Амстердамнинг „Аякс“ футбол клуби (нидерландча: Амстердамсче Фоотбалл Cлуб Ажах, нидерландча ўқилиши: [ˈаːжɑкс]) — Амстердамда жойлашган голланд профессионал футбол клуби . 1900-йил 18-мартда ташкил этилган ва Троя уруши иштирокчиси бўлган қадимги юнон қаҳрамони Аякс номи билан аталган. Клубнинг уй стадиони Ёхан Кройфф Арена 1996-йилда очилган ва 54 мингдан ортиқ мухлисни сиғдира оладиган Олимпия стадионидан кейин Голландиядаги энг катта футбол стадиони ҳисобланади.

Ажах
Файл:Ажах Амстердам.свг
Тўлиқ номи Амстердамсче Фоотбалл Cлуб Ажах
Лақаби де Годензонен (Сонс оф тҳе Годс)[1][2]
де Жоден (тҳе Жеwс)
Луcкй Ажах
Асос солинган 18-март, 1900-йил (126 йил аввал) (1900-03-18)
Жоҳан Cруйфф Арена
Сиғими 55,865[3]
Эгаси АФC Ажах Н.В.
CЕО ваcант
Ҳеад cоач Жоҳн ван 'т Счип
Вебсайти Клуб сайти
Амалдаги мавсум

„Аякс“ мамлакатнинг энг совриндор клуби бўлиб, 2021/22-йилги мавсумда 36-марта Голландия чемпионлигини қўлга киритди. 1971-йилда „Аякс“ финалда Грециянинг "Панатинаикос" жамоасини 2:0 ҳисобида мағлуб этиб, "Фееноорд"дан кейин Европа чемпионлар лигаси кубогини қўлга киритган иккинчи Голландия клубига айланди. 1972-йилда клуб финалда Италиянинг „Интернасионале“ жамоасини 2:0 ҳисобида мағлуб этиб, кетма-кет иккинчи марта Европанинг асосий кубогини қўлга киритди. 1973-йилда Амстердам жамоаси финалда Италиянинг „Ювентус“ жамоасини 1:0 ҳисобида мағлуб этиб, кетма-кет учинчи марта Европа кубогини қўлга киритди. „Аякс“ турнир тарихида „Реал“дан кейин кетма-кет уч марта нуфузли кубокни қўлга киритган ва еврокубокларни доимий равишда ўтказиш ҳуқуқини қўлга киритган иккинчи клуб бўлди. 1995-йилда „Аякс“ финалда Италиянинг „Милан“ жамоасини мағлуб этиб, Чемпионлар лигасида ғолиб чиқди.

Ўзининг ютуқлари туфайли „Аякс“ ФИФА талқинига кўра 20-асрнинг энг яхши футбол клублари рўйхатида 5-ўринни, <и ид="мwКw">киcкер</и> журнали талқинига кўра 2-ўринни эгаллади. Шунингдек, ИФФҲС 20-асрнинг энг яхши Европа клублари рейтингида „Аякс“ни 7-ўринни эгаллади [4] .

„Аякс“ футболнинг „Катта дубулға“ деб аталадиган бешта ғолибларидан бири — Кубок ва Чемпионлар Лигаси, Кубок эгалари кубоги ва УЭФА кубоги ғолиблари. Бундан ташқари, клуб Голландия кубоги (20 ғалаба) бўйича рекордчи ҳисобланади.

Ҳозирда клуб сардори Стивен Бергвейн .

Тарихи

Қисқа тарих (1893—1896)

"Аякс" тарихи 1893 йилда, учта талаба дўстлар — Хан Даде, Карел Резер ва Флорис Стемпел „Унион“ деб номланган ўзларининг футбол жамоасини яратишга қарор қилганларида бошланади. Жамоа ўзининг илк ўйинларини Амстердам чеккасида жойлашган Ниэувер-Амстелда ўтказди. Ёш футболчиларда ҳатто ҳақиқий чарм тўп ҳам бор эди, унинг эгаси Хон Даде эди. Ташкил этилганидан бир неча ой ўтгач, клуб ўз номини ўзгартириб, „Фоот-Балл Cлуб Ажах“ номини олди. Учрашувлар жойи ҳам ўзгарди, бундан буён жамоа Жанубий Амстердамдаги Виллемспарк майсазорида ўйнади. Жамоа олти ой давомида майдондан фойдаланганлик учун 15 гулден тўлаган.

90-йилларда Амстердам ва унинг чеккасида бўш ерларнинг катта қисмини эгаллаган жуда кўп футбол жамоалари пайдо бўла бошлади, шунинг учун шаҳар маъмурияти клублар учун янада қаттиқроқ талабларни жорий этишга қарор қилди, бундан ташқари, „Аякс“ ўйнаган ерларда уйлар қуриш режалаштирилган эди. Шундан сўнг, кўплаб ўйинчилар бошқа жамоаларга қочиб кетишди ва шунинг учун „Аякс“ 1896-йилда ўз фаолиятини тўхтатди.

Бошланғич давр (1900-1915)

1900-йил 14-мартда йигирма уч ёшли Флорис Стемпел ўз дўстларига Калверстраат 2-даги Шарқий Ҳиндистон кафесида учрашувга таклифномани ўз ичига олган мактуб юборди. 18-март, якшанба куни эрталаб Стемпел ва дўстларининг тарихий учрашуви бўлиб ўтди, унда „ Аякс футбол клуби“ („Футбол клуби Ажах“) номли янги жамоа тузишга қарор қилинди, унинг номида имло хатолари йўқ эди. Стемпел клуб президенти бўлди, унинг дўстлари Хан Даде ва ҳаммуассис бўлган Карел Ресер клубнинг биринчи расмий бошқарувида ишладилар. Кейин „Аякс“ Амстердам футбол уюшмасига қўшилди ва Амстердам шимолидаги Боикслотерҳам туманидаги уй ўйинлари учун майдонни ижарага олди.

1900/01-масумда „Аякс“ клуби

1900-йил 29-сентабрда „Аякс“ футболчилари Амстердам футбол ассоциацияси ҳомийлигида ўтказилган мусобақада илк ўйинларини ўтказишди. Жамоа ДОСБ клубини мағлуб этиб, 2:1 ҳисобида ғалаба қозонди; Ғолиблар сафида Гертел ва Гейслер гол уришди. „Аякс“нинг биринчи таркибига қуйидаги футболчилар киритилган: дарвозабон Кист, ҳимоячилар Харборд ва Дейкстра, ярим ҳимоячилар Брокманн, Холст ва Хертел, ҳужумчилар Пастёнинг, Сталлманн, Гейслер, Мартаре ва Ван дер Лаҳн.

„Аякс“ мавсумни ўз лигасида иккинчи ўринда якунлади, у ерда атиги тўртта клуб рақобатлашди. Биринчи мавсумда жамоа 4 гулден ва 31,5 сент фойда кўрди, бу ҳақда ўша пайтда клуб ғазначиси бўлган „Аякс“ футболчилари Хертел ва Гейслер хабар беришди.

1901-йил 8-апрелда „Аякс“ Амстердамдан ташқарида, яъни Ҳаарлемда ўзининг биринчи ўйинини ўтказди. Биринчи марта ўйинчилар ўйин майдонига поездда боришлари керак эди. „Аякс“нинг ўртоқлик учрашувидаги рақиби Нидерландия терма жамоаси бўлиб, якунда Амстердам клубига 1:4 ҳисобида имкониятни бой берди. Вақт ўтиши билан „Аякс“ кўплаб томошабинларни ўзига тортадиган яхши ташкил этилган клуб сифатида танилди, аммо уй учрашувлари ўтказиладиган жой мухлислар учун унчалик қулай эмас эди, улар ўйинга бориш учун узоқ вақт йўл босиб ўтишлари керак эди. Ўшанда жамоа ўйинчиларига яхши шароитлар яратилган, уларнинг Буикслотерхем ҳудудидаги майдон ёнида ўзларининг кийиниш хонаси бор эди. 1901-йилда жамоа Ланwег ҳудудидаги янги майдонга кўчиб ўтди. [[Файл:Ажах_Лого_1900-1928.пнг|ригҳт|тҳумб|120х120пх| 1900 йилдан 1911 йилгача Аякс эмблемаси]] 1902-йилда „Аякс“ Амстердам футбол лигасидан Голландиянинг ғарбий минтақавий лигаларидан бирига ўтди, унинг мусобақалари Голландия футбол ассоциацияси ҳомийлигида ўтказилди. Аммо „Аякс“ Амстердам футбол лигасида иштирок этишдан воз кечмади ва бирданига иккита лигада ўйнашга қарор қилди. Ва бир мавсумдан сўнг, Амстердам лигасида „Аякс“ иккинчи энг муҳим футбол тоифасига чиқди, бу Амстердамдаги энг нуфузли футбол мукофоти „Олтин Хоч“ (Голландиялик Гоуден Круис) деб номланган кубок эди. Ушбу кубок учун кураш нокаут тизимида ўтказилди ва „Аякс“ 1903-1904 йилларда турнир финалига чиқишга муваффақ бўлган, бироқ иккала финалда ҳам мағлуб бўлган.

1906-йилда „Аякс“ яна „Олтин Хоч кубоги“ турнирининг финалига чиқди, финалда „Аякс“ ОФК клуби билан тўқнаш келди ва 4:3 ҳисобида ғалаба қозонди. 1902-йилда лигадаги энг яхши гол фарқи учун совринни қўлга киритган бўлсада Олтин хоч „Аякс“нинг биринчи соврини эди..

Олтин хочни қўлга киритгандан сўнг, „Аякс“ тобора уюшган клубга айланди, унинг мақсади футболнинг биринчи тоифасига кириш эди. 1907-йилда жамоа яна Амстердамнинг шарқида, Ватерграфсмер туманида жойлашган янги майдонга кўчиб ўтди. 1908-йил июл ойида Голландия деб номланган клуб Аякс томонидан ўзлаштирилди, бу асосан Аякс футболнинг биринчи тоифасига кўтарила олмаганлиги сабабли. Голландия клубининг кўплаб ўйинчилари жамоа бирлашганидан кейин „Аякс“ ўйинчисига айланишди. „Аякс“ раҳбарияти номини ўзгартиришга қарор қилди, „Аякс футбол клуби“ ўрнига клуб номини „Амстердамсче Фоотбалл Cлуб Ажах“ (голланд. Амстердамсче Фоотбалл Cлуб Ажах), қисқартирилган ҳолда „АФC Ажах“ (Голланд. АФC) деб ўзгартиришга қарор қилинди. Олти ой ўтгач, 1908-йил 26-декабрда „Аякс“ биринчи марта хорижий жамоа билан ўйнади, Амстердамдаги меҳмонлар Белгиянинг Даринг Брусселс жамоаси эди. Амстердамликлар ўша ўйинда 3:0 ҳисобида биринчи халқаро ғалабани қўлга киритдилар.

1909-йил май ойида „Аякс“ финалда Блау-Витни мағлуб этиб, иккинчи „Олтин хоч“ни қўлга киритди. Аммо клуб учун асосий мақсад ҳали ҳам биринчи футбол синфига кириш эди. 1910-йил март ойида „Аякс“ инглиз жамоалари билан бир қатор ўртоқлик ўйинлари ўтказди, бу клубнинг 10 йиллигига тўғри келган бир қатор ўйинлар. 25-март куни Амстердамда „Аякс“ „Вудфорд Албион“ жамоаси билан ўйнади, меҳмонлар 0:1 ҳисобида ғалаба қозонишди, эртасига эса „Роунддай“ клуби билан амстердамликлар 1:1 ҳисобида дуранг ўйнади. 28-март куни „Аякс“ ўзининг сўнгги ўйинини Британиянинг „Университй оф Манчестер“ клубига қарши ўтказди. Жамоалар 1909-йилнинг апрелида тўқнаш келишган ва кейин Манчестерлик футболчилар кучлироқ бўлишган (0:1), аммо бу сафарги ўйинда 0:0 дуранг ҳисоби қайд этилган.

Аммо „Аякс“ ҳали ҳам ўз мураббийига эга эмас эди, „Спарта“, ҲВВ ва ДФК каби кўплаб Голландия клубларида аллақачон ўз мураббийи бор эди. Клуб таъсисчилари йиғилишидан сўнг „Аякс“га хорижлик, аниқроғи, Англиядан мураббий таклиф қилишга қарор қилишди. Бу шахс аввалроқ Англиянинг „Эвертон“, „Тоттенхем“ ва „Челси“ клубларида, шунингдек, Ирландия терма жамоасида ўйнаган ирландиялик Жон Кирвен эди. Айнан Кирвен 1910-йил 1-июлда „Аякс“ тарихидаги биринчи мураббийга айланди.

Жерард Фортгенс

Символизм

Клуб ранглари

„Аякс“ дастлаб қизил камарли қора формада ўйнади, бироқ тез орада форма қизил-оқ майка ва қора шортиларга алмаштирилди. Қизил, қора ва оқ — Амстердам байроғининг ранглари. Аммо 1911-йилда бош мураббий Жон Кирван қўл остида клуб асосий миллий чемпионатда иштирок эта бошлаганида, „Аякс“ ўз рангларини ўзгартиришга мажбур бўлди, чунки Спарта Роттердам аллақачон бир хил формага эга бўлиб, унинг ранги „Аякс“ либосига мос келарди.

Форма

Ассоциациянинг футбол регламентига кўра, олий дивизионга чиққан жамоалар форма рангларини юқори лигада ўйнаётган клуб ранглари билан бир хил бўлса, ўзгартириши шарт. „Аякс“ оқ шортик ва оқ рангли формани танлади, кўкрагида ва орқасида вертикал қизил чизиқ бор, бу ҳали ҳам клубнинг асосий либоси ҳисобланади.

Ассосий

forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma

Меҳмон формаси

forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma
forma

Захира форма

forma
forma
forma
forma

Эмблема

тҳумб| 1928 йилдан 1991 йилгача Аякс эмблемаси Клубга 1900-йилда асос солинганида, жамоанинг логотипида қизил ва оқ футболка ва қора шортик кийган „Аякс“ футболчиси чизилган эди. 1928-йил 20-сентабрда клуб эмблемаси қадимги юнон мифологиясида Трояни қамал қилишда қатнашган юнон қаҳрамони Аякснинг боши клуб эмблемасига айланди.

62 йилдан сўнг клуб логотипи яна ўзгарди. 1990-йил 1-июлда „Аякс“ қаҳрамонининг юзидаги таниш силуэт ўн битта қора чизиққа айланди, улар ҳали ҳам Аякс қаҳрамонининг силуэтини акс эттирди. Ушбу 11 чизиқ футбол жамоасининг ўн бир ўйинчисини рамзини билдира бошлади.

Стадион

Асосий мақолалар: Хет Хоутен, Де Мер, Олимпия, Ёхан Кройфф Арена
Олимпия стадиони

Аякснинг трибунага эга биринчи ҳақиқий стадиони 1911-йилда ёғочдан қурилган ва Хет Хоутен деб номланган. Кейинчалик клуб Амстердамда бўлиб ўтиши керак бўлган 1928-йилги ёзги Олимпия ўйинлари учун қурилган стадионда ўйнади. Меъмор Ян Вилс томонидан лойиҳалаштирилган ушбу стадион „Олимпия стадиони“ деб номланган.

1934-йилда „Аякс“ Шарқий Амстердамдаги „Де Меэр“ стадионига кўчиб ўтди ва у ерда 1996 йилгача ўйнади. Клуб каттароқ сиғимга эга бўлганлиги сабабли Олимпия стадионида йирик Европа учрашувларини ўтказди.

1996-йилда „Аякс“ шаҳарнинг жануби-шарқий қисмидаги ўзининг янги стадионига кўчиб ўтди, унинг қурилиши 134 миллион долларга тушди, бу стадион 53 000 кишига мўлжалланган. Арена ҳаракатланадиган томга эга бўлиб, Европадаги энг замонавий стадионлардан бири ҳисобланади. Бироқ, том (узайтирилса ҳам) туфайли стадион ичида қуёш нури ва вентиляция етишмайди, бу эса майдон сифатини сезиларли даражада ёмонлаштиради. Кейинчалик эски Де Мер стадиони бузиб ташланди ва унинг ўрнида турар-жой майдони пайдо бўлди.

Ёхан Кройффнинг вафоти муносабати билан „Аякс“нинг Амстердам Арена номини Ёхан Кройфф Арена деб ўзгартириш таклиф қилинди. Бу ғоя жамоатчилик ва оммавий ахборот воситаларида қизғин муҳокама қилинди ва ижобий қўллаб-қувватланди. Стадион 2018-йилда янги ном олди.

Бошқа клублар билан рақобат

Сўнгги йилларда „Аякс“ чемпионлик учун ПСВ билан рақобатлашди, аммо унинг асосий асосий рақиби „Фееноорд“ эди. Бу икки клуб ўртасидаги қарама-қаршилик асоси иккита йирик шаҳар: Амстердам ва Роттердам бўлиб, улар бир-биридан жуда фарқ қилади. Амстердам тарихий ва сайёҳлик шаҳри ва мамлакатнинг молиявий пойтахтидир. Қолаверса, шаҳар бунёдкорлик салоҳиятига бой. Роттердам порт шаҳри бўлиб, у қатъий бизнес ва саноат шаҳридир.

1997-йилда ушбу клублар ўртасидаги қарама-қаршилик Бевервейк шаҳрида мухлислар ўртасида тўқнашувга олиб келди ва унда „Аякс“ мухлиси Карло Пикорни ҳалок бўлди. „Аякс“ тарихан Голландиянинг энг муваффақиятли ва машҳур клуби ҳисобланади. Шу билан бирга, „Аякс“ бошқа клублар мухлислари томонидан ҳам энг ёмон кўрадиган клуб бўлиб, „Аякс“ Голландия чемпионатида клублар ўртасида салбий муносабатни кўрсатиши асосий сабаб эди. „Аякс“нинг бевосита рақобатчилари қаторига „Утрехт“, „АДО Ден Хааг“, „Гронинген“ ва „Твенте“ ҳам киради.

Молия

ОАЖ АФК Аякс

"Аякс" Голландиянинг ўз аксияларини рўйхатга киритган биринчи футбол клубидир. Аксиялар биржада 1998-йил 11-майда рўйхатга олинган. Битта аксиянинг нархи 25 гулден бўлиб, клубнинг умумий аксиялари 120 миллион гулденга етди. Бироқ, бироз тикланишдан сўнг, аксиялар нархи 3,5 еврогача тушиб кетди. Асосий танқид — аксиядорлик жамиятининг қонунчилик базаси футбол клубига мос эмаслиги эди. Мухлислар клубнинг спорт манфаатлари иқтисодий манфаатлар билан рақобатлашишидан хавотирда эдилар. 2008-йилда Юрий Коронел бошчилигидаги клуб қўмитаси листингнинг клуб учун аҳамияти йўқ, шунинг учун клуб аксияларни делистинг жараёнидан ўтиши керак деган хулосага келди. Бироқ, клуб ҳеч қачон акцияларни қайтариб сотиб олиш истагида бўлмаган. 2014-йил 1-июл ҳолатига кўра, клубдаги битта аксия 9,45 еврога тенг эди.

 

Мураббийлар штаби

Лавозим Исм
Бош мураббий </имг> Жон ванът Шип (в. б.)
Ёрдамчи мураббий Avstraliya bayrogʻi</имг> Валканис, Майкл [Майкл Валканис; Мичаэл Валканис]
Ёрдамчи мураббий </имг> Хедвигес Мадуро
Ёрдамчи мураббий </имг> Баккати, Саид [Саид Баккати; Саид Баккати]
Техник ходимлар аъзоси </имг> Ричард Вицге
Дарвозабонлар мураббийи </имг> Схётьенс, Антон [Антон Схётьенс; Антон Счеутженс]
Фитнес мураббийи Braziliya bayrogʻi</имг> /</имг> Алессандро Шоунмакер

Клуб президентлари

Президент Давр
</имг> Флорис Стемпел 1900-1908 йиллар
</имг> Крис Холст 1908-1910 йиллар
</имг> Хон Даде 1910-1912 йиллар
</имг> Крис Холст 1912-1913 йиллар
</имг> Виллем Эгеман 1913-1925 йиллар
</имг> Франсия Шоуварт 1925—1932 йиллар
</имг> Мариус Коолҳаас 1932—1956 йиллар
</имг> Wим Волкерс 1956—1958 йиллар
</имг> Ян Мелгерс 1958-1964 йиллар
</имг> Яап ван Праг 1964—1978 йиллар
</имг> Тон Хармсен 1978-1988 йиллар
</имг> Майкл ван Праг 1989-2003 йиллар
</имг> Жон Як 2003-2008 йиллар
</имг>Юрий Коронел 2008-2011 йиллар
</имг> Ҳенни Ҳенричс 2011-2020 йиллар
</имг>Франк Аикен 2020 — ҳ. в.

Ютуқлар

Аякс музейидаги халқаро кубоклар



</бр> Юқори қатор: Қитъалараро кубок — УЭФА кубоги — Қитъалараро кубок



</бр> Пастки қатор: Европа кубоги — УЭФА кубоги эгалари кубоги — Европа кубоги

Миллий ютуқлар

Халқаро ютуқлар

Рекордчи футболчилар

Нидерландия чемпионатидаги асосий тўпурарлар
Файл:Ажах Амстердам.свг
Ўйинчи
Голлар
 Нидерландлар Пит ван Ренен 273
 Нидерландлар Ёхан Кройф 205
 Нидерландлар Шак Сварт 176
 Нидерландлар Хенк Грот 162
 Нидерландлар Пит Кейзер 146
 Нидерландлар Марко ван Бастен 129
 Нидерландлар Вим Волкерс 128
 Нидерландлар Руд Гелс 123
 Нидерландлар Ринус Михелс 122
 Нидерландлар Клас-Ян Хюнтелар 121
 Нидерландлар Деннис Бергкамп 103
 Нидерландлар Геррит Фишер 97

= "Аякс" футболчиларининг шахсий ютуқлари

= "Олтин тўп" совриндорлари

Ёхан Кройфф "Олтин тўп" билан (1971)

= "Олтин буца" ғолиблари

Европа чемпионлари

Эслатмалар

  1. ↑ Перрйман, Марк. Ҳоолиган Wарс: Cаусес анд Эффеcц оф Фоотбалл Виоленcе. Маинстреам, 2013 — 167-бет. ИСБН 978-1-78057-813-2. Қаралди: 2015-йил 15-декабр (2016-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган). 
  2. ↑ Стоквис, Рууд. Леге керкен, волле стадионс. Амстердам УП, 2014 — 45–-бет. ИСБН 978-90-485-2180-7. Қаралди: 2015-йил 15-декабр (2016-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган). 
  3. ↑ „Ҳет Стадион.“. жоҳанcруижффарена.нл. 2018-йил 22-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 22-май.
  4. ↑ {{{эдитор}}}: „Эл Cлуб дел Сигло де Эуропа“. 2009-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-июн.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 „Спонсорс & партнерс.“ (нл). ажах.нл. 2021-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 23-июл.
  6. ↑ „Ажах слуит партнершип мет Тҳе Паделлерс“ (нл). ажах.нл. 2023-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 26-июл.
  7. ↑ „Партнершип Ажах, БМW эн Ван Поэлгеэст ингегаан“ (нл). ажах.нл. 2023-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 26-июл.

Ҳаволалар