Ziyosfera

Zgierz

Згиэрз [талаффузи: зɡʲɛʂ] - Полшанинг марказий қисмидаги шаҳар, Лодзнинг шимолида жойлашган ва шу шаҳарда жойлашган метрополитеннинг бир қисми ҳисобланади. 2021-йил ҳолатига кўра, унинг аҳолиси 54,974 кишини ташкил этган.

Згиэрз
Скйлине оф Згиэрз
Zgierz
Байроқ
Zgierz
Герб
Мамлакат Полша
Асос солинган 1231
Аҳолиси
 (31 Деcембер 2021)
 54 974 Деcреасе[1]
Вақт минтақаси УТCCЕТ

Згиэрз шаҳри Лодз водийсида жойлашган (1999-йилдан); илгари у Лодз метро воэводелиги таркибида (1975-1998-йиллар) эди. Бу Згиэрз округининг пойтахти ҳамдир.

Тарихи

Авлиё Кетрин черкови

Згиэрз — Полшанинг марказий қисмидаги энг қадимий шаҳарлардан бири. Згиэрз ҳақидаги энг қадимий эслатма 1231-йилса қайд этилган. У ерда Пиаст ҳукмронлигидаги Полшанинг икки герсоги, Буюк Полшадан Wладйслаw Одониc ва Масовиа Конрад И йиғилиш ўтказган[2]. Згиэрз ўзининг шаҳар ҳуқуқларини 1288-йилдан бироз олдин қўлга киритган ва бу ҳуқуқлар 1420-йилда Полша қироли Владислав ИИ Ягелло томонидан янгиланган[2]. 1494-йилда қирол Иоанн И Алберт шаҳарни 10 йилга солиқлардан озод қилди ва 1504-йилда қирол Александр Ягеллон ҳар йили учта ярмарка ташкил қилди[2]. Згиэрз — Полшанинг қироллик шаҳри бўлиб, маъмурий жиҳатдан Полша тожининг Катта Полша вилоятидаги Łęcзйcа водийсида жойлашган.

1939-йил 3-5-сентябр кунлари Иккинчи жаҳон урушини бошлаган немис-совет қўшинларининг Полшага қўшма бостириб кириши чоғида Згиэрз Германия томонидан бостириб борилди ва 6-сентябрда асирга олинди[2]. 1939-йил сентябр ойида немислар полякларга қарши биринчи ваҳшийлик қилдилар ва полшалик фуқаролик ҳимоячиларини қатл қилдилар[3]. 12-сентябрда яқин атрофдаги Лагиэвникида ва 16-сентябрда Реткида ўлдирилган поляклар орасида Згиэрз аҳолиси ҳам бўлган[4]. Интеллигензактион доирасида немислар яқин атрофдаги Лагиэwники ва Луćмиэрз ўрмонларида минтақадан полякларга қарши йирик қирғинларни амалга ошириб, мос равишда юзлаб ва минглаб одамларни ўлдирди[5]. Немислар шунингдек, полякларни ҳайдаб чиқаришди ва 8000 дан ортиқ одамни Германияга мажбурий меҳнатга депортация қилишди[2]. Улардан баъзилари нацистларнинг концлагерларида ўлдирилган, жумладан, маҳаллий давлат иқтисодиёт мактабининг урушлараро директори Якуб Стефан Чезак ва маҳаллий протестант черков руҳонийси Александр Фалзман[2]. Мактаблар ёпилди, фабрикалар талон-торож қилинди, Полша ёдгорликлари вайрон қилинди[2]. Шунга қарамай, Полшанинг ер ости қаршилик ҳаракати Згиэрзда фаол эди[2].

Германиянинг Згиэрздаги 100 та поляк қирғинининг 72 йиллигини нишонлаш

Урушдан олдин Згиэрзда 1931-йилга келиб шаҳар аҳолисининг 16,6 фоизини ташкил этган 4000 га яқин яҳудий жамияти гуллаб-яшнаган[2]. Немислар шаҳарни босиб олгач, маҳаллий этник таркиб немислар ёрдамида яҳудийларни таъқиб қила бошладилар. Ибодатхона ёқиб юборилди ва яҳудийлар мажбурий меҳнат учун кўчалардан ўғирлаб кетилди. Кўпчилик шаҳардан қочишга ҳаракат қилди, аммо уларнинг баъзилари қайтиб келишди. 1939-йил декабр ойида немислар 2500 яҳудийни Германия томонидан ишғол қилинган марказий Полшадаги Глоwнога депортация қилишди. Шаҳарда қолган 100 кишидан камроқ бўлган яҳудийлар, асосан немислар учун фойдали бўлган ҳунармандлар эди. 1942-йилда бу яҳудийлар Łóдз геттосига сургун қилинди. Бу тарих ғайриоддий ҳисобланади, чунки Згиэрзда оммавий қотилликлар қайд этилмаган. Албатта, Łóдз ва Гłоwнога сургун қилинган яҳудийлар бу жамоаларнинг шу сингари тақдирига дучор бўлишди ва уларнинг аксарияти кейинчалик Треблинка қирғин лагерига сургун қилинди. Згиэрзнинг 350 га яқин яҳудий аҳолиси урушдан омон қолди, аммо шаҳарга қайтмади[6].

1942-йил 20-мартда немислар шаҳарда 100 та полякни оммавий қатл қилишди, кейин улар Луcмиэрз-Ласда дафн қилинди[7]. Урушдан кейин қирғин содир бўлган жойда ёдгорлик ўрнатилди[7]. 1944-йилда Варшава қўзғолонида Згиэрздан 50 га яқин поляклар қатнашди[2]. Жами 7600 дан ортиқ Згиэрз аҳолиси 1945-йил январида тугаган немис истилоси остида ҳалок бўлди[2].

Шаҳар чегаралари 1954-йил, 1959-йил, 1988-йилларда кенгайтирилган[2].

Спорт

Маҳаллий футбол жамоаси — Борута Згиэрз ҳисобланади. У қуйи лигада иштирок этади.

Қардош шаҳарлар — қардош шаҳарлар

Згиэрз биродарлашган шаҳарлар[8]:

 

Панорама

Панорама оф тҳе Жан Паwеł ИИ сқуаре ин Згиэрз.

Манбалар

  1. ↑ „Лоcал Дата Банк“. Статистиcс Поланд. Қаралди: 2022-йил 18-август. Дата фор территориал унит 1020031.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 „Календариум ҳисторйcзне“ (пл). Миасто Згиэрз. Қаралди: 2020-йил 31-октябр.
  3. ↑ Мариа Wардзйńска, Бйł рок 1939.
  4. ↑ Wардзйńска, п. 94, 96
  5. ↑ Wардзйńска, п. 204-205
  6. ↑ Мегаргеэ, Геоффрей. Энcйcлопедиа оф Cампс анд Гҳеттос. Блоомингтон, Индиана: Университй оф Индиана Пресс, 2012 — Волуме ИИ 127-8-бет. ИСБН 978-0-253-35599-7. 
  7. ↑ 7,0 7,1 „Помник Сту Страcонйч“ (пл). Миасто Згиэрз. Қаралди: 2020-йил 31-октябр.
  8. ↑ „Миаста партнерскиэ“ (пл). миасто.згиэрз.пл. Згиэрз. Қаралди: 2021-йил 29-март.


Ҳаволалар

Викиомборда „Згиэрз“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Zgierz" dan olindi