Ziyo Bunyodov sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi
| ismi                   = Ziyo Bunyodov
| tasvir                 = Ziyo Muso ugli Buniyotov.jpg 
| vafot_sanasi           = 	{{vafot sanasi va yoshi|1997|02|21|1923|12|21}}
| vafot_joyi             = [[Boku]], [[Ozarbayjon]], [[:az:Fəxri Xiyaban|Faxriy xiyobon]]
| fuqaroligi             = {{SSSR}}<br/> {{Ozarbayjon bayrogʻi}} Ozarbayjon
| sohalari               = [[Sharqshunos]]
| ish_joylari            = 
| mukofotlari            = {{Sovet Ittifoqi Qahramoni}}<br/>[[File:AZ_Istiglal_Order_ribbon_(2nd_version).svg|35px|]] [[File:SU_Order_of_Lenin_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Order_of_the_October_Revolution_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Order_of_the_Red_Banner_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Order_of_the_Patriotic_War_1st_class_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Order_of_the_Red_Star_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_For_Courage_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_For_the_Defence_of_Stalingrad_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_For_the_Defence_of_the_Caucasus_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_For_the_Victory_over_Germany_in_the_Great_Patriotic_War_1941-1945_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_Twenty_Years_of_Victory_in_the_Great_Patriotic_War_1941-1945_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_Thirty_Years_of_Victory_in_the_Great_Patriotic_War_1941-1945_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_For_the_Capture_of_Berlin_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_For_the_Liberation_of_Warsaw_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_Veteran_of_Labour_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_50_Years_of_the_Armed_Forces_of_the_USSR_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_60_Years_of_the_Armed_Forces_of_the_USSR_ribbon.svg|30px|]] [[File:SU_Medal_70_Years_of_the_Armed_Forces_of_the_USSR_ribbon.svg|30px|]] [[File:Artur_Becker_gold_rib.png|30px|]] [[File:GDR_Brotherhood_in_Arms_Medal_-_Gold_BAR.png|30px|]] [[File:Silver_medal_of_VDNKh.png|30px|]] [[File:State_Prize_of_the_Azerbaijan_SSR.png|30px|]] 
| imzo                   = Ziya_Bunyadov_signature.png
| kasbi                  = 
| tavallud_sanasi        =  {{tugʻilgan sanasi|1923|12|21}}
| tavallud_joyi          = [[Astara]], [[Lenkoran]] tumani, [[Ozarbayjon Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ozarbayjon SSR]]
| ilmiy_darajasi         = Ozarbayjon SSR Fanlar akademiyasi akademigi
| ilmiy_unvoni           = Tarix fanlari doktori
| taʼlimi                = S.Orjonikidze nomidagi Boku piyodalar bilim yurti
}}

'''Ziyo Muso o‘g‘li Bunyodov''' (1921-yil 24-dekabr, [[Astara]], [[Lenkoran]] tumani – 1997-yil 21-fevral, [[Boku]]) [[Ozarbayjon]] sharqshunosi, [[tarixchi]], Sovet ittifoqi qahramoni<ref>{{Cite web |title=Буниятов Зия Мусаевич |url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1680 |access-date=2013-08-20 |archive-date=2010-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513074608/http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1680 |url-status=live }}</ref>, davlat mukofoti laureati va xizmat ko‘rsatgan ilmiy xodim.
U 1991-yilda professor [[Vasim Mammadaliyev]] bilan birgalikda Qur’oni Karim kitobining [[Ozarbayjon turkchasi|Ozarbayjon tili]]ga tarjimasini yakunladi. 1997-yilning 21-fevral sanasida o‘zi yashagan binoning oldida jinoyatkor guruh tomonidan o‘ldirilgan.

== Hayoti ==
Ziyo Bunyodov 1923-yil 21-dekabr kuni Astara shahri, Oktabr inqilobidan ancha avval Lyaxov kazak bo‘linmasi maydonlaridan birida xizmat qilgan harbiy tarjimon oilasida dunyoga kelgan. Uning otasi Bibi-Heybat olimshayxlar naslidan bo‘lgan Muso Mavsum o‘g‘li edi<ref name=hero />. U otasining soyasida hali kichik bo‘lishiga qaramay arab tilini o‘rgangan va Qur’on o‘qishni boshlagan<ref name=hero />. Uning onasi esa [[Lenkoran]]ning Liman shahrida tug‘ilgan Ozarbayjondagi qadim rus ko‘chmanchilaridan bo‘lgan Raisa Mixaylovna Gusaikova edi<ref name=hero />.

Nasl shajarasi asoslangan tarixiy hujjatlarga ko‘ra, Bunyodov familiyasi uning 13-katta bobosi shayx Bunyodning ismidan olingan<ref name=hero />. Uning to‘liq ismi Sheyx Ziyo ad-Din bin Sheyx Muso bin Sheyx Masum bin Sheyx Mahdi bin Sheyx Ismoil bin Sheyx Uli Usgar bin Sheyx Muhammad Umin bin Sheyx Uli Usgar bin Sheyx Muhammad Mug‘om bin Sheyx Usgar bin Sheyx Gulomali bin Sheyx Bunyod al-Bakuvi<ref name=hero />. Ziyo Bunyodov o‘zi haqida shunday deydi: {{Cquote|''„Otam Ozarbayjonlik, onam rusdur. Mening asl ismim Ziyovuddin, otam – shayx Muso, bobom – shayx Masum, otamning bobosi – shayx Mahdi va boshqalar. Men o‘z naslimning tarixini hujjatlar asosida qidirganman va ma’lum bo‘ldiki, mening ota tomondan 15 ta sulolam shayxlardan bo‘lgan va ularning har birining ismini aniqlaganman… Mening familiyam 15-katta bobomning ismidan olingandir – Bunyod!“<ref>Tahirə Bünyadova "Ölümdən güclü", Bakı, Elm, 2002, səh. 494</ref>.''}}

== Yoshlik yillari ==
Bolalikdan yaxshi tarbiya olgan Bunyodov oilasidagi 6 ta farzandning eng kattasi edi<ref name=hero />. Xizmati ishi bilan aloqador bo‘lgan otasini Go‘ychay (joy nomi) hududiga yuborishganidan keyin Bunyodov o‘rta maktab yillarini Go‘ychayda o‘tkazdi<ref name=hero />. 1939-yilda o‘rta maktabni tugatganidan so‘ng u uchuvchilik maktabiga o‘qishga kirish uchun Bokuga keladi. Lekin tibbiy ko‘rikdan o‘tolmagach, yoshini 2 yil katta ko‘rsatib, S.Orconikidze nomidagi [[Boku]] Piyodalar Maktabida tahsili davom ettiradi<ref name=hero />. 1941-yilning may oyida harbiy maktabni leytenant sifatida a’lo baholar bilan bitirdi<ref name=hero />.

== Harbiy yillari ==

Bunyodovni ikkilanmasdan kelajakdagi xizmat yeri – [[Bessarabiya]]ga yuboradilar<ref name=hero>[https://web.archive.org/web/20150907233427/https://www.ziyabunyadov.com/az/biografiya/13129 Rəsmi Bioqrafiyası]</ref>. U bu yerda – [[Dnestr]] daryosi yoqasidagi kichik shahar bo‘lgan Bandarda 2-jahon urushi boshlanganidan jami bir oy o‘tgach hayotida ilk marotaba jangga kirdi<ref name=hero />. Kasalxonalarda kechgan vaqti (ikki marta yaralangan va kontuziya bo‘lgan) tugashi bilanoq Ziyo Bunyodov [[Ikkinchi jahon urushi|2-jahon urushi]]da Berlingacha jang qilib, sharafli kurash yo‘lini bosib o‘tgan<ref name=hero />.

U [[Ukraina]] va [[Moldova]] kurashlarida, Mozdak va [[Tuapse]], [[Belorusiya]] va [[Polsha]] uchun janglarda faol ishtirok qilgan<ref name=hero />. Hatto qamalga tushib qolgan va tushgan qamalidan kurashib, jang qilib chiqqan va polkning bayrog‘ini himoya qilishni uddalagan va buning bilan faqat bayroq emas, polkning askari sharafini ham himoyalay olgan<ref name=hero />. Bunyodov Shimoliy Qafqazda kechgan janglarda ishtirokchi bo‘lgan va Saratovning yarmigacha Volga matroslaridan tashkil topgan 120 nafarlik rotaga ham boshchilik qilgan<ref name=hero /><ref>{{Cite web |title=Ziya Bünyadov cərimə rotasında Qəhrəman adını necə aldı? |url=http://www.azadliq.org/content/article/24982255.html |access-date=2015-08-21 |archive-date=2015-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507143723/http://www.azadliq.org/content/article/24982255.html |url-status=live }}</ref>.
[[Fayl:Ziya Bunyadov as a Hero of the Soviet Union.png|thumb|263x263px|5-zarba armiyasi qoʻmondoni Nikolay Berzarin (oʻngda) Sovet Ittifoqi qahramoni yulduzini 123-jarima kompaniyasi komandiri Ziyo Bunyodovga topshiradi]]
O‘zining haq ekanligini isbotlashga uringan Bunyodov komandir bilan janjallashgach, jarima rotasiga yuboriladi va u yerda bir yil qolib ketadi<ref name=hero />. Yosh leytenant bo‘lishiga qaramay, u yerda yoshi va tajribasi katta bo‘lgan jazo o‘tayotganlarning ham hurmatini qozonadi<ref name=hero />. Buni e’tibordan chetda qoldirmagan qo‘mondonlik, otishmachi batalyoni komandiri bo‘lgan Bunyodovga jarima rotasiga boshchilik qilishni taklif etadi<ref name=hero />. U bu taklifni hech ikkilanmasdan qabul qiladi<ref name=hero />.
[[Fayl:Наградной лист Буниятов.jpg|left|thumb|Sovet Ittifoqi qahramoni kapitan Ziyo Bunyodovning mukofot varaqasi.]]

Vislo-Oder amaliyoti vaqtida kapitan Bunyodovning qo‘mondonligi ostida 123-jarima rotasi [[:en:Pilica (river)|Pilisa daryosi]] bo‘yidagi 80 metrlik minalangan ko‘prikni qo‘lga olgan va asosiy kuchlar kelguniga qadar bir necha soat mobaynida uni dushmanning tinimsiz hujumlaridan qo‘riqlab, saqlay oldi. Bu muddat davomida 670 nafar jangchi bo‘lgan rotasidan jami 47 nafari sog‘ qolgan edi<ref name=hero />. Xotira daftaridan:

{{Cquote|''Kapitan Bunyodovning 123-rotasi (alohida armiya rotasi) 1945-yil yanvar oyining 14-16-sanalarida dushmanning Mangushevsk (joy nomi) maydonidagi mudofaa chizig‘i kesib o‘tilishida ishtirok etgan, mahoratli qo‘mondonlik natijasida Domburovki (joy nomi) qishlog‘ining janub chegarasidan va temir yo‘l chizig‘idan kesib o‘tib, yanvarning 14-kunida Pilitsa daryosini birinchi bo‘lib kechgan, chap sohilda a’lo kechirgan jang mavqeyini 89-gvardiya diviziyasining asosiy otishma bo‘linmalari kelgunga qadar saqlab turadi. Rota dushmanning 160 nafar askari  va zobitini o‘ldirgan, 45 askarini asir olgan, 5 ta olti burchakli minamyot, 3 dona to‘p va ko‘plab avtomat, miltiq, o‘q-dorilar, oziq-ovqat va boshqa narsalar qo‘lga kiritilgan… Rota komandiri kapitan Z.M.Bunyodov “Sovet ittifoqi qahramon”i nomiga loyiq ko‘rilgan“<ref name=hero />.''}}

1945-yil 27-fevralda Ziyo Bunyodovga „[[Sovet Ittifoqi Qahramoni|Sovet ittifoqi qahramoni]]“ unvoni berilgan<ref name=hero />.

=== Ilmiy faoliyat ===

Urush yakunlangach, Bunyodov 1945-yilning may oyidan 1946-yilning mayiga qadar [[Berlin]]ning eng nufuzli joyi – Pankovda ishlagan<ref name=hero />. Berlin madaniyat hayotining barposi va rivojlanishi sohasida qilgan ishlari uchun u „Artur Bekker“, „Vaffenbrudershaft“ qizil medallari bilan mukofotlangan<ref name=hero />.

Bunyodov armiyadan ketgandan so‘ngra, 1946-yilda Moskva Sharqshunoslik institutiga kiradi, 1950-yilda shu universitetning aspirantura bosqichiga qabul qilinadi<ref name=hero />. Ziyo Bunyodov 1954-yilda Italiya imperalizmi Afrikada” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, shu yilning avgustida Bokuga qaytadi<ref name=hero />. Shu yilda u Ozarbayjon Fanlar Akademiyasining Tarix institutida ilmiy tadqiqotlarini davom ettiradi. 

1958-yildan 1959-yilgacha Ziyo Bunyodov Ozarbayjon davlat universiteti Sharqshunoslik fakultetida muallim vazifasida mehnat qiladi<ref name=hero />. 1964-yildan Yaqin va O‘rta Sharq xalqlari institutida „O‘rta asrlar tarixi“ bo‘limining rahbari bo‘ladi. 1964-yilda u „Ozarbayjon VII-IX asrlarda“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, tarix fanlari doktori ilmiy darajasini oladi, 1965-yilda esa uning ayni nomli monografiyasi chop etiladi<ref name=hero />.

[[1960]]-yillarning 2-yarmida Ozarbayjonning 150 yil avval Rossiya tarkibiga qanday kirgani borasida ilmiy bahslar ketardi<ref name=araxcin />. Bu bilan bog‘liq shunday qaror qabul qilinganki, bir yarim asr avval Ozarbayjon ko‘ngilli sifatida Rossiyaning tarkibiga kirgan. Hatto bu narsa bir bayram kabi qabul qilingan edi<ref name=araxcin />. Shu munosabat ila Ozarbayjon [[Lenin ordeni]] bilan mukofotlangan edi<ref name=araxcin />. 1967-1968-yillarda Ziyo Bunyodov bir necha marotaba ochiq bildirganki, to‘g‘ri Ozarbayjon Rossiyaning tarkibiga kirgan, ammo bu qadam ko‘ngilli sifatida tashlanmagandir<ref name=araxcin />. U tarixiy haqiqatni aytmoq lozimligini ta’kidlardi<ref name=araxcin />.

Bunyodov bolshevizm terrori va siyosiy [[Repressiya|repressiya]]larning qurbonlari bilan bog‘liq bir necha tadqiqot asarni o‘rtaga tashlagan. U bolshevizm terrori natijasida 20-30-yillarda Ozarbayjonda olib borilgan repressiyalar haqida haqiqatlarni oshkora qilarkan, 1937-yilning qurbonlarini xalqqa tanitarkan, ularni oqlarkan, nomlarini tarixda barpo ettirarkan va shu bilan, o‘sha davrni to‘g‘ri, xolis yoritarkan bu borada haqiqiy xizmatni bajargan<ref name=araxcin />. [[Haydar Aliyev]] Ziyo Bunyodovning bu davrdagi faoliyatini ham yuksak baholagan:
{{Cquote|''Ziyo Bunyodovning xizmatlari ko‘pdir va uning eng buyuk xizmatlaridan biri shundan iboratki, 80-yillarning oxiri 90-yillarning boshlarida u buyuk olim kabi, tadqiqotchi kabi Ozarbayjonning ochilmagan arxivlariga borib, u arxivlardan Ozarbayjon tarixining XX asrga oid sahifalarini ochdi, tadqiq qildi, o‘z kitoblarida, davriy matbuotlarda maqolalar yozdi. Agar avvallar Ozarbayjon tarixining o‘rta asrlarga oid juda muhim davrlarini ilmiy asarlarida yoritdi, ochib berdi, ko‘rsatdi va bunga o‘zini bag‘ishladi. Shu jumladan ilk Ozarbayjon demokratik Respublikasining yaratilishi kechgan jarayonlarni ham, o‘sha davrni ham to‘g‘ri, xolis tadqiq qilganlardan biri Ziyo Bunyodovdir<ref name=araxcin />.''}}

1965-yilda SSSR Oliy va oʻrta taʼlim vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi qarori bilan unga professor ilmiy darajasi berilgan<ref name=hero />. 1966-yildan Turk tarix jamiyatining [[Anqara]]dagi qurultoylarida doimiy qatnashib keladi<ref name=hero />. Turkiy xalqlar tarixini o‘rganishdagi ulkan xizmatlari tufayli o‘sha yili Turk Tarix Jamiyatining muxbir a’zoligiga, 1988-yilda esa faxriy a’zoligiga saylangan<ref name=hero />.

1967-yilda u Ozarbayjon Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylandi, 1976-yil 21-aprelda esa Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi etib saylandi<ref name=hero />. 1970-yilda Bunyadov "Ozarbayjon SSR Fanlar akademiyasi yangiliklari. Ijtimoiy fanlar seriyasi" jurnalining bosh muharriri etib tayinlandi<ref name=hero />. 1970-yilga kelib, uning ilmiy rahbarligida sakkizta nomzodlik va uchta doktorlik dissertatsiyalari himoya qilingan edi<ref name=hero />.

1967-yilda Ozarbayjon Fanlar Akademiyasining muxbir a’zosi, 1976-yil 21-aprelda Fanlar Akademiyasining haqiqiy a’zosi etib saylanadi<ref name=hero />. Bunyodov 1970-yilda “Ozarbayjon SSSR FA ning xabarlari. Ijtimoiy ilmlar (gumanitar fanlar) seriyasi” jurnalining bosh muharriri vazifasiga tayinlanadi<ref name=hero />. 1970-yilgacha uning rahbarligi ostida 8 ta nomzodlik va 3 ta doktorlik ishi himoya qilingan<ref name=hero />.

U xalifalik va Ozarbayjonning VII-XIII asrlar tarixining tadqiqotchilaridan biri edi. Bunyodov alban tarixchisi M.Goshning „Alban xronikasi“ asarini 1960-yilda ingliz tilidan, A.Bakuvining „Obidalarning xulosasi va qudratli hukmdorning mo‘jizalari“ asarini 1971-yilda va Nasaviyning „Sulton Jaloliddin Mankburni (Manguberdi) hayotining tasviri“ asarini 1973-yilda arab tilidan rus tiliga tarjima qilgan<ref name=hero />.

[[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] bo‘ylab sayohatlarida yoshlar orasida harbiy-vatanparvarlik ishiga ko‘rsatgan dastaklari uchun 1976-yilda Faxriy nishon mukofoti bilan taqdirlangan. 1980-yilda esa Ozarbayjon Sovet Ensiklopediyasining bosh redaksiyasi a’zosi etib saylangan. U ensiklopediya uchun Ozarbayjon tarixiga doir ko‘plab maqolalar yozgan. Manbalar tadqiqini davom ettirgan akademik Bunyodov yangi “Ozarbayjon otalar davlati. 1136-1225-yillar” kitobi ustida ish boshlaydi. 1978-yilda monografiya nashrdan chiqqandan keyin ko‘plab ijobiy fikr-mulohazalar oladi va yuksak baholanadi. Uning bu asari ilm ahlining yuksak bahosini olmoqla birlikda 1980-yilda ilm va texnika sohasida Ozarbayjon SSSR davlatining mukofotiga loyiq ko‘riladi<ref name=hero />.

1981-yilning aprel oyidan esa Ozarbayjon Milliy Ilmlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutining direktori vazifasiga tayinlanadi. U bu vazifada 1986-yilgacha faoliyat ko‘rsatgan<ref name=hero /><ref>Ziya Musa oğlu Bünyadov. Biblioqrafiya. -Bakı, "Nurlan", 2004. 112 s</ref>. 1982-yilda unga “Ozarbayjon SSSR xizmat ko‘rsatgan ilmiy xodimi” unvoni berilgan. U 1988-1990-yillar davomida Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik intsitutiga rahbarlik qilgan<ref name=hero />.

1990-yilda Ozarbayjon Fanlar Akademiyasining vitse-prezidenti etib saylangan. U 1991-yilda professor Vosim Mammadov ila birgalikda [[Qurʼon|Qur’on]]i Karimning [[Ozarbayjon turkchasi|ozarbayjon tili]]ga tarjimasini yakunlaydi. Buyuk mas’uliyat va zahmat talab qilgan bu ishi uchun Bunyodov Hoji Zeynolobdin Tog‘iyev nomidagi mukofot bilan taqdirlangan. 1992-yilda Bunyodov umumiy ovoz berish yo‘li bilan qaytadan Sharqshunoslik instituti direktori etib saylanadi<ref name=hero />.

Ziyo Bunyodov 1991-yilda „Gulistoni-Eram“ asarini muqaddima va sharhlar bilan chop ettiradi va bu ishi uchun 1993-yilda Abbosgulu og‘a Bakixanov nomidagi mukofotga munosib ko‘riladi<ref name=hero />.

==== Imodaddın Nasımıy haqıda fıkrları ====
Bunyodovning tadqiqotlaridan biri o‘rta asrlar mutafakkir shoiri [[Imomiddin Nasimiy]]ning o‘limi bilan bog‘liq. Akademik Nasimiyning qatl qilinishi va terisining shilinishi haqidagi ma’lumotlarni inkor etdi<ref name=nesimi>{{Cite web |title=Akademik Ziya Bünyadovun fərziyyəsi: "Nəsimini diri-diri soymayıblar" |url=http://modern.az/articles/45856/1/ |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202045/http://modern.az/articles/45856/1/ |url-status=live }}</ref>. U zamonaviy Ozarbayjon sharqshunoslari Nasimiyning o‘limiga oid faktlarni faqatgina turk olimi Abdulboqi Gulpinarlining “Islom Ensiklopediyasida” gi “Nasimiy” nomli maqolasidan o‘qib, bu bilan kifoyatlanishlarini aybladi. U o‘z maqolasida Nasimiyning o‘limi bilan bog‘liq xulosalar zaifligidan va bizgacha yetib kelgan manbalar kamligidan shikoyat qiladi<ref name=nesimi />. Ma’lumotning matni shundaydir:
{{Cquote|''Nasimiy terisining tirik shilinishi keyinchalik xalq tomonidan yaratilgan bir afsonadir va keng ommaning unga bo‘lgan hurmatining ramzidir. Bu afsonaga isbotlangan bir ilmiy ma’lumot yoxud tarixiy fakt kabi qarash noto‘g‘ridir<ref>Akademik Ziya BÜNYADOV "Azərbaycan şərqşünaslığı" jurnalı; N1, 2009."</ref>.''}}

==== Tanqidi ====
Tomas de Vaal „Qorabog‘: Armaniston va Ozarbayjon sulh va urush yo‘llarida“ kitobidagi ma’umotlarni o‘qib, Bunyodov armanilarning Janubiy Qafqazda o‘nlab cherkov qurganini, albanlarning armanilarning ajdodlari bo‘lganini inkor etib, bu obidalarning armanilar bilan aloqasi bo‘lmagan xristian albanlariga tegishliligi farazini ilgari surgan<ref name=abide>{{Cite web |title=Ziya Bünyadovla Zori Balayanı eyniləşdirdi |url=http://www.azadliq.org/content/article/2194862.html |access-date=2015-08-22 |archive-date=2011-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103145410/http://www.azadliq.org/content/article/2194862.html |url-status=live }}</ref>. Britaniyalik jurnalist „o‘sha obidalarning yozuvlari arman tilida ekanini“ aytgan<ref name=abide />.

==== Plagiat da’vosi ====
Tomas de Vaal so‘zlariga ko‘ra, Bunyodovning 1960-yilda va 1964-yilda chop etilgan ikki maqolasi AQSH olimlari Dausetning „Mxitar Goshning Alban xronikasi“ va Robert Hevsen maqolalarining plagiatidir. Qayd etish lozimki, Bunyodov „Albaniya tarixi“ maqolasining boshida solnomaning matni Dauset nashrining tarjimasini va shuningdek bu nashrning ma’lumotlarini taqdim etadi, lekin so‘zboshi va sharhni muallif sifatida beradi<ref>{{Cite web |title=Мхитар Гош. Албанская хроника. Баку. Элм. 1960 |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Mchitar_Gosch/pred.phtml?id=1969 |access-date=2015-08-22 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910004532/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Mchitar_Gosch/pred.phtml?id=1969 |url-status=live }}</ref>.

===== Manbalarning soxtalashtirilish da’vosi =====
Bunyodov Villem Flor va Hasan Jovodiy Abbosgulu og‘a Bakixanovning „Gulistoni-Eram“ asari tarjimasini soxtalashtirishda, buzib ko‘rsatishda ayblanadi<ref>''The Heavenly Rose-Garden: A History of Shirvan & Daghestan''. Abbas-Kuli-Aga Bakikhanov, Willem Floor, Hasan Javadi. — Mage Publishers, 2009 — ISBN 1-933823-27-5. Стр. xvi. Флор и Джавади — иранисты, авторы множества статье в авторитетной энциклопедии [http://www.iranica.com/ Ираника] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190416193911/http://www.iranica.com/|date=2019-04-16}} {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190416193911/http://www.iranica.com/|date=2019-04-16}}</ref>. Gruzin tarixchisi G.Beradze Falaki Shirvon haqida bo‘lgan ishni hindistonlik sharqshunos Hassan Hadi ishi ekanligini aytib, Bunyodovni undan plagiat qilinganlikda ayblaydi<ref name="Берадзе">''Г. Берадзе''. Из истории изучения одного уникального касыда Фалака Ширвани ({{dil-ka|გ. ბერაძე ფალაქ შირვაის ერთი უნიკალური კასიდის შესწავლის ისტორიიდან „მაცნე" (ენისა) და ლიტ. ს}}). Журнал "МАЦНЭ" (языка и литературы) 1975 год, № 4, стр. 168–174. На груз. языке</ref>.

Armaniston tarixchilari Bunyodovning ishlarida iqtiboslarning buzib ko‘rsatilganligi haqida namunalar keltirganlar<ref>К. А. Мелик-Огаджанян. ИСТОРИКО-ЛИТЕРАТУРНАЯ КОНЦЕПЦИЯ 3. БУНИЯТОВА. (В сборнике "К освещению проблем истории и культуры Кавказской Албании и восточных провинций Армении", Изд-во Ерев. ун-та, 1991, ISBN 5-8084-0115-1) "'' "То, что в "Судебник" без всякой системы и руководящей нити вошли,— читаем дальше, — наряду с законами Восточной Римской империи, албанские законы, "Законы Моисея" и армянские народные обычаи, вовсе не подтверждает принадлежность его к документам армянского права" // Эта цитата с приведенными в кавычках словами "законы Моисея" отсылает читателя к переводу "Истории" Киракоса Гандза-кеци (см. Примеч. 590, Т- И. Тер-Григоряна, стр. 260). (…) Т. Тер-Григорян, научный сотрудник Института истории АН Аз. ССР, на которого опираются 3. Буниятов и 3. Ямпольский, пишет: "В состав "Судебника" без всякой системы и руководящей нити вошли, кроме законов Восточной Римской империи, '''албанские и армянские народные обычаи, церковные каноны''', "законы Моисея" (курсив наш—К. М.~0.). // Внимательный читатель без труда заметит, как произвольно обращаются автор и редактор его с источниками, как они жонглируют для обоснования своей лженаучной концепции.//Что же им удалось "научно" обосновать? Они лишь переставили одни обороты, другие — разъединили, словечка два заменили или поместили в кавычах. В результате получился новый текст-конгломерат с тенденцией отрицания армянского происхождения "Судебника",''"</ref><ref>К. А. Мелик-Огаджанян. ИСТОРИКО-ЛИТЕРАТУРНАЯ КОНЦЕПЦИЯ 3. БУНИЯТОВА. (В сборнике "К освещению проблем истории и культуры Кавказской Албании и восточных провинций Армении", Изд-во Ерев. ун-та, 1991, ISBN 5-8084-0115-1) "''Арменизация велась насильственно, при этом армянское духовенство применяло суровые меры и "руками арабских властей уничтожило все литературные памятники албанов"(1), а исламизация—добровольно, как спасение от армянских поработителей-ассимиляторов''", ссылка (1): "''При этом 3. Буниятов ссылается на книгу М. Орманяна "Армянская церковь" (Москва, 1913), с.45 и 118, хотя на указанных страницах книги нет даже намека на это''"</ref><ref>Ст. Т.Мелик-Бахшян. Об одном "разъяснении З.Буниятова". (В сборнике "К освещению проблем истории и культуры Кавказской Албании и восточных провинций Армении", Изд-во Ерев. ун-та, 1991, ISBN 5-8084-0115-1). "''Нетрудно заметить, что З.Буниятов "переработал" первоисточник. Искажая ясные и чёткие сведения историка, он создает компилятивный текст, заключает его в кавычки и со спокойной совестью отсылает читателей к соответствующей странице русского перевода, не забывая даже указать на страницу английского перевода.''"</ref>. A.Margaryan Bunyodovning „Albaniya tarixi“ kitobidagi Dausetning so‘zboshisi va sharhlarining noto‘g‘ri tarjimasida uni aybdor qiladi<ref name=Gosh>{{Cite web |title=Мхитар Гош, Албанская хроника. Предисловие, перевод и комментарии 3.М. Буниятова, Баку, 1960 |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Mchitar_Gosch/frametext.htm |access-date=2015-08-23 |archive-date=2014-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813191459/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Mchitar_Gosch/frametext.htm |url-status=live }}</ref>. Margaryanning mulohazasiga ko‘ra, Bunyodov „WHIT SUNDAY“ („Muqaddas Uchlikning kuni“) asarini ingliz tilidan rus tiliga „Oq bozor (yakshanba) kuni“ („WHITE SUNDAY“) deb noto‘g‘ri tarjima qilgan<ref name=Gosh />.

[[Kaliforniya universiteti]]ning arman professori Barlou ter-Murdechiyanning „Qorabog‘ tarixi bo‘yicha ikki yilnoma“ kitobida Ziyo Bunyodovni tarixchi Mirzo Jamol Javonshir Qorabog‘iy va Mirzo Adigo‘zal beyning qaydlari manbalarini soxtalashtirishda ayblaydi<ref>TWO CHRONICLES ON THE HISTORY OF KARABAGH by G. BOURNOUTIAN. Mazda Academic Press, 2004. Communicated by Barlow Der Murgdechian to Society of Armenian Studies List. "''George Bournoutian’s new book, "Two Chronicles on the History of Karabagh" has been published by Mazda Academic Press. The study is an annotated English translation of two Muslim historians, Mirza Jamal and Mirza Adigozal Beg, who in the first half of the 19th century wrote histories of Karabagh. Contrary to current Azeri claims, both sources detail a strong Armenian presence in Karabagh centuries before the Russian conquest of the region. Azeri academics, led by the late Ziya Buniatov, have removed most references of an Armenian presence in Karabagh in new editions of these and other primary sources. Bournoutian has used the original manuscripts in Baku and has indicated the expunged material. In addition, the book contains various other primary non-Armeian sourcesand, for the sake of objectivity, is practically devoid of works by Armenian historians. The 300 page book includes an introduction, glossary, five maps, and an index. It can be obtained from NAASR or form Mazda Press in early October.''"</ref>.

Kolumbiya universitetining arman professori Jorj Burnutyan Bunyodovni armanlar haqidagi qaydlarni albanlar haqidagi qaydlar bilan almashtirib, sistematik „tozalashda“ ayblagan<ref name="Бурнутян">{{Cite web |title=Rewriting History: Recent Azeri Alterations of Primary Sources Dealing with Karabakh George A. Bournoutian |url=http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/sas/bour.html |access-date=2015-08-23 |archive-date=2001-11-10 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011110023636/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/sas/bour.html |url-status=dead }}</ref>.

V.A.Shnirelmen Bunyodovni manbalarning soxtalashtirishida aybdor qilgan<ref>{{cite book|last1=Shnirelman|first1=Viktor|title=Voyni Pamyati|date=2003|accessdate=23 August 2015}}</ref>. U Bunyodovni Armaniston va Ozarbayjon tarixiga oid (ayniqsa, qadimgi Albaniya) revizionist, millatchi va siyosiy motivli konsepsiyalarni ishlab chiqishda ayblab, Ziyo Bunyodovni Ozarbayjon tarixshunosligida bu yo‘nalishdagi asosiy yaratuvchilardan biri sifatida da’vo qilgan<ref>{{cite book|last1=Shnirelman|first1=Viktor|title=Voyni Pamyati|pages=216-222|url=http://www.vehi.net/istoriya/armenia/albanskymif.html|accessdate=23 August 2015|archive-date=4 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404083031/http://www.vehi.net/istoriya/armenia/albanskymif.html|url-status=live}}</ref>.

=== Ijtimoiy-siyosiy faoliyati ===
1990-yillarda Bunyodov [[Boku]]ning Ozodlik maydonida nutq so‘zlagan, [[Armaniston]]ning Ozarbayjonga harakatlariga qarshi chiqqan va armanlarning iddaolariga e’tiroz bildirgan, bu sohada eng ko‘p so‘z aytgan insonlardan biri edi<ref name=araxcin />. Ziyo Bunyodov o‘z chiqishlarida necha martalab arman tarixchilarining iddaolariga javob qaytargan<ref name=araxcin />. Siyosatchi Siyovush Navruzovning so‘zlariga ko‘ra, 1994-yilda Bunyodov Akrom Aylislining arman bo‘lganini da’vo qilgan<ref>{{Cite web |title=Siyavuş Novruzov: "Oğlum da deputat olmaq istəyir" – MÜSAHİBƏ |url=http://modern.az/articles/38874/1/ |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221906/http://modern.az/articles/38874/1/ |url-status=live }}</ref>.

1992-yilda Bunyodov [[Haydar Aliyev]]ni [[Ozarbayjon]]da hokimiyat uchun ochiq va faol kurashga chaqirgan, uning hokimiyatga qaytishi haqidagi murojaatni imzolagan 91 nafar ziyolining biri edi<ref>{{cite web|title=Heydər Əliyevi hakimiyyətə çağıran "91-lər": məşhur müraciətdən 20 il keçir – SİYAHI|url=http://modern.az/articles/29903/1/|website=modern.az|publisher=modern.az|accessdate=21 December 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221650/http://modern.az/articles/29903/1/|url-status=live}}</ref>.  Bunyodov 1992-yilda Yangi Ozarbayjon Partiyasi raisining muovini qilib saylangan<ref name=hero /> 1995-yilda esa Milliy Majlisning deputati, ayni vaqtda xalqaro munosabatlar va parlamentlararo aloqalar doimiy kengashining ham a’zosi etib saylangan<ref name=hero />.

==== Sumgayit (joy nomi) hodisalari sabablari haqidagi fikrlari ====

1998-yilda sodir bo‘lgan [[Sumgait|Sumgayit]] hodisalarining mohiyyati bilan bog‘liq Ozarbayjon matbuotida akademik Ziyo Bunyodov „Nega Sumgayit?“ maqolasida yuz  bergan voqealarning asl mohiyatini oshkora ochiqlashga harakat qilgan<ref name=shiff>{{Cite web |title=Sumqayıt hadisəsinə dair Adam Şiffi təxribatı |url=http://karabakhinfo.com/26546 |access-date=2015-08-22 |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816013732/http://karabakhinfo.com/26546 |url-status=dead }}</ref>. U [[Moskva]]ni bir-birovga qayrash, gijgijlash rolidan bahs etarkan, SSSR FA Afrika instituti direktori muovini A.M.Vasilyevning quyidagi so‘zlarini misol qilib keltiradi:
{{cquote|''Agar biz jurnalning (“Narodi Azii I Afrika”) tirajini orttirmoqchi bo‘lsak, buni qilish juda oson: ozarbayjonliklarning va armanlarning etnogenezi haqida ikki maqola chop etmoq lozimdir. Boshqa “yog‘li” ildizlar ham topsa bo‘ladi."<ref name=shiff />.}}

Tomas de Vaalning so‘zlariga ko‘ra:
{{cquote|''1989-yilning may oyida Ozarbayjon Fanlar Akademiyasining o‘sha vaqtdagi prezidenti, eng mashur ozarbayjonlik armanifob va tarixchi Ziyo Bunyodov inkor etuvchi eng izchil variantni ilgari surdi. U “Nima uchun Sumgayit?” maqolasida shunday bir xulosaga keladiki, armanlar Ozarbayjonni obro‘sizlantirish va arman millatchi harakatiga turtki berish maqsadi bilan Sumgayit bosqinlarini o‘zlari amalga oshirgandilar. Bunyodov yozadi: “Sumgayit fojiasini arman millatchilari aniqlik bilan hozirlaganlar. Uning boshlanishiga bir necha soat qolganida televideniyaning arman foto-muxbirlari va suratga olish guruhi shaharga yashirincha kelib, shay holatda voqealarning boshlanishini kutishga kirishadilar. Ilk jinoyatni Grigoryan amalga oshirgandir. O‘zini Ozarbayjonlik qilib ko‘rsatib, Sumgayitda 5 nafar armanni o‘ldirgandir<ref>[Tomas de Vaal. Qara Bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında, 56 səh.]</ref>.}}

Bunyodovning so‘zlariga ko‘ra:
{{cquote|''Nima uchun Sumgayit? Unga ko‘raki, dashnoqlarda yangidan, yana bir bor rassom Vereshshagining „Urush apofeozi“ asarini „arman bosh suyaklari“ bilan zamonaviy fotografiyaga aylantirish istagi bor edi<ref>{{Cite web |title=Why Sumqayit? A situational analysis |url=http://www.visions.az/history,37/ |access-date=2015-08-22 |archive-date=2014-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920134612/http://www.visions.az/history,37/ |url-status=live }}</ref>.}}

Tomas de Vaalga ko‘ra, Bunyodovning maqolasi shu qadar ishonarsiz ediki, hatto armanlar uni chop etgandi<ref>{{Cite web |title=Qara Bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında. İkinci hissə |url=https://miltoniankeynes.files.wordpress.com/2014/02/sumqayc4b1t-hadisc999si-tomas-de-vaal.pdf |access-date=2015-08-22 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305063131/https://miltoniankeynes.files.wordpress.com/2014/02/sumqayc4b1t-hadisc999si-tomas-de-vaal.pdf |url-status=live }}</ref>. Ayni vaqtda Ziyo Bunyodov yuzaga chiqargandiki, Boku va Sumgayitga arman emissarlarining kelishi fevral oyida armanlarning banklardan o‘z jamg‘armalarini olib qo‘yishi bilan bog‘liq<ref>{{Cite web |title=Sumqayıt hadisələri 1988. Dövri mətbuat 2011-ci il  |url=http://sumlib.az/Sumqayit/pdfaz/2011.pdf |access-date=2015-08-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204335/http://sumlib.az/Sumqayit/pdfaz/2011.pdf |url-status=live }}</ref>.

=== Vafoti ===
[[File:Burial of Ziya Bunyadov at Alley of Honor (Azerbaijan).jpg|thumb|180px|Ziyo Buniyotovning qabriga qoʻyilgan haykali. Boku.]]

1997-yilning 21-fevral sanasida o‘zi yashagan binoning oldida jinoyatkor guruh tomonidan  o‘ldirilgan<ref>[http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&cid=14&nid=39413 Qaralov: "Ziya Bünyadovun qətlini İranın dini dairələri sifariş edib"] {{Dead link|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. O‘ldirilishidan biroz muddat avval qo‘lida Mudofaa vazirligidagi korrupsiya bilan bog‘liq hujjat borligini aytgan<ref>[http://www.sherg.az/pre.php?id=26873 "Ziya Bünyadovun qətlini İranın dini dairəsi sifariş edib"] {{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Bu hujjatlar haqida parlamentning yopiq majlisida hamkasblariga ma’lumot berishi ham aytiladi. Akademikning „Hizbulloh“ a’zolari tomonidan o‘ldirilgani va bu bilan bog‘liq bir necha nafar shaxsning ozodlikdan mahrum qilingani-da aytiladi<ref>{{Cite web |title=Azerbaijan Increasingly Caught Between Salafism and Iran |url=http://www.jamestown.org/programs/tm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4468&tx_ttnews%5BbackPid%5D=182&no_cache=1#.VdTB3PlVhHw |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195417/http://www.jamestown.org/programs/tm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4468&tx_ttnews%5BbackPid%5D=182&no_cache=1#.VdTB3PlVhHw |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ziya Bünyadovun qətli ilə bağlı yeni təfərrüatlar |url=http://www.azadliq.info/siyast/7627-ziya-buenyadovun-qtli-il-bal-yeni-tfrrueatlar.html |access-date=2015-08-21 |archive-date=2021-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522090415/https://www.azadliq.info/7627.html |url-status=live }}</ref>.

[[1997]]-yil 23-fevral kuni Shahriyor nomidagi Madaniyat Markazida u bilan vidolashuv marosimi bo‘lib o‘tadi<ref name=vida>{{Cite web |title=Görkəmli alim və ictimai xadim, akademik Ziya Bünyadovla vidalaşma mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin nitqi – Şəhriyar adına Mədəniyyət Mərkəzi, 23 fevral 1997-ci il |url=http://lib.aliyevheritage.org/az/8489690.html |access-date=2015-08-21 |archive-date=2015-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150322034225/http://lib.aliyevheritage.org/az/8489690.html |url-status=live }}</ref>. [[Ozarbayjon|Ozarbayjon Respublikasi]] [[Prezident]]i [[Haydar Aliyev]]ning vidolashuv marosimidagi nutqidan:
{{cquote|''Bu qadar daho, bu qadar oliy, bu qadar buyuk hayot yo‘li kechgan shaxsiyatga otilgan o‘q Ozarbayjon xalqiga qilingan tajovuzdir, Ozarbayjon xalqiga otilgan o‘qdir. Chunki, Ziyo Bunyodov Ozarbayjon xalqini eng go‘zal ulug‘lagan shaxsiyatlardan biri va u shaxsiyatlarning ichida tanlangani edi<ref name=vida />.''}}

1997-yili [[Boku]]da joylashgan Faxriy Xiyobonga dafn etilgan.

=== Shaxsıy hayotı  ===
[[Fayl:House in Baku where Bunyadov, Maharramov and Amirov lived.jpg|left|thumb|249x249px|Bokudagi uy, Ziyo Buniyadov 1964-yildan 1997-yilgacha yashagan]]
Boshida araxchin (bosh kiyimning bir turi) ga o‘xshash bosh kiyimi bo‘lishini yaxshi ko‘rardi<ref name=araxcin>{{Cite web |title=Qəhrəman kimi döyüşdü, qəhrəman kimi yaşadı |url=http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/may/118875.htm |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010457/http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/may/118875.htm |url-status=live }}</ref>. Dengiz qo‘ynida xayolga tolmoq uning eng sevimli odati edi<ref name=dahi />.

==== Oilasi  ====
1947-yilda Ziyo Bunyodov Tohira Bunyodova bilan oila qurgan va umrining oxiriga qadar u bilan birga bo‘ladi<ref name=alim>[http://www.muallim.edu.az/arxiv/2012/07/16.htm Qafqazda Azərbaycan xalqının daha qədimdən məskunlaşdığını sübuta yetirən böyük alim] {{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name=urek>{{Cite web |title=Ziya Bünyadovun xanımı: "Mən üç kişi itirmişəm" – "Köhnə ev"də Tahirə xanımın xatirələri... |url=http://modern.az/articles/33781/1/ |access-date=2013-02-04 |archive-date=2013-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129061532/http://modern.az/articles/33781/1 |url-status=live }}</ref>. Uning Haydar va Jamil ismli 2 nafar o‘g‘il farzandi bo‘lgan<ref name=urek />.

== Zıyo Bunyodov haqıda fıkrlar  ==
Dunyoning va Ozarbayjonning ijtimoiy va siyosiy xodimlarining Ozarbayjonning eng tajribali sharqshunoslaridan biri Ziyo Bunyodov haqida aytilgan fikrlari ijobiy va qiziqarlidir. Bu fikrlardan bir nechtasi quyidagilardir:

{{cquote|''„U o‘z borlig‘i bilan shunday inson ediki, sharafli hayot yo‘li bilan shunday yuksak saviyali shaxsiyat ediki, u haqida qanchalik ko‘p gapirsak-da uning asl bahosini, qiymatini bera olmagaymiz“, - deydi [[Haydar Aliyev]]<ref name=araxcin />.''}}

{{cquote|''„Uni haqli o‘laroq „bilim xazinasi“ deya atardilar. U o‘rta asrlar va manbashunoslik uzra ilmiy maktabning asoschisi edi“ - deb aytgan edi Ziyod Samadzoda<ref name=dahi>{{Cite web |title=O, DAHİLİK ABİDƏSİ İDİ |url=http://www.samedzade.az/az/pages/221 |access-date=2015-08-21 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910110428/http://www.samedzade.az/az/pages/221 |url-status=live }}</ref>''.}}

{{cquote|''„Bunyodov juda mehnatkash edi. Uning aqliy qobiliyati meni shu qadar hayratda qoldirardiki, o‘zligimda uni eng zamonaviy kompyuterga o‘xshatardim“ – Gavhar Baxshaliyeva<ref name=alim />.''}}

{{cquote|''„Ziyo Bunyodov xalqimiz dushmanlarining qarshisida bir ma’noli o‘laroq hamisha to‘g‘ri mavqe tutishi bilan tanlanardi“ – deya fikr bildiradi Yoqub Mahmudov<ref name=alim />.''}}

== Merosi  ==

[[Boku]]da Sharqshunoslik instituti va prospekti, Astara shahridagi 2-sonli o‘rta maktab, Go‘ychay shaharidagi 3-sonli o‘rta maktab va ko‘chaga uning nomi berilgan<ref>{{Cite web |title=Azərbaycanlı deputatlar Rumıniyadakı beynəlxalq konfransda iştirak ediblər (fotolar) |url=http://modern.az/articles/5804/1/ |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194028/http://modern.az/articles/5804/1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nazir müavini: "Şəhidlər Xiyabanının da qarşısında yeraltı keçid tikiləcək" |url=http://modern.az/articles/11349/1/ |access-date=2015-08-21 |archive-date=2011-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219135514/http://modern.az/articles/11349/1/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Göyçayda faciə: ata və iki azyaşlı uşağı yanaraq öldü – TƏFƏRRÜAT |url=http://news.lent.az/news/202024 |access-date=2015-08-21 |archive-date=2015-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920042035/http://news.lent.az/news/202024 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Astara və Ağdam məktəbləri qardaşlaşıb |url=http://azertag.az/xeber/Astara_ve_Agdam_mektebleri_qardaslasib-794490 |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115646/http://azertag.az/xeber/Astara_ve_Agdam_mektebleri_qardaslasib-794490 |url-status=live }}</ref>.

2012-yilda Ziyo Bunyodovning 90 yilligiga bag‘ishlangan [[Boku davlat universiteti|Boku davlat universitet]]ida „Ziyo Bunyodov ko‘rkamli Ozarbayjon tarixchisi va sharqshunos olimidir“ mavzusida ilmiy konferensiya bo‘lib o‘tadi<ref>[http://az.apa.az/news/262039 BDU-da Ziya Bünyadovla bağlı elmi konfrans keçirilib] {{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ziya Bünyadov – hərbçi, zabit, qəhrəman, döyüşçü, alim... |url=http://modern.az/articles/24761/1/24761 |access-date=2015-08-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195929/http://modern.az/articles/24761/1/24761 |url-status=dead }}</ref>. Shu yilning 20-25-dekabr kunlarida Boku shahar Yoshlar va sport bosh boshqarmasi tomonidan Ozarbayjon davlat jismoniy tarbiya va sport akademiyasining o‘q otish poligonlarida uning xotirasiga bag‘ishlab o‘q otish bo‘yicha Boku shahar VIII ochiq turniri ham tashkil etilgan<ref>{{Cite web |title=Akademik Ziya Bünyadovun xatirəsinə həsr olunmuş güllə atıcılığı üzrə Bakı şəhər VIII açıq turniri keçirilmişdir. |url=http://www.dysbaku.az/akademik-ziya-bunyadovun-xatiresine-hesr-olunmus-gulle-aticiligi-uzre-baki-seher-viii-aciq-turniri-kecirilmisdir/ |access-date=2015-08-21 |archive-date=2015-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911110442/http://www.dysbaku.az/akademik-ziya-bunyadovun-xatiresine-hesr-olunmus-gulle-aticiligi-uzre-baki-seher-viii-aciq-turniri-kecirilmisdir/ |url-status=live }}</ref>.

2015-yilning 14-may kuni Boku Ziyo Bunyodovning „Xorazmshohlar – Anushteginiylar davlati 1097-1231-yillarda“ nomli ingliz tilida nashr etilgan kitobining taqdimot marosimi bo‘lib o‘tgan<ref>{{Cite web |title=Ziya Bünyadovun ən məşhur əsərlərindən biri ingilis dilinə çevrildi |url=http://www.azadliq.org/content/article/27011927.html |access-date=2015-08-21 |archive-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150727191830/http://www.azadliq.org/content/article/27011927.html |url-status=live }}</ref>.

== Unvon va mukofotları ==
* 1942 — {{SSSR bayrogʻi}} „Jasorat uchun“ medali<ref name=hero />;
* 1942 — {{SSSR bayrogʻi}} Aleksandr Nevskiy ordeni<ref name=hero />;
* 1942 — {{SSSR bayrogʻi}} „Stalingrad mudofaasi uchun“ medali<ref name=hero />;

* 1944 — {{SSSR bayrogʻi}} „Qafqaz mudofaasi uchun“ medali<ref name=hero />;

* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} Sovet ittifoqi qahramoni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} 1-darajali Vatan urushi ordeni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} „Qizil yulduz“ ordeni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} Lenin ordeni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} Qizil Bayroq ordeni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} „Oktabr inqilobi“ ordeni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} III darajali Bogdan Xmelnitski ordeni<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} „Berlinning olinishi uchun“ medali<ref name=hero />;
* 1945 — {{SSSR bayrogʻi}} „1941-1945-yillar Buyuk Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan g‘alaba uchun“ medali<ref name=hero />;

* 1946 — {{Germaniya bayrogʻi}} „Vaffenbrudershaft“ medali<ref name=hero />;
* 1946 — {{Germaniya bayrogʻi}} Artur Bekker medali<ref name=hero />;
* 1965 — {{SSSR bayrogʻi}} „1941-1945-yillar Buyuk Vatan urushida [[Germaniya]] ustidan qozonilgan g‘alabaning 20 yilligi“ yubileyi medali<ref name=hero />;

* 1975 — {{SSSR bayrogʻi}} „1941-1945-yillar Buyuk Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan g‘alabaning 30 yilligi“ yubileyi medali<ref name=hero />;

* 1982 — {{SSSR bayrogʻi}} Ozarbayjon SSSR da xizmat ko‘rsatgan ilm xodimi<ref name="02.12.1982">[http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf Respublikanın elmi işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 2 dekabr 1982-ci il tarixli '''Fərmanı'''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170925202349/http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf |date=2017-09-25 }} {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200116071306/http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf |date=2020-01-16 }} — '''anl.az''' saytı</ref>;

* 1983 — {{SSSR bayrogʻi}} SSSR Xalq xo‘jaligi yutuqlari ko‘rgazmasi kumush medali (ilmda qozongan yutuqlari uchun)<ref name=hero />;

* 1985 — {{SSSR bayrogʻi}} „1941-1945-yillar Buyuk Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan g‘alabaning 40 yilligi“ yubileyi medali<ref name=hero />;

* 1993 — {{Ozarbayjon bayrogʻi}} Abbosgulu og‘a Bakixanov nomidagi mukofot<ref name=hero />;

* 1998 — {{Ozarbayjon bayrogʻi}} „Istiqlol ordeni“ (vafotidan so‘ng)<ref name=hero />.

=== Faxrıy vatandoshlık ===
* 1985 — {{Germaniya bayrogʻi}} [[Berlin]] Pankov rayonining Faxriy vatandoshi<ref name=hero />;
* 1988 — {{Oʻzbekiston bayrogʻi}} Urganch shahrining ilk Faxriy vatandoshi<ref name=hero />;
* 1993 — {{Ozarbayjon bayrogʻi}} Astara shahrining Faxriy vatandoshi<ref name=hero />;
* 1994 — {{Ozarbayjon bayrogʻi}} Go‘ychay shahrining Faxriy vatandoshi<ref name=hero />.

== Bibliografiya ==

=== Asarlari ===
* [https://web.archive.org/web/20151229083805/http://history.az/pdf.php?item_id=20091230055017593&ext=pdf Азербайджан в VII–IX вв.] Автор: Зия Мусаевич Буниятов; Редактор: Зелик Иосифович Ямпольский. Баку: Издательство Академия наук Азербайджанской ССР, 1965, 383 стр.
* [https://web.archive.org/web/20150816160914/http://www.anl.az/el/b/bz_ad.pdf '''Azərbaycan Atabəylər dövləti (1136–1225-ci illər)''']. Rus dilindən tərc. ed. C. V. Qəhrəmanov. Bakı: AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu, "Elm", 1985.
* [https://web.archive.org/web/20150816160955/http://www.anl.az/el/b/bz_az7-9.esrlerde1.pdf '''Azərbaycan VII–IX əsrlərdə''']. Rus dilindən tərcümə edənlər: Cabbar Cabbarov və Həsən Əlizadə. Bakı: "Şərq-Qərb", 2007, 424 səhifə. ISBN 9789952340853
* [https://web.archive.org/web/20170313115939/http://anl.az/el/Kitab/246191.pdf '''Dinlər, təriqətlər, məzhəblər (ensiklopedik soraq kitabı)''']. Bakı: "Şərq-Qərb", 2007.
* Qırmızı terror. Bakı: "Azərnəşr", 1993.
* Xarəzmşahlar-Anuştəkinilər dövləti<ref name="ŞƏRQŞÜNASLIQ İNSTİTUTU">{{cite news |title=ƏRƏB ÖLKƏLƏRİNİN TARİXİ VƏ İQTİSADİYYATI şöbəsi |author= |newspaper= |date= |url=http://www.orientalstudies.az/az/structure/arab_countries_history_and_economy.html |accessdate=2015-08-09 |archive-date=2011-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009134444/http://www.orientalstudies.az/az/structure/arab_countries_history_and_economy.html |url-status=dead }}</ref>.
* Герой Советского Союза Зия Буниятов // Бакинский рабочий. — 1945. — 6 апр. — С. 1.
* <nowiki>�MASK49�</nowiki>З. Буниятов<nowiki>�MASK50�</nowiki>. Путь, озаренный славой // Бакинский рабочий. — 1945. — 22 июнь. — С. 3.
* <nowiki>�MASK51�</nowiki>В. Зубков<nowiki>�MASK52�</nowiki>. Зия Буниятов — всегда в поиске//«Советский Союз» № 4 (422), 1985 г.
* Crombach, S. G. (2019). [https://pure.uva.nl/ws/files/40165626/Thesis.pdf]

=== Maqolalari ===
* Bobak va Bizans<ref name="Milli Meclis">{{cite news |title=Tahirə Bünyadova: "Ziya mənim taleyimdir" |author= |newspaper= |date= |url=http://jurnal.meclis.gov.az/news.php?id=190 |accessdate=2015-08-09 |archive-date=2013-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312215429/http://jurnal.meclis.gov.az/news.php?id=190 |url-status=dead }}</ref>.
* Shaki qal’asining joylashuvi haqida yangi ma’lumotlar<ref name="Milli Meclis" />.
* Bazz qal’asini mahalliylashtirish haqida<ref name="Milli Meclis" />.
* „Mingachavir“ nomi haqida<ref name="Milli Meclis" />.
* „Xurram“ so‘zi haqida<ref name="Milli Meclis" />.
* „Abu Hajjoh haqida bir necha so‘z“<ref name=meqale />.
* „Qur’onning 36-yosin suras haqida bir necha so‘z“<ref name=meqale />.
* „Mxitar Goshning Alban xronikasi“<ref name=meqale />.
* „Kogon sarlavhasi haqida“<ref name=meqale />.
* „Qora papaglar“ (Papaq – bosh kiyimining bir turi)<ref name=meqale>{{Cite web |title=Ziya Bunyadovun meqaleleri |url=http://ziyabunyadov.com/az/statyi/ |access-date=2015-08-29 |archive-date=2015-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609052120/http://ziyabunyadov.com/az/statyi/ |url-status=dead }}</ref>.
* „Miflar va mif to‘quvchilar“<ref name=qalxan>{{Cite web |title=QALXAN VƏ QILINC |url=http://ziyabunyadov.com/az/vajnie-raboti/ |access-date=2015-08-29 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906041910/http://ziyabunyadov.com/az/vajnie-raboti/ |url-status=dead }}</ref>.
* „Yillik boʻlmagan shakllar“<ref name=qalxan />.
* „Nega Sumgayit voqealarining analizi“<ref name=qalxan />.
* „Gevorg Emining majburiy dialogi haqida“<ref name=qalxan />.

=== Publitsistika ===
* Qaysi Naxchivon?<ref name=publist />.
* Shoh Ismoil yoxud Xatoiy<ref name=publist />.
* Xalqning rahbari<ref name=publist />.
* Kimdir gunohkor?<ref name=publist />.
* Maroqli tadqiqot asari<ref name=publist>{{Cite web |title=Ziya Bunyadov.com:PUBLİSİSTİKA |url=http://ziyabunyadov.com/az/publicistika/ |access-date=2015-08-29 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906033139/http://ziyabunyadov.com/az/publicistika/ |url-status=dead }}</ref>.

=== Tarjimalari ===
* Moisey Kalankatuklu „Alban tarixi“. Mxitar Gosh „Alban solnomasi“ '''[https://web.archive.org/web/20150816161219/http://www.anl.az/el/k/Albaniya_tarixi.pdf Mətn]'''. Bakı: "Avrasiya press", 2006.
* Al-Bakuvining „Kitob talxisi-i-asar“ (1971)<ref name="ŞƏRQŞÜNASLIQ İNSTİTUTU" />.
* An-Nasaviyning „Sulton Jaloliddin Mankburnining hayot tasviri“ (1973)<ref name="ŞƏRQŞÜNASLIQ İNSTİTUTU" />.
* Al-Husayniyning „Axboru-d-davlati-s-saljuqiyya“ (1980)<ref name="ŞƏRQŞÜNASLIQ İNSTİTUTU" />.
* İbn Asam al-Kufining „Fathlar kitobi“ (1981)<ref name="ŞƏRQŞÜNASLIQ İNSTİTUTU" />.
* Mixail Kolosov. Vəzifədə '''[http://ziyabunyadov.com/ziyabunyadov/docs/az/%D0%A1%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0%20%D0%B2%D0%B0%20%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D1%80%20_%D0%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%84%D0%B0 Mətn] {{dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}'''<ref>{{Cite web |title=Tercumeler |url=http://ziyabunyadov.com/az/perevodi/ |access-date=2015-08-29 |archive-date=2015-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609054347/http://ziyabunyadov.com/az/perevodi/ |url-status=dead }}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{chala}}
{{DEFAULTSORT:Buniyotov, Ziyo}}
[[Turkum:Ozarbayjon tarixchilari]]
[[Turkum:Sovet Ittifoqi Qahramonlari]]
[[Turkum:21-dekabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:21-fevralda vafot etganlar]]
[[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1997-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Ozarbayjonlik sharqshunoslar]]