Zgierz sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Zgierz|gerb=POL Zgierz COA.svg|bayroq=POL Zgierz flag.svg
|mamlakat=  Polsha
|asos solingan=1231|aholi=54974 {{decrease}}<ref name="population">{{cite web|url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/teryt/jednostka|title=Local Data Bank|access-date=18 August 2022|publisher=Statistics Poland}} Data for territorial unit 1020031.</ref>|sanalgan yil=31 December 2021|vaqt mintaqasi=[[Central European Time|CET]]|sayt=http://www.umz.zgierz.pl|tasvir=Ratusz miejski w Zgierzu — panoramio.jpg|koordinata={{coord|51|51|N|19|25|E|region:PL|display=inline}}}}
'''Zgierz''' [talaffuzi: ''zɡʲɛʂ''] - [[Polsha|Polshaning]] markaziy qismidagi [[shahar]], [[Lodz|Lodzning]] shimolida joylashgan va shu shaharda joylashgan metropolitenning bir qismi hisoblanadi. 2021-yil holatiga koʻra, uning aholisi 54,974 kishini tashkil etgan.

Zgierz shahri Lodz vodiysida joylashgan (1999-yildan); ilgari u Lodz metro voevodeligi tarkibida (1975-1998-yillar) edi. Bu Zgierz okrugining poytaxti hamdir.

== Tarixi ==
[[Fayl:Zgierz-church-closer-2012-04-13.jpg|left|thumb|247x247px| Avliyo Ketrin cherkovi]]
Zgierz — Polshaning markaziy qismidagi eng qadimiy shaharlardan biri. Zgierz haqidagi eng qadimiy eslatma 1231-yilsa qayd etilgan. U yerda Piast hukmronligidagi Polshaning ikki gersogi, Buyuk Polshadan Wladyslaw Odonic va Masovia Konrad I yigʻilish oʻtkazgan<ref name="kh">{{Veb manbasi|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/kalendarium-historyczne|sarlavha=Kalendarium historyczne|ish=Miasto Zgierz|qaralgan sana=31 October 2020|til=pl}}</ref>. Zgierz oʻzining shahar huquqlarini 1288-yildan biroz oldin qoʻlga kiritgan va bu huquqlar 1420-yilda Polsha qiroli [[Yagaylo|Vladislav II Yagello]] tomonidan yangilangan<ref name="kh" />. 1494-yilda qirol Ioann I Albert shaharni 10 yilga soliqlardan ozod qildi va 1504-yilda qirol Aleksandr Yagellon har yili uchta [[yarmarka]] tashkil qildi<ref name="kh" />. Zgierz — Polshaning qirollik shahri boʻlib, maʼmuriy jihatdan Polsha tojining Katta Polsha viloyatidagi Łęczyca vodiysida joylashgan.

1939-yil 3-5-sentyabr kunlari [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi jahon urushini]] boshlagan nemis-sovet [[Polsha bosqini|qoʻshinlarining Polshaga qoʻshma bostirib kirishi]] chogʻida Zgierz Germaniya tomonidan bostirib borildi va 6-sentyabrda asirga olindi<ref name="kh">{{Veb manbasi|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/kalendarium-historyczne|sarlavha=Kalendarium historyczne|ish=Miasto Zgierz|qaralgan sana=31 October 2020|til=pl}}</ref>. 1939-yil sentyabr oyida nemislar polyaklarga qarshi birinchi vahshiylik qildilar va polshalik fuqarolik himoyachilarini qatl qildilar<ref>Maria Wardzyńska, ''Był rok 1939. ''</ref>. 12-sentyabrda yaqin atrofdagi Lagievnikida va 16-sentyabrda Retkida oʻldirilgan [[polyaklar]] orasida Zgierz aholisi ham boʻlgan<ref>Wardzyńska, p. 94, 96</ref>. ''Intelligenzaktion'' doirasida nemislar yaqin atrofdagi Lagiewniki va Lućmierz oʻrmonlarida mintaqadan polyaklarga qarshi yirik qirgʻinlarni amalga oshirib, mos ravishda yuzlab va minglab odamlarni oʻldirdi<ref>Wardzyńska, p. 204-205</ref>. Nemislar shuningdek, polyaklarni haydab chiqarishdi va 8000 dan ortiq odamni Germaniyaga majburiy mehnatga deportatsiya qilishdi<ref name="kh" />. Ulardan baʼzilari natsistlarning kontslagerlarida oʻldirilgan, jumladan, mahalliy davlat iqtisodiyot maktabining urushlararo direktori Yakub Stefan Chezak va mahalliy [[Protestantizm|protestant]] cherkov ruhoniysi Aleksandr Falzman<ref name="kh" />. Maktablar yopildi, fabrikalar talon-toroj qilindi, Polsha yodgorliklari vayron qilindi<ref name="kh" />. Shunga qaramay, Polshaning yer osti qarshilik harakati Zgierzda faol edi<ref name="kh" />.
[[Fayl:Pomnik_071.jpg|left|thumb| Germaniyaning Zgierzdagi 100 ta polyak qirg‘inining 72 yilligini nishonlash]]
Urushdan oldin Zgierzda 1931-yilga kelib shahar aholisining 16,6 foizini tashkil etgan 4000 ga yaqin [[Yahudiylar|yahudiy]] jamiyati gullab-yashnagan<ref name="kh">{{Veb manbasi|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/kalendarium-historyczne|sarlavha=Kalendarium historyczne|ish=Miasto Zgierz|qaralgan sana=31 October 2020|til=pl}}</ref>. Nemislar shaharni bosib olgach, mahalliy etnik tarkib [[nemislar]] yordamida yahudiylarni taʼqib qila boshladilar. Ibodatxona yoqib yuborildi va yahudiylar majburiy mehnat uchun koʻchalardan oʻgʻirlab ketildi. Koʻpchilik shahardan qochishga harakat qildi, ammo ularning baʼzilari qaytib kelishdi. 1939-yil dekabr oyida nemislar 2500 yahudiyni Germaniya tomonidan ishgʻol qilingan markaziy Polshadagi Glownoga deportatsiya qilishdi. Shaharda qolgan 100 kishidan kamroq boʻlgan yahudiylar, asosan nemislar uchun foydali boʻlgan hunarmandlar edi. 1942-yilda bu yahudiylar Łódz gettosiga surgun qilindi. Bu tarix gʻayrioddiy hisoblanadi, chunki Zgierzda ommaviy qotilliklar qayd etilmagan. Albatta, Łódz va Głownoga surgun qilingan yahudiylar bu jamoalarning shu singari taqdiriga duchor boʻlishdi va ularning aksariyati keyinchalik Treblinka qirgʻin lageriga surgun qilindi. Zgierzning 350 ga yaqin yahudiy aholisi urushdan omon qoldi, ammo shaharga qaytmadi<ref>{{Kitob manbasi|last=Megargee|first=Geoffrey|title=Encyclopedia of Camps and Ghettos|date=2012|publisher=University of Indiana Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=978-0-253-35599-7|page=Volume II 127-8}}</ref>.

1942-yil 20-martda nemislar shaharda 100 ta polyakni ommaviy qatl qilishdi, keyin ular Lucmierz-Lasda dafn qilindi<ref name="pss">{{Veb manbasi|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/pomnik-stu-straconych|sarlavha=Pomnik Stu Straconych|ish=Miasto Zgierz|qaralgan sana=31 October 2020|til=pl}}</ref>. Urushdan keyin qirgʻin sodir boʻlgan joyda yodgorlik oʻrnatildi<ref name="pss" />. 1944-yilda Varshava qoʻzgʻolonida Zgierzdan 50 ga yaqin polyaklar qatnashdi<ref name="kh">{{Veb manbasi|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/kalendarium-historyczne|sarlavha=Kalendarium historyczne|ish=Miasto Zgierz|qaralgan sana=31 October 2020|til=pl}}</ref>. Jami 7600 dan ortiq Zgierz aholisi 1945-yil yanvarida tugagan nemis istilosi ostida halok boʻldi<ref name="kh" />.

Shahar chegaralari 1954-yil, 1959-yil, 1988-yillarda kengaytirilgan<ref name="kh">{{Veb manbasi|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/kalendarium-historyczne|sarlavha=Kalendarium historyczne|ish=Miasto Zgierz|qaralgan sana=31 October 2020|til=pl}}</ref>.

== Sport ==
Mahalliy [[futbol]] jamoasi — Boruta Zgierz hisoblanadi. U quyi ligada ishtirok etadi.

== Qardosh shaharlar — qardosh shaharlar ==
Zgierz [[birodarlashgan shaharlar]]<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Miasta partnerskie|url=https://www.miasto.zgierz.pl/pl/page/miasta-partnerskie|ish=miasto.zgierz.pl|nashriyot=Zgierz|til=pl|qaralgan sana=2021-03-29}}</ref>:
 {{div col|colwidth=20em}}
* {{flagicon|FRA}} [[Bischwiller]], Fransiya
* {{flagicon|GER}} [[Glauchau]], Germaniya
* {{flagicon|HUN}} [[Hódmezővásárhely]], Vengriya
* {{flagicon|CZE}} [[Jihlava]], Chexiya Respublikasi
* {{flagicon|SVK}} [[Kežmarok]], Slovakiya
* {{flagicon|LTU}} [[Kupiškis]], Litva
* {{flagicon|UKR}} [[Manevychi Raion]], Ukraina
* {{flagicon|POL}} [[Gmina Orzysz|Orzysz]], Polsha
* {{flagicon|POL}} [[Gmina Supraśl|Supraśl]], Polsha
{{div col end}}

== Panorama ==
{{Keng tasvir|Zgierz-town-square-2012-04-13.jpg|1900px|Panorama of the Jan Paweł II square in Zgierz.}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

<references responsive="0"></references>

== Havolalar ==

* [http://www.miasto.zgierz.pl/ Zgierz shahri]
* [http://www.miastozgierz.pl/ www.miastozgierz.pl — Mustaqil portal]
{{Commons turkum|Zgierz}}
{{Tashqi havolalar}}