Zaytun: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Zaytun | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Taxobox | |||
| color = lightgreen | |||
| name = Zaytun daraxti | |||
| image =Olivesfromjordan.jpg | |||
| image_width = 240px | |||
| image_caption = Zaytun daraxti (''Olea europaea'') | |||
| regnum = [[Oʻsimlik]] | |||
| divisio = [[Gulli oʻsimlik|Magnoliophyta]] | |||
| classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | |||
| ordo = [[Lamiales]] | |||
| familia = [[Zaytundoshlar]] | |||
| subfamilia = [[O. europaea]] | |||
| genus = ''[[Olea]]'' | |||
| species = '''''O. europaea''''' | |||
| binomial = ''Olea europaea'' | |||
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | |||
}} | |||
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --> | |||
'''Zaytun''' (Olea) — zaytundoshlar oilasiga mansub oʻsimlik turkumi. 600 ga yaqin turi maʼlum. Faqat bir turi — Yevropa zaytuni (Olea europaea, 3. daraxti) xoʻjalik ahamiyatiga ega. Yevropa, Osiyo, Amerika, Afrikada ekiladi. 3. yetishtiradigan asosiy mamlakatlar Yaqin Sharq va Oʻrta dengiz mamlakatlari — [[Ispaniya]] (2 mln. ga dan ortiq), Italiya (1,5 mln. ga), [[Gretsiya]] (500 ming ga) va Portugaliyadir. [[Ozarbayjon]], [[Gruziya]], Qrim, [[Turkmaniston]], Rossiyaning Krasnodar oʻlkasida ham zaytunzorlar bor. Ekiladigan 3. daraxti bal. (4—12 m), shox-shabbasi tarvaqaylagan. Barglari mayda, uchli yoki toʻmtoq, toʻq yashil, yaltiroq, poyada qarama-qarshi joylashgan. Gullari ikki jinsli, oqish, shingil yoki roʻvaksimon, 3—5 mm, xushboʻy hidli. Mevasi — rezavor, danakli, tuyey qora, toʻq binafsha. Mevasi etida 80% gacha, magʻzida 30% gacha moy, oqsil, vitamin S va karotin bor. Kurgʻoqchilikka chidamli, 13—18° sovuqqa bardosh beradi. 300—400 (1000 gacha) yil yashaydi. Har tupidan 20—40 kg hosil olinadi. Unumdor, qumoq va qumloq, ohakli tuproqlarda yaxshi oʻsadi. Danagidan yetishtirilgan koʻchati 10— 12y., qalamchasidan 4—5y. hosilga kiradi. 3. danagi, ildiz bachkisi, qalamchasidan koʻpaytiriladi, asosan payvand qilingan 2—3 yillik koʻchati 10x10 m, 10x8 m (buta shaklida oʻstirilganda 6x6 m) qilib bahorda ekiladi. Agrotexnikasi boshqa subtropik meva daraxtlarnikiga oʻxshash. | |||
Zaytun: 1 — yetilgan mevali shoxi; 2 — gʻoʻra mevasi. Mevasi marinadlanadi, gʻoʻrasi va pishgan mevasi konserva qilinadi. Zaytunning pishgan mevasi etida (25—80%) qurimaydigan moy bor. 3., asosan, moyi uchun yetishtiriladi. Mevasini sovuqlayin presslab olinadigan birinchi fraksiya 3. moyi oziqovqat uchun, shuningdek, konserva sanoati va tibbiyotda ishlatiladi. Turpi va danagini qizdirib presslab olinadigan ikkinchi fraksiya 3. moyi texnikada va sovun pishirishda qoʻllanadi. Kunjarasi chorva uchun yem, yogʻochidan qimmatbaho buyumlar tayyorlanadi<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> | |||
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> | |||
'''Zaytun daraxti'''({{lang-la|Olea europaea}}) — zaytundoshlar oilasiga mansub, boʻyi 4 — 12 metrga boradigan, doim yashil subtropik daraxt. | |||
== Galareya == | |||
<gallery> | |||
Tasvir:Olea europaea subsp europaeaOliveTree.jpg | |||
Tasvir:Olive tree.jpg | |||
Tasvir:Olivenhain bei Gewitter.JPG | |||
Tasvir:Olivenbäume Umbrien.jpg | |||
Tasvir:Old olive tree in Karystos, Euboia, Greece.jpg | |||
Tasvir:Olijven.jpg | |||
Tasvir:Rocche-di-Cusa-bjs-4.jpg | |||
Tasvir:(MHNT) Olea europaea - Inflorescence and leaves.jpg | |||
Tasvir:Olive small fruits.jpg | |||
Tasvir:Olive fruit on the branch (Camargue, France - 2004).jpg | |||
Tasvir:OlivenReif.jpg | |||
Tasvir:Olea europaea subsp europaea Leafs.jpg | |||
</gallery> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{Authority control}} | |||
[[Turkum:Osiyo bog‘ o‘simliklari]] | |||
[[Turkum:Danak]] | |||
[[Turkum:Ispaniya oshxonasi]] | |||
[[Turkum:Yevropa bog‘ o‘simliklari]] | |||
[[Turkum:Manzarali daraxtlar]] | |||
[[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]] | |||
[[Turkum:Mevali daraxtlar]] | |||
[[Turkum:Bonsai uchun ishlatiladigan o‘simliklar]] | |||
[[Turkum:Afrika bog‘ o‘simliklari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Zaytun daraxti | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||
| Zaytun daraxti (Olea europaea) | ||||||||||||||||
| Biologik klassifikatsiya | ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| Olea europaea | ||||||||||||||||
Zaytun (Olea) — zaytundoshlar oilasiga mansub oʻsimlik turkumi. 600 ga yaqin turi maʼlum. Faqat bir turi — Yevropa zaytuni (Olea europaea, 3. daraxti) xoʻjalik ahamiyatiga ega. Yevropa, Osiyo, Amerika, Afrikada ekiladi. 3. yetishtiradigan asosiy mamlakatlar Yaqin Sharq va Oʻrta dengiz mamlakatlari — Ispaniya (2 mln. ga dan ortiq), Italiya (1,5 mln. ga), Gretsiya (500 ming ga) va Portugaliyadir. Ozarbayjon, Gruziya, Qrim, Turkmaniston, Rossiyaning Krasnodar oʻlkasida ham zaytunzorlar bor. Ekiladigan 3. daraxti bal. (4—12 m), shox-shabbasi tarvaqaylagan. Barglari mayda, uchli yoki toʻmtoq, toʻq yashil, yaltiroq, poyada qarama-qarshi joylashgan. Gullari ikki jinsli, oqish, shingil yoki roʻvaksimon, 3—5 mm, xushboʻy hidli. Mevasi — rezavor, danakli, tuyey qora, toʻq binafsha. Mevasi etida 80% gacha, magʻzida 30% gacha moy, oqsil, vitamin S va karotin bor. Kurgʻoqchilikka chidamli, 13—18° sovuqqa bardosh beradi. 300—400 (1000 gacha) yil yashaydi. Har tupidan 20—40 kg hosil olinadi. Unumdor, qumoq va qumloq, ohakli tuproqlarda yaxshi oʻsadi. Danagidan yetishtirilgan koʻchati 10— 12y., qalamchasidan 4—5y. hosilga kiradi. 3. danagi, ildiz bachkisi, qalamchasidan koʻpaytiriladi, asosan payvand qilingan 2—3 yillik koʻchati 10x10 m, 10x8 m (buta shaklida oʻstirilganda 6x6 m) qilib bahorda ekiladi. Agrotexnikasi boshqa subtropik meva daraxtlarnikiga oʻxshash.
Zaytun: 1 — yetilgan mevali shoxi; 2 — gʻoʻra mevasi. Mevasi marinadlanadi, gʻoʻrasi va pishgan mevasi konserva qilinadi. Zaytunning pishgan mevasi etida (25—80%) qurimaydigan moy bor. 3., asosan, moyi uchun yetishtiriladi. Mevasini sovuqlayin presslab olinadigan birinchi fraksiya 3. moyi oziqovqat uchun, shuningdek, konserva sanoati va tibbiyotda ishlatiladi. Turpi va danagini qizdirib presslab olinadigan ikkinchi fraksiya 3. moyi texnikada va sovun pishirishda qoʻllanadi. Kunjarasi chorva uchun yem, yogʻochidan qimmatbaho buyumlar tayyorlanadi[1]
Zaytun daraxti(lotincha: Olea europaea) — zaytundoshlar oilasiga mansub, boʻyi 4 — 12 metrga boradigan, doim yashil subtropik daraxt.
_Olea_europaea_-_Inflorescence_and_leaves.jpg)
.jpg)
