Zuayb ibn Muso sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| name               = Zuayb ibn Muso
| native_name        = ذؤيب بن موسى
| honorific prefix   = {{smallcaps|Sayyid}}
| honorific suffix = Dovudiy, Alaviy va Sulaymoniy Bohralarning birinchi Daʼi al-Mutlaqi.
| caption =
| birth_date =
| birth_place =
| death_date = 29-aprel milodiy 1151-yil
| death_place = [[Huth (Yaman)|Huth]], [[Yaman]]
| resting_place = [[Huth (Yaman)|Huth]], [[Yaman]]
| education =
| alma_mater =
| home_town =
| title = {{hlist |Sayyid|Mavlono| Daʼi al-Mutlaq |Daʼi al-Fotimiy| Farras al-Kutub}}
| office1 = Daʼi al-Mutlaq
| term_start1 = 4-may 1138-yil
| term_end1 = 29-april 1151-yil
| predecessor1 =
| successor1 = [[Ibrohim ibn al-Husayn al-Hamidiy]]
| father = Mūso al-Vādiʿī al-Hamdānīy
| mother =
| religion = [[Islom]]
| sect = [[Ismoiliylar|Ismoiliylik]]
| subsect = [[Davudi Bohra]]
| jurisprudence = {{hlist|[[Mustaliy]] |[[Toyyibiy]]}}
| relatives =
| awards =
| website =
| background = #ded
}}
{{Ismoilizm}}
'''Zuayb ibn Muso al-Vodiy al-Hamdaniy''' ({{Lang-ar|ذؤيب بن موسى الوادعي الهمداني|translit=Zuʾayb ibn Mūsā al-Vādiʿī al-Hamdānīy}}; 1151-yil 29-aprelda vafot etgan) islom dinining Toyyibi [[Ismoiliylar|Ismoiliy]] yoʻnalishidagi maʼnaviy hokimiyat mavqei boʻlgan birinchi ''daʼi al-mutlaq'' boʻlgan. U bu lavozimga qirolicha [[Arva as-Sulayhiy]] tomonidan tayinlangan.

== Faoliyati ==
Zuayb oʻz faoliyatini [[Yaman|Yamandagi]] [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiylar]] tarafdori boʻlgan Mustaliy ''[[Daʼvat|daʼvatining]]'' aʼzosi sifatida boshlagan va keyinchalik mahalliy bosh targʻibotchi Yahyo ibn Lamakning yordamchisi darajasiga erishgan. 1126-yilda oʻlimidan sal avval Ibn Lamak [[Sulayhiylar]] malikasi [[Arva as-Sulayhiy]] bilan maslahatlashib, Zuaybni oʻzining oʻrinbosari etib tayinlagan{{sfn|Daftary|2007|p=264}}.

1130-yilda fotimiy [[imom]]-[[Xalifalik|xalifasi]] [[al-Amir bi-ahkamillah]] vafotidan soʻng Mustaʼliy ismoiliylik hofiziy va toyyibiylik yoʻnalishlariga boʻlinadi. Hofiziylar al-Amirning amakivachchasi al-Hofizni, toyyibiylar esa al-Amirning goʻdak oʻgʻli [[Abu al-Qosim at-Toyyib|at-Toyyibni]] merosxoʻr deb tan oladilar. Yamanda shu paytgacha Fotimiylarga sodiq boʻlgan malika Arva toyyibiylar tomoniga oʻtib, [[Qohira]] bilan aloqalarini uzadi. Bu vaqtda, mintaqadagi Hamdoniylar va Zuraydiylar sulolalari esa al-Hofizning daʼvolarini qoʻllab-quvvatlashadi{{sfn|Daftary|2007|pp=241–243, 248}}. 1138-yilda vafot etgunga qadar Arva yangi toyyibiy ''daʼvatiga'' amalda rahbarlik qiladi va toyyibiylar uni hujja, yaʼni yashirin (''satr'') imom at-Toyyibning jonli dalili sifatida tan oladilar{{sfn|Daftary|2007|p=264}}. Zuayb va boshqa ''daʼvatchilarning'' koʻmagi bilan malika umrining soʻnggi yillarini yangi mazhabni tashkil etishga sarflaydi. 1132-yildan keyin u Zuaybni ''daʼi al-mutlaq'' etib tayinladi va shu tariqa uni yashirin imom nomidan ''daʼvat'' qiluvchilarning boshligʻi etib tayinladi. Bu oson vazifa emas edi, chunki boshqa Yaman hukmdorlari Toyyibiylikni qabul qilmaydilar va Arva vafotidan soʻng toyyibiylar kuchli homiydan mahrum boʻlishadi. Shunday boʻlsa-da, aynan Fotimiylardan ham, Sulayhiylardan ham mustaqil boʻlgan alohida iyerarxiyaning oʻrnatilishi tufayli, toyyibiy daʼvati nafaqat har ikkala tuzumdan omon qolishga, balki mintaqada keng tarqalishga ham muvaffaq boʻladi{{sfn|Daftary|2007|p=265}}.

Daʼiy sifatida Zuayb Banu Hamdon qabilasining al-Hajur urugʻi boshligʻi al-Xattob ibn al-Hasan ibn Abil-Hifazni oʻz diniga kiritishga erishdi. Mohir jangchi, taniqli shoir va ilohiyotshunos boʻlgan al-Xattob Zu’aybning bosh yordamchisiga va Sulayhidlar hamda Tayyibiylar ishi uchun muhim shaxsga aylanadi. U 1138-yilda al-Hajurustidan nazorat qilish boʻyicha jiyanlari bilan boʻlgan nizoda oʻldirilgunga qadar shu vazifani bajardi{{sfn|Daftary|2007|p=264}}. Al-Xattobning oʻrniga boshqa hamdoniy Ibrohim ibn al-Husayn al-Hamidiy bosh yordamchi (maʼzun) etib tayinlandi. 1151-yilda Zu’ayb vafot etgach, Ibrohim yangi daʼiy al-mutlaq boʻldi. 1151-yilda Zuayb vafot etgach, Ibrohim yangi ''doʻi al-mutlaq'' boʻldi{{sfn|Daftary|2007|p=264}}.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* {{Daftary-The Ismailis|edition=Second}}{{Start box}}
{{S-rel|sh}}
{{S-hou|Dāʼī al-Mutlaq||||29-aprel 1151-yil, Huth, Yaman}}
{{Succession box
| title  =Birinchi  Dāʼī al-Mutlaq
| years  = : 1132–1151-yillar
| before = Yangi nom
| after=[[Ibrohim ibn al-Husayn al-Hamidiy]]}}
{{S-end}}

[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:1151-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Banu Hamdan]]