Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Хromka

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Хромка[1][2] — русча икки қаторли диатоник қўлда фойдаланиш учун гармоника[3].

Тарихи

1925-1930-йилларда хромка ниҳоят Вена („гулчамбар“) ва бошқа аккордеон турларини оммавий фойдаланишдан чиқариб ташлади[2], бугунги кунгача Россияда диатоник аккордеоннинг асосий турига айланди.

ХХ асрнинг бошларида Вологдада уста Николай Владимирович Смислов томонидан яратилган. Дастлаб „Северянка“ номи бор эди. Мавжуд бўлган икки қаторли „немис“ ва „Вена“ гармоникаларидан фарқли ўлароқ[1], „шимолий аёл“ нинг овози мўйнанинг ҳаракат йўналишига боғлиқ эмас эди. Хроматик гармоникалар (аккордеонлар) бир хил хусусиятга эга эди, бу ўхшашлик туфайли хромка деб аталди[1]. Тахминан 10-15 йил ўтгач, у халқ орасида машҳурликка эришди[4].

Клавиатуралар

Номига қарамай, оқсоқ аккордеон (хроматик сўзнинг қисқартмаси) диатоник мусиқа асбобидир, яъни бу аккордеоннинг шкаласи диатоник табиий мажор (ва унинг параллел минор) шкаласига асосланган. Катта шкалада ноталар мавжуд: До, Ре, Ми, Фа, Сол, Ла, Си ; кичик шкала: Ла, Си, До, Ре, Ми, Фа, Сол.

Ўнг ва чап клавиатурадаги тугмаларнинг вертикал қаторлари мўйнадан бошлаб рақамланган.

Эслатма : Қуйидаги эслатма мисоллари До калитидаги гармонияларга мос келади.

Унинг пайдо бўлишининг бошида Хромканинг ўнг клавиатурасида 21 та тугма ва чап клавиатурада алоҳида товушлар (бас) ва аккордларга эга 12 та тугма мавжуд эди (3-диаграмма). Келажакда узоқ вақт давомида ўнг клавиатурада 23 та тугмачалар жойлаштирилди. Ҳозирги вақтда аккордеон-хромканинг энг кенг тарқалган тури — ўнгда 25 та тугма ва чап клавиатурада 25 та тугмачали хромка (белги: 25 × 25)[1].

Чўлоқ аккордеонда маълум бир калит мавжуд (бир нечта мумкин бўлган нарсалардан), масалан, Ла, До, Ре, Фа — бу асосий шкаланинг калитини англатади, аккордеонда олиниши мумкин.

Тўғри

Схема 1
2 битта
Ми2

♭

{\дисплайстйле \флат }

Фа2

♯

{\дисплайстйле \шарп }

Сол1

♯

{\дисплайстйле \шарп }

Қайта 1
1 тагача
Фа 1
Ми 1
Ла 1
Сол 1
2 тагача
C 1
Ми 2
Қайта 2
Туз 2
Фа 2
C 2
Ла 2
Қайта 3
3 гача
Фа 3
Ми 3
Ла 3
Туз 3
4 гача
C 3

Схема 1. Эслатмалар ёнидаги пастки белгиси октава сонини билдиради.

Мелодия ўнг клавиатурада ижро этилади. Тугмаларнинг вертикал қаторлари сони 2 та, тугмалар сони 25 та.

Алоҳида-алоҳида, клавиатуранинг энг юқори қисмида учта қўшимча хроматик (ўзгартирилган) товушлар мавжуд: биринчи октаванинг Сол- диёз, Ми- бемол ва иккинчи октаванинг Ф-шарп. Ўнг клавиатурада 27 та тугмачали Хромка кўрсатилган товушларга қўшимча равишда До-диёз ва Си-бемол қўшилган.

Ўнг клавиатура диапазони учта асосий шкаладан иборат (3 тўлиқ бўлмаган октава), уларнинг тоналлиги аккордеоннинг тоналлигига мос келади: До дан биринчи октавагача До дан тўртинчи октавагача бўлган товушлар.

Овозлар сони

Хромка ўнг клавиатурадаги битта тугмани босганда бир вақтнинг ўзида товуш чиқарадиган қамишларнинг (овозларнинг) максимал сони билан фарқланади. Овозлар сони бирдан ортиқ бўлган гармониялар қамишнинг турли хил созланишига эга: тўлғазиш товуши қамишдан бир оз баландроқ, октавалар қамишдан октава пастроқ, пикколо октавадан баландроқ.

Қамишларнинг таркиби
Аккордеон тури Маткап Маткап



</бр> шиша билан
октава Пикколо
2-овозли битта битта
3-овозли битта битта битта
битта битта битта
4-овозли битта битта битта битта

Чапга

Схема 2
битта 2 3
Фа 

♯

{\дисплайстйле \шарп }

7 Ре
7 C
Ла Ре
Хи
Хи Б туз
7 мил
Олдин туз
Ми
Ре Б До
М ла
Ми Олдин
ла
Ф Б Фа
М Ре
туз Ф
Ре
Ла
Схема 3
битта 2
7 Туз
7 мил
туз
Ми
Б До
М ла
Олдин
Ла
Б Фа
М Ре
Ф
Ре
Изоҳлар билан схема 3

халқаро миқёсда

ёзувлар.

Қалин белгиланган

аккордлар.

3-схема(инглизча)
битта 2
Г7
Э7
Г
Э
C
Ам
C
А
Ф
Дм
Ф
Д

Схема 2 ва 3. Белгилар: Б — катта триада, М — кичик триада, 7 — эттинчи аккорд. Эслатмалар катта октавага тегишли.

Чап клавиатура оҳанг учун ҳамроҳликни ижро этади (компания). Тугмаларнинг вертикал қаторлари сони 3 та, тугмалар сони 25 та.

Биринчи вертикал тугмалар қатори (мўйнага энг яқин) ёрдамчи дейилади, у фақат такрорланадиган баъзи бош товушлари бўлган тугмаларни ўз ичига олади, энг юқори тугмачадан ташқари Фа-диёз, клавиатуранинг бошқа иккита вертикал қаторида. Ля ва Ре товушлари уч марта такрорланади. Аккордеон чалиш қулайлиги учун тугмаларни такрорлаш керак.

Чап клавиатура диапазони битта асосий шкаладан иборат (катта октаванинг До дан Си гача бўлган бош (паст) ноталари), унинг калити аккордеон тугмачасига тўғри келади ва битта хроматик товуш Фа-диёз

Алоҳида бас товушларига қўшимча равишда чап клавиатурада тугмалар ҳам мавжуд бўлиб, улар босилганда бутун аккорд эшитилади, хусусан:

  • Учта мажор триада: Фа, До, Сол — учинчи қаторда.
  • Икки минор триада: Ре, Ля — иккинчи қаторда.
  • Уч септаккорд: Ре — учинчи қаторда, Ми, Си — иккинчи қаторда.

Чап клавиатурадаги хромка[2] нинг соддалаштирилган кўринишида 6 та нота ва 6 аккорддан иборат 12 та тугма мавжуд: тоник ва субдоминантдан 2 та катта ва кичик триада ва 2 та доминанцептаккорд (3-диаграмма). Ўнг клавиатурада 21-23 тугма мавжуд. У Россия ва Украинада кенг тарқалган. Совет Иттифоқи даврида Росмузпром-Армавир заводи томонидан ишлаб чиқарилган. Нархи 26 рубл эди[5][6].

Ижрочилар

  • Заволокин, Геннадий Дмитриэвич
  • Плешивцев, Иван Антонович
  • Растеряев, Игор Вячеславович
  • Шипков, Игор Вадимович
  • Рязанов, Максим Александрович

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Мирек А. Справочник по гармоникам 1968.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Фадеев, Кузнецов 1971.
  3. ↑ Музыкальная энциклопедия 1982.
  4. ↑ Мирек А. Справочник к схеме гармоник 1992.
  5. ↑ Кузнецов Л.А. Акустика музыкальных инструментов. — М.: Легпромбытиздат, 1989. — С. 270. — 368 с.
  6. ↑ Розенфельд Н.Г., Иванов М.Д.. Гармони, баяны, аккордеоны, 2-е изд., испр. и доп, М.: Лёгкая индустрия, 1974 — 15-бет. 

Адабиётлар

  • Мирек А.М. „Хромка“, . Справочник по гармоникам. М.: Музыка, 1968 — 75—78-бет. 
  • Мирек А.М. „Северянка-хромка“, . Справочник к схеме гармоник. М.: Альфред Мирек, 1992 — 31-бет. 
  • Банин А.А. „Гармонь хромка“, . Русская инструментальная музыка фольклорной традиции. М.: Гос. респ. центр рус. фольклора, 1997 — 168—174-бет. 
  • Фадеев И.Г., Кузнецов И.А.. Ремонт гармоник, баянов и аккордеонов, 2-е изд., испр. и доп, М.: Легкая индустрия, 1971 — 3—16, 44—48-бет. 
  • „Хромка“, Музыкальная энциклопедия. М.: Советская энциклопедия, 1982 — 92-бет.