Aʼsha Hamdon
Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ал-Ҳамдоний (арабча: عبد الرحمن بن عبد الله بن الحارث الهمداني; одатда Аъша Ҳамдон, أعشى همدان, сўзма-сўз таржимаси — „Ҳамданнинг тунги кўр“, ёки ал-Аъша; вафоти 701 ёки 702) — куфалик 7-аср шоири.
Ҳаёти
Аъша Куфада туғилган[1]. У Ҳамдоннинг Жанубий Арабистон қабиласига мансуб эди. У фаолиятини ривоятчи ва қори сифатида бошлаган ҳамда машҳур илоҳиётчи Амир аш-Шаъбийнинг синглисига уйланган; Амир аш-Шаъбий эса Аъшанинг синглисига уйланган эди[2]. Кейинроқ у ше’риятга ўтган; ривоят қилинишича, бунга у ‘арпа’ (у ‘ше’рият’ ма’носини ҳам англатади) билан тўла хонада эканини туш кўргач киришган. Ҳажжож ибн Юсуф ҳокимлиги даврида (ҳ. 694–714) куфаликларнинг ҳарбий юришларида хизмат қилган[2], бироқ, кўринишидан, бу ҳар доим ҳам ихтиёрий бўлмаган[1]. Макрондаги шундай юришларнинг бири унинг соғлиғига оғир зарба бўлган[2].
У Дайламда куфалик қўмондон Ибн ал-Ашъас қўмондонлиги остида юриш қилган. Ше’рларидан бирига кўра, у ерда асирга тушиб, кейин уни озод этишга ёрдам берган дайламлик аёлнинг муҳаббатини қозонган[1][3]. Ал-Ҳажжожга ва умуман Умавийларга қарши бошчилик қилган оммавий ироқлик қўзғолон пайтида Ибн ал-Ашъаснинг деярли вакилига айланган[1]. У 701 ёки 702-йилда бўлиб ўтган Дайр ал-Жамажим жангида қатнашган; бу ерда Ибн ал-Ашъас қочишга мажбур бўлган, ал-Аъша эса умавийлар қўшинлари томонидан асир олинган. Уни ал-Ҳажжож ҳузурига олиб келишади; у Аъшанинг ўзига ва умавийларга қарши танқидий байтлари учун уни қоралайди. Аъшанинг ал-Ҳажжожга мадҳиядан қасида ўқиб, унинг кўнглини олишга уринишлари ҳокимни кўндирмайди ва у Аъшани қатл эттиради[2][1].
Ше’рияти
Тарихчи Г. Ж. Ҳ. ван Гелдер Аъшанинг ше’риятини “шахсий ва сиёсий унсурларнинг қизиқарли қоришмаси” деб та’рифлайди[1]. Ислом энсиклопедияси унинг ше’рларини “саргузаштлари ва сиёсий кайфиятларининг акс-садолари” дея атайди[2]. Ше’рларида у кўпинча ўзи мансуб бўлган Яман (Жанубий Арабистон) қабилавий гуруҳини, шимолий араблар гуруҳига қарши ҳолда ҳимоя қилган[2]. Ше’рлари ҳамдоний қабиладоши, мусиқачи Аҳмад ан-Насбий томонидан қўшиққа айлантирилган[3].
Манбалар
Адабиётлар
- Тҳе Ҳисторй оф ал-Ṭабарī, Волуме ХХИИИ: Тҳе Зенитҳ оф тҳе Марwāнид Ҳоусе: Тҳе Ласт Еарс оф ʿАбд ал-Малик анд тҳе Cалипҳате оф ал-Wалīд, А.Д. 700–715/А.Ҳ. 81–95, СУНЙ Сериэс ин Неар Эастерн Студиэс.. Албанй, Неw Ёрк: Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1990. ИСБН 978-0-88706-721-1.
- Килпатриcк, Ҳиларй. Буюк қўшиқлар китобини яратиш: Абū л-Фараж ал-Иṣбаҳāнīнинг Китāб ал-Агҳāнī асарини тузиш ва муаллиф маҳорати. Лондон: Роутледге, 2003. ИСБН 9780700717019.
- Ван Гелдер, Г. Ж. Ҳ. (1998). "Аъша Ҳамдан". Араб адабиёти энсиклопедияси. 1. Роутледге. п. 108. ИСБН 0-415-18571-8.
- Гибб, Ҳ. А. Р., эд (1960). "Аʾшā Ҳамдāн". Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме И: А–Б (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 690. ОCЛC 495469456. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=А%CА%БЕш%C4%81+Ҳамд%C4%81н&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.
[[Туркум:700-йилларда вафот этганлар]