Ъ
Ъ, ъ — ўзбек кирилл алифбосининг 28-ҳарфи, айириш белгиси деб аталади. Ҳозирги ўзбек лотин алифбосида унга ъ (тутуқ) белгиси мос келади.
| Кирилл алифбоси ҳарфи Ъ | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Кирилл ёзуви | |||||||
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ | |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З | |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј | |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О | |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У | |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш | |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я | |
| Тарихий ҳарфлар | |||||||
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ | |
| Ѥ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ | Ѯ | |
| Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | |||
| Нославян тиллари ҳарфлари | |||||||
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ԝ | Ғ | |
| Ӻ | Ӷ | Ҕ | Ԁ | Ԃ | Ӗ | Ҽ | |
| Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ | Ԅ | Ҙ | Ӟ | |
| Ԑ | Ӡ | Ԇ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ | |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ԛ | |
| Ӆ | Ԓ | Ԡ | Ԉ | Ԕ | Ӎ | Ҥ | |
| Ԣ | Ԋ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө | |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ԥ | Ҏ | Ԗ | Ҫ | |
| Ԍ | Ҭ | Ԏ | Ӳ | Ӱ | Ӯ | Ү | |
| Ұ | Ҳ | Ӽ | Ӿ | Һ | Ҵ | Ӵ | |
| Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ | Ԙ | |
| Эслатма. Қавс ичидаги белгилар (мустақил) ҳарф мақомига эга эмас. | |||||||
Ъ, ъ — ўзбек кирилл алифбосининг йигирма еттинчи ҳарфи—махсус белги. Ҳозирги ўзбек ёзувида алоҳида товушни ифодаламайди, шунинг учун ҳам „ҳарф“ деб эмас, „белги“ („айириш белгиси“) деб аталади. 1940 йилда кирилл графикаси асосидаги алифбога ўтиш вақтида, рус тилидаги ўзлашган сўзларни аслидагидай ёзиш зарурлиги ҳақидаги илмий асосланмаган имловий қоидани амалга ошириш мақсадида алифбога киритилган, айни пайтда ўзбек лотин алифбосидаги апостроф вазифасини ҳам бажара бошлаган. Фақат рус, араб ва форс тилларидан ўзлашган сўзлар таркибидагина учрайди.
Араб тилидан ўзлашган сўзларда араб тилининг ўзигагина хос бўлган портловчи бўғиз ундоши (£. — айн) ўрнида қўлланади. Бу белги сўз ўртасида (разъэзд, подъэзд; аъло, маъно) ва баъзи арабча сўзлар охирида (мураббаъ, татаббуъ) келади; сўз бошида қўлланмайди. Ундош товушни ифодаловчи ҳарфдан кейин келганда, шу товушни кейинги бўғиндан ажратиб туришга хизмат қилганлиги учун „айириш белгиси“ деб юритилади. Ўзбек халқи фойдаланган ёзувлардан фақат кирилл ёзувидагина айни шаклда учрайди.
Кодлар жадвали
| Кодланиши | Регистр | Ўнлик код |
Ўн олтилик код |
Саккизлик код |
Иккилик код |
|---|---|---|---|---|---|
| Юникод | Бош ҳарф | 1066 | 042А | 002052 | 00000100 00101010 |
| Кичик ҳарф | 1098 | 044А | 002112 | 00000100 01001010 | |
| ИСО 8859-5 | Бош ҳарф | 202 | CА | 312 | 11001010 |
| Кичик ҳарф | 234 | ЭА | 352 | 11101010 | |
| КОИ 8 | Бош ҳарф | 255 | ФФ | 377 | 11111111 |
| Кичик ҳарф | 223 | ДФ | 337 | 11011111 | |
| Wиндоwс 1251 | Бош ҳарф | 218 | ДА | 332 | 11011010 |
| Кичик ҳарф | 250 | ФА | 372 | 11111010 |
ҲТМЛда Ъ бош ҳарфини Ъ ёки &#х42А; каби, ъ кичик ҳарфини эса — ъ ёки &#х44А; каби ёзиш мумкин.
Яна қаранг
Манбалар
Адабиётлар
- Карский Е. Ф. Славянская кирилловская палеография. — 2-нашр., факсимил. — Л., М.(факс.), 1928, 1979 (факс.). — С. 167, 203. — 494 с. — 2 700 нусх.
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |