1-yanvar: Versiyalar orasidagi farq

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

1-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 1-kuni. Yil yakuniga 364 (kabisa yilida 365) kun qoladi.

← yanvar →
Du	Se	Ch	Pa	Ju	Sh	Ya
			1	2	3	4
5	6	7	8	9	10	11
12	13	14	15	16	17	18
19	20	21	22	23	24	25
26	27	28	29	30	31
2026-yil

Oʻrta Asrlar davomida koʻplab davlatlar Xristian Cherkovi taʼsiri ostida yil boshini biror-bir muhim Xristian bayramlaridan biriga oʻtkazishga majbur boʻlgan. Masalan: 25-dekabr, 1-mart, 25-mart va hattoki Pasxaga. Sharqiy Yevropa davlatlari esa pravoslavlik tufayli yil boshini 988-yildan boshlab 1-sentyabr deb qabul qilishgan.

Angliyada 1-yanvar Yangi Yil bayrami sifatida nishonlangan, lekin XII asrdan 1752-yilga qadar yil 25-martdan boshlangan. Buning natijasida ingliz Parlamenti arxividagi hujjatlarda Karl I qatl etilgan kun 1648-yilning 30-yanvari deb yozilgan, hozirgi olimlar esa Karl I qatl etilgan kunni 1649-yil 30-yanvar deb qabul qilishgan.

Koʻplab gʻarbiy Yevropa davlatlari yil boshini 1-yanvarga Grigoriy taqvimiga oʻtilmasidanoq koʻchirishgan. Masalan: Shotlandiya 1600-yilda 1-yanvarga oʻtgan. Angliya, Irlandiya va britan koloniyalari yil boshini 1752-yil 1-yanvarda oʻzgartirishgan. Keyinroq shu yili sentyabrda Grigoriy taqvimiga Britaniya va britan koloniyalarida oʻtildi. Bu ikki islohot 1750-yilgi yangicha taqvim qonuni orqali bajarilgan.

Davlatlarda 1-yanvar yil boshiga aylanishi yillar tartibi bilan:

1522 Venetsiya Republikasi
1544 Muqaddas Rim imperiyasi (Germaniya)
1556 Ispaniya, Portugaliya
1559 Prussiya qirolligi, Shvetsiya
1564 Fransiya
1576 Janubiy Niderlandlar
1579 Lotaringiya
1583 Niderlandiya birlashgan provinsiyalari (shimoliy)
1600 Shotlandiya
1700 Rossiya
1721 Toskana
1752 Buyuk Britaniya va uning [[Britaniya imperiyasi|koloniyalari.

Bayramlar

Yana qarang: Turkum:1-yanvar bayramlari

Yangi yil.
Xalqaro tinchlik kuni (Xalqaro tinchlik uchun ibodat kuni)
Bruney, Sudan va Gaitida mustaqillik kuni
Kuba, Slovakiya va Tayvanda milliy bayram kuni
Xalqaro oila kuni
Italiyada Konstitutsiya kuni

Voqealar

Yana qarang: Turkum:1-yanvar voqealari

Milodgacha

Mil. av. 153 — Qadimgi Rimda yillik konsullikning boshlanishi 1-yanvarga koʻchiriladi.
Mil. av. 104 — Rim konsuli Gaius Marius Numidiyaning asir etilgan shohi Jugurthani Rim boʻylab aylantirdi.
Mil. av. 45 — Yuliy taqvimi birinchi marta kuchga kiradi.

XVIII-asrgacha

49 — Kichik Agrippina Claudiusga turmushga chiqdi.
1515 — Fransisk I voris qoldirmagan qaynotasi Lyudovik XIIdan soʻng fransuz qiroliga aylanadi.
1622 — Paplik devonxonasi yilni 1-yanvardan boshlashga qaror qiladi.
1660 — Samuel Pepys „Kundaliklar“ni yozishni boshlaydi.

XVIII-asr

1751 — Denis Diderot va Jean le Rond d'Alembertlarning mashhur ensiklopediyasining birinchi tomi chop etildi.
1785 — Eng eski kunlik London gazetasi „The Daily Universal Register“ning birinchi soni chiqdi (Nomi 1788-yilda „The Times“ga oʻzgaradi).
1788 — Ingliz gazetasi „The Times“ chop etila boshladi.
1793 — Buyuk fransuz inqilobi davrida Konvent dekretiga muvofiq „Milliy qoʻriqlash qoʻmitasi“ tuzildi.

XIX-asr

1801 — Palermolik astronom Giuseppe Piazzi ilk asteroid — Sererani kashf qiladi. Hozir Serera asteroid deb hisoblanmaydi.
1801 — Irlandiyada navbatdagi qoʻzgʻolondan soʻng irland parlamenti bekor qilinadi.
1804 — Gaitining mustaqilli eʼlon qilinadi.
1806 — Fransiyada respublika taqvimining ishlatilishi toʻxtatildi.
1813 — rus armiyasining yurishi boshlandi.
1863 — Abraham Lincoln qullarni ozod etish haqidagi manifestni nashr qiladi.
1886 — Angliya Birmani bosib oladi
1887 —
- Buyuk Britaniya qirolichasi Victoria Hindiston imperatori deb eʼlon qilinadi.
  - Sherlok Holms toʻgʻrisidagi birinchi kitob — Qizil rangli etyud chop etildi.

XX-asr

1905 — Libertadores kubogi soni boʻyicha rekordchi Argentina klubi „Independente“ga asos solindi.
1909 — Buyuk Britaniyada ilk nafaqa toʻlovlari amalga oshirildi.
1912 — Nankinda Xitoy respublikasining eʼlon qilinishi.
1919 — Belorus SSRining tashkil topishi.
1925 — Norvegiya poytaxti Xristianiya nomini Osloga oʻzgartiradi.
1930 — Misrda Vafd Nahas-posho milliy partiyasi gʻalabasidan soʻng hukumat tuzildi.
1934 — Alkatras rasman AQShning federal qamoqxonasiga aylanadi.
1935 — Turkiyada unvonlar bekor etilib, familiyalar kiritildi.
1940 — SSRI Rimdagi antisovet chiqishlar sababli oʻz konsulini Italiyadan chaqirtirib oladi.
1942 — 26 davlat Vashington Deklaratsiyasini imzolab, antigitler koalitsiyasini tuzishdi.
1946 — Yaponiya imperatori Xirohito oʻzining ilohiy statusidan voz kechdi.
1947 — Churchill SSSRning temir pardasi haqida Fulton nutqini soʻzlaydi.
1956 — Sudan Misr va Buyuk Britaniyadan mustaqillikka erishadi.
1958 — Yevropa iqtisodiy ittifoqi oʻz ishini boshladi.
1959 — Fidel Kastro boshchiligidagi inqilobiy askarlar Kuba poytaxti Gavanaga kirishdi. Diktator Fulgencio Batista hukumat tepasidan agʻdarildi.
1960 — Isroil kichik pul islohoti amalga oshirildi. Bir isroil lirasi 1000 prutot oʻrniga 100 agorotga oʻzgardi.
1970 — Unix davri boshlandi.
1973 — Buyuk Britaniya, Irlandiya va Daniya Yevropa ittifoqiga qoʻshiladilar.
1983 — ARPANET asosiy protokolini NCPdan TCP/IPga oʻzgartiradi, buning natijasida zamonaviy internet kelib chiqadi.
1984 — Bruney mustaqillikka ega boʻladi.
1992 — Serbiya va Xorvatiya BMT qoʻshinlarini mintaqada joylashtirilishiga rozi boʻladilar.
1993 — Chexoslovakiya Chexiya va Slovakiyaga boʻlinib ketadi.
1995 — Avstriya, Finlandiya va Shvetsiya Yevropa ittifoqiga qoʻshiladilar.
1999 — Yevro naqd boʻlmagan toʻlovlarga kiritiladi.

XXI-asr

1993 - Slovakiya Respublikasi tashkil topdi.
1995 - Shvetsiya, Finlandiya va Avstriya Yevropa Ittifoqiga qoʻshildi. Ittifoqqa aʼzo davlatlar soni 15 taga etdi. Shengen shartnomasi hayotga joriy etildi.
2002 — Yevro naqd toʻlovlarga kiritiladi.
2007 — Bolgariya va Ruminiya Yevropa ittifoqiga qoʻshildilar.
- Sulavesi osmonida Boeing-737 uchoqi xalokati roʻy berdi.
- Sloveniya yevro zonaga kirdi.
- Pan Gi Mun BMTning 8-bosh kotibiga aylandi.
2009
- Slovakiya yevro zonaga kirdi.
- Norvegiyada bir jinsli turmush toʻgʻrisidagi qonunlar kuchga kirdi.
2011
- Estoniya yevro zonaga kirdi.
2013 — Abijandagi (Kot-dʻIvuar) stadionda yangi yil mushakbozligi boshlanganidan soʻng tiqilinch boshlandi. 60dan koʻp kishi vafot etdi.

Tavalludlar

Yana qarang: Turkum:1-yanvarda tugʻilganlar

XIX-asrgacha

1431 — Rodrigo di Borgia, yaʼni Papa Alexander VI.
1449 — Lorenzo de Medici (vaf. 1492), Florensiya hukmdori, rassomlar va adiblar himoyachisi.
1467 — Zygmunt I Stary, Litva knyazi, Polsha qiroli.
1484 — Ulrich Zwingli (vaf. 1531), Shveysariya Reformatsiyasining faoli, svinglianchilikning asoschisi.
1557 — Istvan Bockai, Transilvaniya knyazi.
1618 — Bartolomé Esteban Murillo (vaf. 1682), ispan musavviri.
1714 — Kristijonas Donelaitis (vaf. 1780), Litva badiiy adabiyotining asoschilaridan biri, shoir, lyuteran pastor.
1767 — Maria Edgeworth (vaf. 1849), irland yozuvchisi, bolalar uchun didaktik hikoyalarning muallifi.

XIX-asr

1815 — Charles Bernard Renouvier (vaf. 1.09.1903), faylasuf, fransuz neokantianligining yetakchisi.
1819 — Arthur Hugh Clough, shoir, Matthew Arnoldning doʻsti.
1823 — Sándor Petőfi (vaf. 1849), vengr shoiri.
1854 — James George Frazer (vaf. 1941), ingliz olimi, din tarixining tadqiqotchisi.
1863 — Pierre de Coubertin (vaf. 1937), baron, zamonaviy olimpiya harakatining asoschisi.
1863 — Rūdolfs Blaumanis (vaf. 1908), latish yozuvchisi.
1864 — Alfred Stieglitz (vaf. 1946), fotosanʼatning amerikalik ustasi va nazariyachisi.
1879 — Edward Morgan Forster, ingliz yozuvchisi.
1887 — Wilhelm Kanaris (vaf. 1945), nemis admirali, aygʻoqchi.
1895 — John Edgar Hoover (vaf. 1972), amerikalik kriminalchi, advokat, siyosiy arbob, FBI asoschisi.
1898 — Viktor Ullmann (vaf. 1944), chex bastakori, dirijyor.
1899 — Juozas Antano Tallat-Kljapsha (vaf. 1949), Litva bastakori, dirijyor, musiqiy-ijtimoiy arbob, Litva sanʼatlarining xizmat koʻrsatgan arbobi.

1999-yil 1-yanvarda Ilyosbek Usmonov tugʻilgan hozir 22 yoshda

Bu boʻlim çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin.

Vafot etganlar

Yana qarang: Turkum:1-yanvarda vafot etganlar

XX-asrgacha

1560 — Joachim du Bellay (t. 1525), fransuz shoiri.
1748 — Iogann Bernulli (t. 1667), shveysar matematiki va mexaniki, Differensial tenglama teoriyasi, geometriya va mexanikaga hissa qoʻshgan.
1817 — Мартин Генрих Клапрот (t. 1743), olmon kimyogari. uran, tsirkoniy, titan, tellur elementlari va polimorfizm hodisasini kashf qilgan.
1894 — Henry Rudolph Gerz (t. 1857), olmon fizigi.

Bu boʻlim çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin.

XX-asr

1931 — Мартин Beyering (t. 1851), golland mikrobiologi va botanigi. Ekologik mikrobiologiya asoschilaridan biri. Virusologiya asoschisi, birinchi marta „virus“ atamasini taklif qilgan.
1953 — Hank Williams (t. 1923), amerikalik kantri musiqasi ijrochisi.
1984 — Alexis Corner (t. 1928), ingliz blyuz qoʻshiqchisi. Mik Jagger va Charley Watts („The Rolling Stones“), Ginger Baker va Jack Bruce („Cream“), Robert Anthony Plunt („Led Zeppelin“) va boshqa koʻplab qoʻshiqchilarni tanitgan.
1992 — Grace Hopper (t. 1906), amerikalik kompyuter mutahasisi va harbiy, kontr-admiral, AQShdagi birinchi kompyuter — Mark Ini yaratish ustida ishlagan. Tarixdagi birinchi COBOL dasturlash tilining kompilyatorini yaratgan.
2000 — Venesuela yangi nom bilan Venesuela Bolivarcha Respublikasi deb ataldi.^[1]

Manbalar

↑ days.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-15 sanasida arxivlangan) ^(rus.)

[1] ys.peoples.ru (Wayback Machine saytida 2006-07-15 sanasida arxivlangan) ^(rus.)

[1]

-#YOʻNALTIRISH [[1-yanvar]]
+'''1-yanvar''' — [[Grigoriy taqvimi]]da [[yil]]ning 1-kuni. Yil yakuniga 364 ([[kabisa yili]]da 365) kun qoladi.
+{{YanvarTaqvimi}}
+[[Oʻrta Asrlar]] davomida koʻplab davlatlar Xristian Cherkovi taʼsiri ostida yil boshini biror-bir muhim Xristian bayramlaridan biriga oʻtkazishga majbur boʻlgan. Masalan: 25-dekabr, 1-mart, 25-mart va hattoki [[Pasxa]]ga. Sharqiy Yevropa davlatlari esa [[pravoslavlik]] tufayli yil boshini 988-yildan boshlab 1-sentyabr deb qabul qilishgan.
+Angliyada 1-yanvar Yangi Yil bayrami sifatida nishonlangan, lekin <nowiki>XII</nowiki> asrdan 1752-yilga qadar yil 25-martdan boshlangan. Buning natijasida ingliz Parlamenti arxividagi hujjatlarda [[Charles I (ingliz qiroli)|Karl I]] qatl etilgan kun 1648-yilning 30-yanvari deb yozilgan, hozirgi olimlar esa Karl I qatl etilgan kunni 1649-yil 30-yanvar deb qabul qilishgan.
+Koʻplab gʻarbiy Yevropa davlatlari yil boshini 1-yanvarga [[Grigoriy taqvimi]]ga oʻtilmasidanoq koʻchirishgan. Masalan: Shotlandiya 1600-yilda 1-yanvarga oʻtgan. Angliya, Irlandiya va britan koloniyalari yil boshini 1752-yil 1-yanvarda oʻzgartirishgan. Keyinroq shu yili sentyabrda Grigoriy taqvimiga Britaniya va britan koloniyalarida oʻtildi. Bu ikki islohot [[1750-yilgi yangicha taqvim qonuni]] orqali bajarilgan.
+Davlatlarda 1-yanvar yil boshiga aylanishi yillar tartibi bilan:
+* [[1522]] [[Venetsiya Republikasi]]
+* [[1544]] [[Muqaddas Rim imperiyasi]] ([[Germaniya]])
+* [[1556]] [[Ispaniya]], [[Portugaliya]]
+* [[1559]] [[Prussiya qirolligi]], [[Shvetsiya]]
+* [[1564]] [[Fransiya]]
+* [[1576]] [[Janubiy Niderlandlar]]
+* [[1579]] [[Lotaringiya (gersoglik)|Lotaringiya]]
+* [[1583]] [[Niderlandiya]] [[Gollandiya|birlashgan provinsiyalari]] (shimoliy)
+* [[1600]] [[Shotlandiya]]
+* [[1700]] [[Rossiya]]
+* [[1721]] [[Toskana]]
+* [[1752]] [[Buyuk Britaniya]] va uning [[Britaniya imperiyasi|koloniyalari.
+== Bayramlar ==
+''Yana qarang: [[:Turkum:1-yanvar bayramlari]]''
+* [[Fayl:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] [[Yangi yil (bayram)|Yangi yil]].
+* [[Fayl:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] [[Xalqaro tinchlik kuni]] (Xalqaro tinchlik uchun ibodat kuni)
+* [[Bruney]], [[Sudan]] va [[Gaiti]]da mustaqillik kuni
+* [[Kuba]], [[Slovakiya]] va [[Tayvan]]da milliy bayram kuni
+* Xalqaro [[oila kuni]]
+* [[Italiya]]da [[Konstitutsiya kuni]]
+== Voqealar ==
+''Yana qarang: [[:Turkum:1-yanvar voqealari]]''
+=== Milodgacha ===
+* [[Mil. av. 153]] — [[Qadimgi Rim]]da yillik konsullikning boshlanishi 1-yanvarga koʻchiriladi.
+* [[Mil. av. 104]] — Rim konsuli [[Gaius Marius]] [[Numidiya]]ning asir etilgan shohi [[Jugurtha]]ni Rim boʻylab aylantirdi.
+* [[Mil. av. 45]] — [[Yuliy taqvimi]] birinchi marta kuchga kiradi.
+=== XVIII-asrgacha ===
+* [[49]] — [[Kichik Agrippina]] [[Claudius]]ga turmushga chiqdi.
+* [[1515]] — Fransisk I voris qoldirmagan qaynotasi Lyudovik XIIdan soʻng fransuz qiroliga aylanadi.
+* [[1622]] — [[Paplik]] devonxonasi yilni 1-yanvardan boshlashga qaror qiladi.
+* [[1660]] — [[Samuel Pepys]] „Kundaliklar“ni yozishni boshlaydi.
+=== XVIII-asr ===
+* [[1751]] — [[Denis Diderot]] va [[Jean le Rond d'Alembert]]larning mashhur [[Ensiklopediya yoki fan, sanʻat va kasbning izohli lugʻati|ensiklopediyasining]] birinchi tomi chop etildi.
+* [[1785]] — Eng eski kunlik London gazetasi „The Daily Universal Register“ning birinchi soni chiqdi (Nomi [[1788]]-yilda „The Times“ga oʻzgaradi).
+* [[1788]] — Ingliz gazetasi „[[The Times]]“ chop etila boshladi.
+* [[1793]] — [[Buyuk fransuz inqilobi]] davrida [[Milliy konvent|Konvent]] dekretiga muvofiq „Milliy qoʻriqlash qoʻmitasi“ tuzildi.
+=== XIX-asr ===
+* [[1801]] — [[Palermo]]lik astronom [[Giuseppe Piazzi]] ilk [[asteroid]] — [[Serera (asteroid)|Sererani]] kashf qiladi. Hozir Serera asteroid deb hisoblanmaydi.
+* [[1801]] — [[Irlandiya]]da navbatdagi qoʻzgʻolondan soʻng irland parlamenti bekor qilinadi.
+* [[1804]] — [[Gaiti Respublikasi|Gaitining]] mustaqilli eʼlon qilinadi.
+* [[1806]] — Fransiyada respublika taqvimining ishlatilishi toʻxtatildi.
+* [[1813]] — [[Oltinchi koalitsiya urushi|rus armiyasining yurishi]] boshlandi.
+* [[1863]] — [[Abraham Lincoln]] [[qullarni ozod etish haqidagi manifest]]ni nashr qiladi.
+* [[1886]] — [[Angliya]] [[Birma]]ni bosib oladi
+* [[1887]] —
+** Buyuk Britaniya qirolichasi [[Victoria (Buyuk Britaniya qirolichasi)|Victoria]] [[Hindiston]] imperatori deb eʼlon qilinadi.
+*** [[Sherlok Holms]] toʻgʻrisidagi birinchi kitob — [[Qizil rangli etyud]] chop etildi.
+=== XX-asr ===
+* [[1905]] — [[Libertadores kubogi]] soni boʻyicha rekordchi [[Argentina]] klubi „[[Independente]]“ga asos solindi.
+* [[1909]] — Buyuk Britaniyada ilk [[nafaqa]] toʻlovlari amalga oshirildi.
+* [[1912]] — [[Nankin]]da [[Xitoy|Xitoy respublikasining]] eʼlon qilinishi.
+* [[1919]] — [[Belorussiya|Belorus SSRining]] tashkil topishi.
+* [[1925]] — [[Norvegiya]] poytaxti Xristianiya nomini [[Oslo]]ga oʻzgartiradi.
+* [[1930]] — [[Misr]]da [[Vafd Nahas-posho]] [[millatchilik|milliy]] partiyasi gʻalabasidan soʻng [[hukumat]] tuzildi.
+* [[1934]] — [[Alkatras]] rasman AQShning federal qamoqxonasiga aylanadi.
+* [[1935]] — [[Turkiya]]da [[unvon]]lar bekor etilib, [[familiya]]lar kiritildi.
+* [[1940]] — [[SSRI]] [[Rim]]dagi antisovet chiqishlar sababli oʻz konsulini [[Italiya]]dan chaqirtirib oladi.
+* [[1942]] — 26 davlat Vashington Deklaratsiyasini imzolab, [[antigitler koalitsiyasi]]ni tuzishdi.
+* [[1946]] — [[Yaponiya imperatori]] [[Xirohito]] oʻzining ilohiy statusidan voz kechdi.
+* [[1947]] — [[Winston Churchill|Churchill]] SSSRning [[temir parda]]si haqida Fulton nutqini soʻzlaydi.
+* [[1956]] — [[Sudan]] Misr va Buyuk Britaniyadan mustaqillikka erishadi.
+* [[1958]] — [[Yevropa ittifoqi|Yevropa iqtisodiy ittifoqi]] oʻz ishini boshladi.
+* [[1959]] — [[Fidel Kastro]] boshchiligidagi inqilobiy askarlar [[Kuba]] poytaxti Gavanaga kirishdi. [[Diktator]] [[Fulgencio Batista]] hukumat tepasidan agʻdarildi.
+* [[1960]] — [[Isroil]] kichik pul islohoti amalga oshirildi. Bir [[isroil lirasi]] 1000 prutot oʻrniga 100 [[agora (tanga)|agorotga]] oʻzgardi.
+* [[1970]] — [[Unix davri]] boshlandi.
+* [[1973]] — Buyuk Britaniya, Irlandiya va [[Daniya]] Yevropa ittifoqiga qoʻshiladilar.
+* [[1983]] — [[ARPANET]] asosiy protokolini [[NCP]]dan [[TCP/IP]]ga oʻzgartiradi, buning natijasida zamonaviy [[internet]] kelib chiqadi.
+* [[1984]] — [[Bruney]] mustaqillikka ega boʻladi.
+* [[1992]] — [[Serbiya]] va [[Xorvatiya]] [[BMT]] qoʻshinlarini mintaqada joylashtirilishiga rozi boʻladilar.
+* [[1993]] — [[Chexoslovakiya]] [[Chexiya]] va [[Slovakiya]]ga boʻlinib ketadi.
+* [[1995]] — [[Avstriya]], [[Finlandiya]] va [[Shvetsiya]] Yevropa ittifoqiga qoʻshiladilar.
+* [[1999]] — [[Yevro]] naqd boʻlmagan toʻlovlarga kiritiladi.
+=== XXI-asr ===
+* [[1993]] - [[Slovakiya Respublikasi]] tashkil topdi.
+* [[1995]] - [[Shvetsiya]], [[Finlandiya]] va [[Avstriya]] [[Yevropa Ittifoqi]]ga qoʻshildi. Ittifoqqa aʼzo davlatlar soni 15 taga etdi. [[Shengen shartnomasi]] hayotga joriy etildi.
+* [[2002]] — Yevro naqd toʻlovlarga kiritiladi.
+* [[2007]] — [[Bolgariya]] va [[Ruminiya]] Yevropa ittifoqiga qoʻshildilar.
+** Sulavesi osmonida Boeing-737 uchoqi xalokati roʻy berdi.
+** [[Sloveniya]] yevro zonaga kirdi.
+** [[Pan Gi Mun]] [[BMT]]ning 8-bosh kotibiga aylandi.
+* [[2009]]
+** [[Slovakiya]] yevro zonaga kirdi.
+** Norvegiyada [[Norvegiyada bir jinsli turmush|bir jinsli turmush toʻgʻrisidagi qonunlar kuchga kirdi]].
+* [[2011]]
+** [[Estoniya]] yevro zonaga kirdi.
+* [[2013]] — Abijandagi (Kot-dʻIvuar) stadionda yangi yil mushakbozligi boshlanganidan soʻng tiqilinch boshlandi. 60dan koʻp kishi vafot etdi.
+== Tavalludlar ==
+''Yana qarang: [[:Turkum:1-yanvarda tugʻilganlar]]''
+=== XIX-asrgacha ===
+* [[1431]] — [[Rodrigo di Borgia]], yaʼni [[Papa Alexander VI]].
+* [[1449]] — [[Lorenzo de Medici]] (vaf.&nbsp;1492), Florensiya hukmdori, rassomlar va adiblar himoyachisi.
+* [[1467]] — [[Zygmunt I Stary]], Litva knyazi, Polsha qiroli.
+* [[1484]] — [[Ulrich Zwingli]] (vaf.&nbsp;1531), Shveysariya Reformatsiyasining faoli, svinglianchilikning asoschisi.
+* [[1557]] — [[Istvan Bockai]], [[Transilvaniya]] knyazi.
+* [[1618]] — [[Bartolomé Esteban Murillo]] (vaf.&nbsp;1682), [[Ispaniya|ispan]] [[musavvir]]i.
+* [[1714]] — [[Kristijonas Donelaitis]] (vaf.&nbsp;1780), Litva badiiy adabiyotining asoschilaridan biri, shoir, lyuteran pastor.
+* [[1767]] — [[Maria Edgeworth]] (vaf.&nbsp;1849), irland yozuvchisi, bolalar uchun didaktik hikoyalarning muallifi.
+=== XIX-asr ===
+* [[1815]] — [[Charles Bernard Renouvier]] (vaf. 1.09.1903), faylasuf, fransuz neokantianligining yetakchisi.
+* [[1819]] — [[Arthur Hugh Clough]], [[shoir]], [[Matthew Arnold]]ning doʻsti.
+* [[1823]] — [[Sándor Petőfi]] (vaf.&nbsp;1849), [[Vengriya|vengr]] [[shoir]]i.
+* [[1854]] — [[James George Frazer]] (vaf.&nbsp;1941), ingliz olimi, din tarixining tadqiqotchisi.
+* [[1863]] — [[Pierre de Coubertin]] (vaf.&nbsp;1937), baron, zamonaviy olimpiya harakatining asoschisi.
+* [[1863]] — [[Rūdolfs Blaumanis]] (vaf.&nbsp;1908), latish yozuvchisi.
+* [[1864]] — [[Alfred Stieglitz]] (vaf.&nbsp;1946), fotosanʼatning amerikalik ustasi va nazariyachisi.
+* [[1879]] — [[Edward Morgan Forster]], ingliz yozuvchisi.
+* [[1887]] — [[Wilhelm Kanaris]] (vaf.&nbsp;1945), nemis admirali, aygʻoqchi.
+* [[1895]] — [[John Edgar Hoover]] (vaf.&nbsp;1972), amerikalik kriminalchi, advokat, siyosiy arbob, [[FBI]] asoschisi.
+* [[1898]] — [[Viktor Ullmann]] (vaf.&nbsp;1944), chex bastakori, dirijyor.
+* [[1899]] — [[Juozas Antano Tallat-Kljapsha]] (vaf.&nbsp;1949), Litva bastakori, dirijyor, musiqiy-ijtimoiy arbob, Litva sanʼatlarining xizmat koʻrsatgan arbobi.
+-yil 1-yanvarda Ilyosbek Usmonov tugʻilgan hozir 22 yoshda
+{{section-stub}}
+== Vafot etganlar ==
+''Yana qarang: [[:Turkum:1-yanvarda vafot etganlar]]''
+=== XX-asrgacha ===
+* [[1560]] — [[Joachim du Bellay]] (t.&nbsp;[[1525]]), fransuz shoiri.
+* [[1748]] — [[Iogann Bernulli]] (t. [[1667]]), shveysar matematiki va mexaniki, [[Differensial tenglama]] teoriyasi, geometriya va mexanikaga hissa qoʻshgan.
+* [[1817]] — [[Мартин Генрих Клапрот]] (t. [[1743]]), [[Germaniya|olmon]] kimyogari. [[Uran (element)|uran]], [[tsirkoniy]], [[Titan (element)|titan]], [[tellur]] elementlari va [[polimorfizm]] hodisasini kashf qilgan.
+* [[1894]] — [[Henry Rudolph Gerz]] (t. [[1857]]), olmon fizigi.
+{{section-stub}}
+=== XX-asr ===
+* [[1931]] — [[Мартин Beyering]] (t. [[1851]]), golland mikrobiologi va botanigi. Ekologik [[mikrobiologiya]] asoschilaridan biri. [[Virusologiya]] asoschisi, birinchi marta „[[virus]]“ atamasini taklif qilgan.
+* [[1953]] — [[Hank Williams]] (t. [[1923]]), amerikalik kantri musiqasi ijrochisi.
+* [[1984]] — [[Alexis Corner]] (t. [[1928]]), ingliz blyuz qoʻshiqchisi. [[Mik Jagger]] va [[Charley Watts]] („[[The Rolling Stones]]“), [[Ginger Baker]] va [[Jack Bruce]] („[[Cream]]“), [[Robert Anthony Plunt]] („[[Led Zeppelin]]“) va boshqa koʻplab qoʻshiqchilarni tanitgan.
+* [[1992]] — [[Grace Hopper]] (t. [[1906]]), amerikalik kompyuter mutahasisi va harbiy, kontr-admiral, AQShdagi birinchi kompyuter — [[Mark I (kompyuter)|Mark Ini]] yaratish ustida ishlagan. Tarixdagi birinchi [[COBOL]] dasturlash tilining kompilyatorini yaratgan.
+* [[2000]] — [[Venesuela]] yangi nom bilan [[Venesuela Bolivarcha Respublikasi]] deb ataldi.<ref>[http://days.peoples.ru/0101.html days.peoples.ru] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060715135555/http://days.peoples.ru/0101.html |date=2006-07-15 }} {{ref-ru}}</ref>
+== Manbalar ==
+{{manbalar}}
+[[Turkum:Sana]]