Zakia Zaki sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Zakia Zaki<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->
 | asl ismi             = 
 | tasvir_eni           = 
 | izoh                 = 
 | tavallud_paytidagi_ismi = <!-- only use if different from name above -->
 | tavallud_sanasi      =  1972 <!-- {{birth date and age|1962|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|1962|0|00}}. -->
 | tavallud_joyi        = Afgʻoniston
 | vafot_sanasi         = Iyun 4, 2007 <!-- {{Death date and age April 6th, 2007}} (death date then birth date) -->
 | vafot_joyi           = Jabal Saraj, Jabal Saraj tumani, Parwan, Afgʻoniston
 | fuqaroligi           = 
 | taʼlimi              = 
 | kasbi                = Jurnalist
 | faoliyat_yillari     = 8 yil
 | boʻyi                = <!-- "X cm", "X m"  or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) -->
 | partiyasi            = 
 | unvoni               = 
 | turmush_oʻrtogʻi     = Abdul Ahad Ranjabr <!-- Use article title or common name -->
 | bolalari             = 6 nafar
 | otasi                = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
 | onasi                = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
 | mukofotlari          = 
 | veb-sayt             = <!-- {{URL|example.com}} -->
 | modul                = 
 | modul2               = 
 | modul3               = 
 | modul4               = 
 | modul5               = 
 | imzosi               = 
 | izohlar              = 
}}
'''Zakia Zaki''' (taxminan 1972-yil – 2007-yil) [[Kobul (shahar)|Afgʻonistonning Kobul]] shimolidagi Afgʻoniston Tinchlik radiosi (Sada-i-Sulh) stansiyasining afgʻon jurnalisti edi. Zakia AQSh kuchlari [[Afgʻonistondagi urush (2001–2021)|Afgʻonistonda urush boshlaganidan keyin (2001-yildan hozirgi kungacha)]] [[Tolibon|Tolibonga]] qarshi chiqqan birinchi afgʻon jurnalisti deb tan olingan, shu bilan birga u [[Afgʻonistonda ayollar|Afgʻonistonda]] [[Oʻzbekistonda gender tengligi|gender tengligi]] va ayollar huquqlari kabi masalalar boʻyicha kurashgan, ayollarni himoya qilish uchun harakat qilgan. Uning oʻldirilishi maʼnaviyatli, oʻz haq-huquqini himoya qila oladigan afgʻon ayollariga qarshi uyushtirilgan hujumlarning bir namunasi sifatida koʻrilgan<ref name="bbc1">{{Yangiliklar manbasi |date=June 14, 2007 |title=Husband reveals threats to Afghan journalist |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6745529.stm |access-date=September 12, 2016}}</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
Zakiya Zaki oʻz jamiyatida mustaqil va faol ayol sifatida tanilgan. 35 yoshli ayol Afgʻoniston Tinchlik radiosi asoschisi boʻlish bilan birga mahalliy maktabning direktori ham boʻlgan<ref name="asianews">{{Veb manbasi |url=http://www.asianews.it/news-en/Another-journalist-killed-in-Afghanistan-9488.html |sarlavha=Afghanistan: Another journalist killed in Afghanistan |sana=June 7, 2007 |nashriyot=AsiaNews.it}}</ref>. Zakia va uning turmush oʻrtogʻi Abdul Ahad Ranjabrning olti farzandi – toʻrt oʻgʻil va ikki qizi boʻlgan. Oila Kobuldan 40 mil shimolda boʻlgan [[Parvon viloyati|Parvonda]] istiqomat qilgan<ref name="book">{{Kitob manbasi |first=Matt |last=Sienkiewicz |title=The Other Air Force: U.S. Efforts to Reshape Middle Eastern Media Since 9/11 |url=https://archive.org/details/otherairforceuse0000matt |publisher=Rutgers University Press |year=2016 |pages=[https://archive.org/details/otherairforceuse0000matt/page/n131 118]–119}}</ref>.

== Faoliyati ==
Jurnalistlikdan tashqari, Zaki maktab oʻqituvchisi ham boʻlgan va 2005-yilda parlament saylovida qatnashgan<ref name="theguardian">{{Veb manbasi |url=https://www.theguardian.com/media/2007/jun/06/radio.afghanistan |sarlavha=Second female Afghan journalist killed in five days |ism=Declan |muallif=Walsh |sana=6 June 2007}}</ref>. Afgʻonistonning Parvon, Jabal Saraj [[Jabal Saraj tumani|tumani]], Jabal Saraj shahridagi Afgʻoniston Tinchlik Radiosi (Sada-i-Sulh) asoschilaridan biri hamda faol jurnalisti boʻlgan. Telekanal AQSh tomonidan moliyalashtirilgan. Radioda koʻpincha ayollar huquqlari va Tolibon isyonlari kabi munozarali masalalar boʻyicha eshittirishlar olib borilgan. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlar]] har kungi 6 soatlik radioeshittirishni yashirin ravishda moliyalashtirdi. Afgʻoniston „Tinchlik“ radiosi 2001-yil oktabr oyida Tolibonning dastlabki qulashi ortidan boshlangan<ref name="bbc2">{{Veb manbasi |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6726117.stm |sarlavha=Afghan woman radio head shot dead |sana=June 6, 2007}}</ref>. Mahalliy sarkardalar va konservatorlar radiostansiyani yopmoqchi boʻlishdi va Zaki [[Suiqasd|oʻldirilishidan]] bir necha kun oldin unga oʻlim bilan tahdid qilishdi<ref name="aljazeera"/><ref name="telegraph">{{Veb manbasi |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9098196/Marie-Colvin-killed-in-Syria-other-female-journalists-killed.html |muallif=John-Paul Ford Rojas |sarlavha=Marie Colvin killed in Syria: other female journalists killed |nashriyot=The Telegraph (UK) |sana=February 22, 2012}}</ref>.

== Oʻlimi ==
{{Location map+|Afghanistan}}
Zaki 2007-yil aprel oyida Kobul tashqarisida yashab turgan oʻz uyida oʻldirilgan. Zakiya Zakiga oʻldirilishidan oldin radiodagi faoliyatini toʻxtatmasa, oʻldirilishi bilan tahdid qilingan edi. 2007-yil 4-iyunda yarim tunda toʻpponcha va miltiq bilan qurollangan uch kishi Zakining uyiga kirib, u uxlab yotgan vaqtida boshi va koʻkragiga 7 marta oʻq uzib qochib ketishgan. Uning olti nafar farzandidan ikkitasi oʻsha xonada boʻlgan, biroq ular hech qanday jarohat olmagan. Zaking 7-8 yoshli oʻgʻli otasiga qoʻngʻiroq qilib, Zakining oʻlimi haqida xabar bergan. Zakini oʻldirishga aloqador boʻlgan uchta qurolli shaxs hech qachon aniqlanmagan.

Uning oʻldirilishi Afgʻoniston bosh vaziri tomonidan "[[Terrorizm|terror hujumi]] " deb baholangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://rsf.org/en/news/high-profile-woman-radio-boss-murdered |sarlavha=High profile woman radio boss murdered |nashriyot=Reporters Without Borders |sana=June 6, 2007 |qaralgan sana=2023-09-29 |arxivsana=2021-11-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211129010458/https://rsf.org/en/news/high-profile-woman-radio-boss-murdered }}</ref> Afgʻonistondagi terrorizmga qarshi operatsiyalar boʻlimi boshligʻi Abdul Manan Farahining aytishicha, Zakining oʻldirilishi boʻyicha hibsga olingan gumonlanuvchilar Hizb-i Islomiyga aloqador deb hisoblangan.

Zakia Zaki Tolibon hukmronligi davrida oʻz fikrlarini erkin bildira olgan kam sonli ayol jurnalistlardan biri edi. [[Shakaiba Sanga Amaj]] (baʼzan Shakiba deb ham ataladi) Kobulda joylashgan yana bir jurnalist ayol edi. Amaj 22 yoshda boʻlib, Zakining ashaddiy raqibi edi. Amajning oʻldirilishi Zakinikidan atigi olti kun oldin 1-iyunda sodir boʻlgan<ref name="aljazeera">{{Yangiliklar manbasi |date=June 5, 2007 |title=Female Afghan journalist shot dead |publisher=Al Jazeera |url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2007/06/2008525123255896625.html}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.aljazeera.com/news/asia/2007/06/2008525123255896625.html „Female Afghan journalist shot dead“]. Al Jazeera. June 5, 2007.</cite></ref>. 2001-yilda Tolibon qulaganidan keyin Afgʻonistonda ayollarning hayoti biroz yaxshilandi, biroq haligacha ayollarning omma eʼtiborida boʻlish gʻoyasini rad etib keladi<ref name="seattlepi">{{Veb manbasi |url=http://www.seattlepi.com/national/article/Afghan-women-targets-of-violence-1241929.php |ism=Alisa |muallif=Tang |sarlavha=Afghan women targets of violence |nashriyot=SeattlePI |sana=June 26, 2007}}</ref>.

== Yana qarang ==

* Afgʻonistondagi urushda halok boʻlgan jurnalistlar roʻyxati (2001-yildan hozirgi kungacha)

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=lf4j9pQ7L6M Zakiya Zaki portreti („Agar tursam“), Ayna – 2007-yil]
[[Turkum:2007-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1972-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Jurnalist]]
[[Turkum:Ayol jurnalistlar]]