — [[Polsha|Polshaning]] shimoli-sharqidagi Podlaskie vodiysining Bialystok okrugidagi shaharcha. 1999-yilgacha Belystok voevodeligi tarkibiga kirgan (1975-1998).

== Tarixi ==
[[Fayl:Synagogue_zabludow_bersohn.jpg|left|thumb| 1895-yilda Zabłudówning yogʻoch ibodatxonasi]]
Zabłudów shahri 1553-yilda tashkil etilgan boʻlib, unga Magdeburg shaharcha huquqi ham berilgan<ref name="um">{{Veb manbasi|url=http://um.zabludow.wrotapodlasia.pl/pl/kultura/kultura_i_dziedzictwo/historia.html|sarlavha=Historia|ish=Gmina Zabłudów|qaralgan sana=9 March 2020|til=pl|arxivsana=2021-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210613225902/https://um.zabludow.wrotapodlasia.pl/pl/kultura/kultura_i_dziedzictwo/historia.html}}</ref>. Yillik [[yarmarka]] va haftalik bozor tashkil etilgan<ref name="um" />. Bu xususiy shahar boʻlib, XVI asr oxirida Pac, Sapieha, Leszczyński, Sanguszko oilalariga oʻtgan va 1598-yildan XIX asr boshlarigacha Radzivil oilasiga tegishli boʻlgan<ref name="um" />. XVII asrda tikuvchilik, etikdoʻzlik va kulollar uyushmalari mavjud edi; dehqonchilik ham rivojlangan<ref name="um" />. Shuningdek, XVII asrda protestantlar, shu jumladan polshalik birodarlar, shuningdek, [[Polshadagi yahudiylarning tarixi|yahudiylar]] shaharga joylashadilar. 1654-yilda qirol Ioann II Casimir Vasa Zabłudówning shahar huquqini tasdiqladi va unga gerb tanlab berdi. 1659-yilda Rossiya-Polsha urushi paytida u rus qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan<ref>Maria and Kazimierz Piechotka: ''Heavenʼs Gates. Wooden synagogues in the territories of the former Rzeczpospolita of Poland and Lithuania.'' Page 558. Polish Institute of World Art Studies & POLIN Museum of the History of Polish Jews, Warschau 2015, {{ISBN|978-83-942048-6-0}}. Early history.</ref>.
[[Fayl:Zabłudów._Fragment_ruin_miasta_(2-1794).jpg|left|thumb| Polshaning bosib olinishi paytida Zabłudówning vayron qilingan qismi (1939-1945)]]
Shaharcha 1795-yilda Polshaning uchinchi boʻlinishi paytida [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] tomonidan qoʻshib olingan. 1800-yilda Prussiya maʼmuriyati mahalliy katolik cherkovini buzishni buyurdi, nemislashtirishga urinishlar boshlandi, 1803 yilda nemis maktabi tashkil etildi<ref name="um"/>. 1807-yilda shahar Polshaning Rossiyaga boʻlinishiga oʻtdi. Dastlab [[polyak tili]] maktablar va idoralarda qisqa muddatga tiklandi, lekin tez orada ruslashtirish boshlandi<ref name="um" />. 1831-yilgi Polshadagi noyabr qoʻzgʻoloni paytida rus qoʻshinlarining yurishi [[vabo]] [[Epidemiya|epidemiyasini]] keltirib chiqardi<ref name="um" />. Keyinchalik, [[Belostok|Belystok]] va Suprasl kabi mintaqaning boshqa shaharlariga oʻxshab, toʻqimachilik sanoati rivojlangan<ref name="um" />.

Bu shaharda yuzlab yillar davomida gullab-yashnagan yahudiy jamiyati yashagan. Bu bir vaqtlar [[Rech Pospolita|Polsha-Litva Hamdoʻstligiga]] xos yogʻoch sinagoga boʻlgan mashhur Zabłudów ibodatxonasi joylashgan hudud boʻlib, 1637-yilda qurilgan. Zabłudów ibodatxonasining nusxasi 2004-yilda Viskonsin universitetida kursni oʻrganish vaqtida qilbunyod etilganingan<ref name="handshouse">[http://www.handshouse.org/#/zubludow-synagogue/ „Zabludow Synagogue Project.“] Handshouse Studio. [[University of Wisconsin]] at Milwaukee.</ref>.

[[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]] davomida, Zabłudów 1939-1941-yillarda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovetlar]] tomonidan va 1941-1944-yillarda [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasi]] tomonidan bosib olingan. Zabłudówga kirib, nemislar 1941-yil iyun oyida Zabłudów ibodatxonasini vayron qilishgan, shaharning bir qismini yoqib yuborishgan va 1941-yil iyul oyida ular yaqin atrofdagi 1800 ga yaqin [[Polshadagi yahudiylarning tarixi|polshalik yahudiylar]] uchun getto yaratganlar. 1942-yil 2-noyabrda getto nemislar va Polsha politsiyasi tomonidan yoʻq qilindi va taxminan 1400 yahudiy Xolokost poyezdlari bilan [[Belostok|Belystok]] yaqinidagi 10 otliq lageriga va u yerdan 10-noyabrda Treblinka qirgʻin lageriga olib ketildi. Bir necha oʻnlab odamlar gettodan yashirinishga muvaffaq boʻlishdi, ammo ularning aksariyati topilib, otib tashlangan. Bir nechta mahalliy Polsha va Belorus oilalari baʼzi yahudiylarga boshpana berishdi, ammo 1945-yil may oyida omon qolgan oʻntadan yetti nafari qurolli polshalik toʻda tomonidan otib tashlangan<ref>{{Kitob manbasi|last=Megargee|first=Geoffrey|title=Encyclopedia of Camps and Ghettos, Volume II|date=2012|publisher=University of Indiana Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=978-0-253-35599-7|pages=981–984}}</ref>.

== Manfaat nuqtalari ==

* 1805-1840-yillarda qurilgan bozor maydonidagi avliyo Pyotr va Polning [[Neoklassik arxitektura|klassik]] cherkovi.
* 1847-1855-yillarda [[Mariya|Bokira Maryamning]] Sharqiy pravoslav cherkovi bosh maydonda qurilgan.
* XIIX asrda qurilgan Sent-Roch ibodatxonasi

== Galereya ==
{{Galereya|File:Kosciol w Zabludowie front.jpg|Classicist Church of Saints Peter and Paul|File:Cerkiew w Zabludowie front.jpg|[[Eastern Orthodox]] Church of [[Virgin Mary]] built between 1847-1855 at the main square|File:Zabludow - Kaplica p.w. św. Rocha.jpg|Chapel of Saint Roch|title=|width=180|height=200}}

== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20070512143042/http://www.zabludow.com/TownHistory1.html Tilford Bartmandagi yahudiylar bilan bogʻliq shahar tarixi]
{{Gmina Zabłudów}}{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Polshadagi Holokost joylari]]
[[Turkum:Bialystok tumani]]
[[Turkum:Belastok viloyati]]