Zuayb ibn Muso
Зуайб ибн Мусо ал-Водий ал-Ҳамданий (арабча: ذؤيب بن موسى الوادعي الهمداني; 1151-йил 29-апрелда вафот этган) ислом динининг Тоййиби Исмоилий йўналишидаги маънавий ҳокимият мавқеи бўлган биринчи даъи ал-мутлақ бўлган. У бу лавозимга қиролича Арва ас-Сулайҳий томонидан тайинланган.
Саййид Зуайб ибн Мусо Довудий, Алавий ва Сулаймоний Боҳраларнинг биринчи Даъи ал-Мутлақи. | |
|---|---|
ذؤيب بن موسى | |
| Унвони |
|
| Шахсий маълумотлар | |
| Вафоти |
29-апрел милодий 1151-йил |
| Ҳутҳ, Яман | |
| Дини | Ислом |
| Ота-онаси |
|
| Диний оқими |
Исмоилийлик Давуди Боҳра |
| Юриспруденсия | |
Фаолияти
Зуайб ўз фаолиятини Ямандаги Фотимийлар тарафдори бўлган Мусталий даъватининг аъзоси сифатида бошлаган ва кейинчалик маҳаллий бош тарғиботчи Яҳё ибн Ламакнинг ёрдамчиси даражасига эришган. 1126-йилда ўлимидан сал аввал Ибн Ламак Сулайҳийлар маликаси Арва ас-Сулайҳий билан маслаҳатлашиб, Зуайбни ўзининг ўринбосари этиб тайинлаган[1].
1130-йилда фотимий имом-халифаси ал-Амир би-аҳкамиллаҳ вафотидан сўнг Мустаълий исмоилийлик ҳофизий ва тоййибийлик йўналишларига бўлинади. Ҳофизийлар ал-Амирнинг амакиваччаси ал-Ҳофизни, тоййибийлар эса ал-Амирнинг гўдак ўғли ат-Тоййибни меросхўр деб тан оладилар. Яманда шу пайтгача Фотимийларга содиқ бўлган малика Арва тоййибийлар томонига ўтиб, Қоҳира билан алоқаларини узади. Бу вақтда, минтақадаги Ҳамдонийлар ва Зурайдийлар сулолалари эса ал-Ҳофизнинг даъволарини қўллаб-қувватлашади[2]. 1138-йилда вафот этгунга қадар Арва янги тоййибий даъватига амалда раҳбарлик қилади ва тоййибийлар уни ҳужжа, яъни яширин (сатр) имом ат-Тоййибнинг жонли далили сифатида тан оладилар[1]. Зуайб ва бошқа даъватчиларнинг кўмаги билан малика умрининг сўнгги йилларини янги мазҳабни ташкил этишга сарфлайди. 1132-йилдан кейин у Зуайбни даъи ал-мутлақ этиб тайинлади ва шу тариқа уни яширин имом номидан даъват қилувчиларнинг бошлиғи этиб тайинлади. Бу осон вазифа эмас эди, чунки бошқа Яман ҳукмдорлари Тоййибийликни қабул қилмайдилар ва Арва вафотидан сўнг тоййибийлар кучли ҳомийдан маҳрум бўлишади. Шундай бўлса-да, айнан Фотимийлардан ҳам, Сулайҳийлардан ҳам мустақил бўлган алоҳида иерархиянинг ўрнатилиши туфайли, тоййибий даъвати нафақат ҳар иккала тузумдан омон қолишга, балки минтақада кенг тарқалишга ҳам муваффақ бўлади[3].
Даъий сифатида Зуайб Бану Ҳамдон қабиласининг ал-Ҳажур уруғи бошлиғи ал-Хаттоб ибн ал-Ҳасан ибн Абил-Ҳифазни ўз динига киритишга эришди. Моҳир жангчи, таниқли шоир ва илоҳиёцҳунос бўлган ал-Хаттоб Зу’айбнинг бош ёрдамчисига ва Сулайҳидлар ҳамда Таййибийлар иши учун муҳим шахсга айланади. У 1138-йилда ал-Ҳажурустидан назорат қилиш бўйича жиянлари билан бўлган низода ўлдирилгунга қадар шу вазифани бажарди[1]. Ал-Хаттобнинг ўрнига бошқа ҳамдоний Иброҳим ибн ал-Ҳусайн ал-Ҳамидий бош ёрдамчи (маъзун) этиб тайинланди. 1151-йилда Зу’айб вафот этгач, Иброҳим янги даъий ал-мутлақ бўлди. 1151-йилда Зуайб вафот этгач, Иброҳим янги дўи ал-мутлақ бўлди[1].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Дафтарй 2007, с. 264.
- ↑ Дафтарй 2007, сс. 241–243, 248.
- ↑ Дафтарй 2007, с. 265.
Ҳаволалар
- Дафтарй, Фарҳад. Тҳе Исмāʿı̄лı̄с: Тҳеир Ҳисторй анд Доcтринес, Сеcонд, Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2007. ИСБН 978-0-521-61636-2.
| Шиалик унвонлари | ||
|---|---|---|
Зуайб ибн Мусо Дāъī ал-Мутлақ Вафоти: 29-апрел 1151-йил, Ҳутҳ, Яман
| ||
| Ўтмишдоши: Янги ном |
Биринчи Дāъī ал-Мутлақ : 1132–1151-йиллар |
Вориси: Иброҳим ибн ал-Ҳусайн ал-Ҳамидий |