Šumbark
Šумбарк (полякча: Сзумбарк, олмонча: Счумбарг ) — Чехия Республикасининг, Моравия-Силезия вилояти, Карвина туманида жойлашган қишлоқ. Қишлоқ ўзи алоҳида автоном муниципалитет сифатида бошқарилган, 1955-йилда Ҳавířов шаҳри ташкил этилади ва 1960-йилда бошлаб муниципалитет шаҳар таркибига киритилган. Унда (2020-йил) ҳолатига кўра 17,082 нафар аҳоли истиқомат қилади. Муниципалитет Cиэсзйн Силезийианинг тарихий ҳудудида жойлашган.
Муниципалитет аввал қишлоқ бўлган, кейинчалик коммунистик даврда янги Гавířов шаҳрининг ташкил этиш вақтида кенг имконятли кўп қаватли уйлар ва аҳоли турар жойлари ташкил этилгандан сўнг муниципалитет Šумбарк шаҳарчасига айлантирилади. Šумбарк аҳолисининг аксарияти янги барпо этилган кўп қаватли уйларда истиқомат қилса-да, лекин баъзи эски уйлар ҳали ҳанузгача сақланиб қолган.
Этимологияси
Муниципалитет номининг келиб чиқиши (Счöнберг, немисчада: гўзал тепалик) деган манони англатади ва кейинчалик мунципал полонизация қилинган[1].
Тарихи
Муниципалитет биринчи бўлиб 1430-йилдаги ёзма манбаларда Счомберг номи билан келган[1][2]. 1290-йилда Тесчен герсоглиги Полшанинг феодал бўлиниши натижасида ташкил топган бўлиб, Пиаст сулоласининг маҳаллий ҳукумати томонидан бошқарилган. 1327-йилда герсоглик Боҳемия қиролигининг бир қисмига айланади, лекин 1526-йилдан сўнг Ҳабсбург монархияси таркибига киритилган. 1955-йил 18-декабрда янги Гавířов шаҳри учун Šумбаркдан 53 гектар ер ажратиб олиниб шаҳар ҳудудига қўшиб олинади.
1540-йилдан сўнг Тесчен ҳокимятида Протестант ислоҳотлари ҳукмронлик қилади ва маҳаллий католик черковни Луттерлар томонидан босиб олинади. Черков (минтақадаги элликка яқин бинолардан бири сифатида) махсус комиссия томонидан тан олинади ва 1654-йил 25-мартда Рим-католик черковлар таркибига қайтарилади [3]. Муниципалитетда 1841-1845-йилларда қурилган Анна черкови тарихий обида сифатида сақланиб қолган.
Австрия империясида 1848-йилги инқилоблардан сўнг қайта тикланиш натижасида Австрия Силезиясида замонавий муниципал бўлинма жорий этилади. Муниципалитетда шаҳарча сифатида 1880-йилда Австия Силезия сиёсий ва ҳуқуқий округ ташкил этилади. 1880, 1890, 1900 ва 1910-йилларда ўтказилган аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, муниципалитет аҳолиси 1880-йилда 744 кишидан 1910-йилда 1380 кишига кўпайган. 1880-йилда аҳолининг аксарияти чех тилида (94,6%), ундан кейин немис (23 ёки 3,1%) ва поляк (17 ёки 2,3%) тилларида мулоқот қилиши аниқланган. Кейинги аҳолини рўйхатга олишда кўпчилиги поляк тилида сўзлашувчилар сони (1890-йилда 98,9% дан 1910-йилда 93,7% гача камайган), Кам сонли инсонлар чех тилида (1890-йилда 3 киши ёки 0,3% дан 1910-йилда 64 киши ёки 4,9% гача ўсган) ва немис тилида сўзлашаётганини эълон қилди. 1890-йилда 0,8% дан 19 га ёки 1910-йилда 1,4%) га кўпайган. 1910-йилда диний нуқтаи назардан кўпчилик аҳоли протестантлар (50,4%), Рим-католиклари (47,9%), яҳудийлар (22 ёки 1,6%) ва бошқа динга эътиқод қилувчилар 2 кишини ташкил этган[4]. Муниципалитетда анъанавий равишда Cиэсзйн Силезя тилида гапирадиган Силезя Лачслари ҳам яшаган.
Муниципалитет Биринчи жаҳон уруши, Австрия-Венгриянинг қулаши, Полша-Чехословакия уруши ва 1920-йилдаги Сезин-Силезиянинг бўлинишидан сўнг у Чехословакия таркибига киради. Мюнхен келишувидан сўнг, 1938-йил октябр ойида Заолзиэ минтақаси билан бирга Полша томонидан қўшиб олинади ва маъмурий жиҳатдан Силезиан Воиводелигининг Cиэсзйн округига қўшилади[5]. Кейинчалик Иккинчи Жаҳон уруши бошида Германия фашистлари томонидан босиб олиниб, урушдан кейин Чехословакияга таркибига қайтарилган.
Транспорти
1911-йилда Остраудан Тесченгача бўлган темир йўлда поэзд станцияси очилади ва бу муниципалитетнинг 1920-йилларда саноатлаштиришга олиб келади. Ҳавířов поэзд станцияси Šумбарк ва Мěсто туманлари чегарасида жойлашган. Бу ерда РегиоЖет компаниясининг С9 ва Р61 Čэскý Тěšíн — Острава-Свинов (Опава Вýчод) поездлари ва РЖ Кошиcе — Žилина — Тřинеc — Гавířов — Прага поездлар қатнови йўлга қўйилган.
Таниқли одамлар
Франтиšэк Члебус (1847-1916), сиёсатчи, Моравия вилояти депутати[6].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Мрóзек, Роберт. Назwй миэжсcоwе даwнего Śлąска Cиэсзйńскиэго (пл). Катоwиcе: Униwерсйтет Śлąски w Катоwиcач, 1984 — 171–172-бет.
- ↑ Паниc, Идзи. Śлąск Cиэсзйńски w śредниоwиэcзу (до 1528) (пл). Cиэсзйн: Старостwо Поwиатоwе w Cиэсзйниэ, 2010 — 306-бет. ИСБН 978-83-926929-3-5.
- ↑ Брода, Жан „Материаłй до дзиэжów Коścиоłа эwангелиcкиэго w Ксиęстwиэ Cиэсзйńским и Паńстwиэ Псзcзйńским w ХВИ и ХВИИ wиэку“, . З ҳистории Коścиоłа эwангелиcкиэго на Śлąску Cиэсзйńским (пл). Катоwиcе: Дом Wйдаwниcзй и Ксиęгарски „Дидаче“, 1992 — 259–260-бет. ИСБН 83-85572-00-7.
- ↑ Пиąткоwски, Казимиэрз. Стосунки народоwоścиоwе w Ксиęстwиэ Cиэсзйńскиэм (пл). Cиэсзйн: Маcиэрз Сзколна Ксиęстwа Cиэсзйńскиэго, 1918 — 263, 281-бет.
- ↑ „Устаwа з дниа 27 паźдзиэрника 1938 р. о подзиале администраcйжнйм и тймcзасоwеж организаcжи администраcжи на обсзарзе Зиэм Одзйсканйч Śлąска Cиэсзйńскиэго“. Дзиэнник Устаw Śлąскич (полякча). нр 18/1938, поз. 35-жилд. Катоwиcе. 31 Оcтобер 1938. Қаралди: 1 Жулй 2014.
- ↑ „Šумбарк“. cс.wикипедиа.ор. Қаралди: 4-май 2024-йил.
Ҳаволалар
- Заҳрадник, Станисłаw. Структура народоwоścиоwа Заолзиа на подстаwиэ списów лудноścи 1880-1991. Трзйниэc: ҲТ, 1991. ОCЛC 189422554.