1630-yildagi Pereyaslav bitimi
1630-йилдаги Переяслав битими — бу Россиянинг жануби-ғарбий қисмида бўлиб ўтган деҳқон-казаклар қўзғолонидан кейин 1630-йил май ойида полшалик гетман Станислав Конецполский ва Запорижжя казак бошлиғи ўртасида тузилган келишув[1].
Россия томон йўналтириш тарафдори Гетман Тарас Федорович бошчилигидаги қўзғолон[2] 1630-йилнинг апрел-май ойларида Полтава ва Киэв вилоятларида бошланди. Тарас Федорович Украина халқига қўзғолончилар армиясига қўшилишга, „казак эркинликларини олишга“ ва „православ динини ҳимоя қилишга“ чақирди[3].
1630-йил 4-апрелда Корсун яқинидаги жангда тож гетмани Станислав Конецполскийнинг Полша армияси казак армияси томонидан мағлубиятга учради ва карвон ва оғир қуроллардан маҳрум бўлди. Кейинчалик Переяславл қўзғолон марказига айланди. Бу ерда жанг 3 ҳафтадан кўпроқ давом этди. Полякларнинг шаҳарга бостириб киришга бўлган муваффақияциз уринишидан сўнг (1630-йил 25-май) келишув тузилди ва қўзғолон Запороже казак оқсоқоллари ва Реч Посполита ҳукумати ўртасидаги муроса билан тугади. Ушбу шартномани тузиш, айниқса, ўша пайтда гетманга айланган ва Полшага мойил бўлган Антон Конашевич-Бут томонидан талаб қилинган.
1630-йилдаги Переяслав битимига кўра, казаклар реэстри 6 мингдан 8 минг кишига кўпайди, у бой казаклар — „уламолар“ нинг бир қисмини ўз ичига олди. Казаклар ўзларининг гетманини танлаш ҳуқуқини олдилар. Рўйхатга киритилмаган („ёзилмаган“) казаклар уйларига боришлари керак эди.
Манбалар
- ↑ Переяславское соглашение 1630 // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Институт истории АН СССР, А. И. Баранович. Воссоэдинениэ Украини с Россиэй, 1654-1954, Изд-во Академии наук СССР, 1954
- ↑ „Довідник з історії України. За ред. І. Підкови та Р. Шуста. — К.: Генеза, 1993.“. 2020-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-июн.
Адабиётлар
- Гуслистный К. Г. «Крестьянско-казацкие восстания на Украине в 30-х годах ХВИИ века», в кн."Воссоединение Украины с Россией. Сборник статей", Москва 1954
- «История Украинской ССР», т.1 Киев 1956.