Ziyosfera

AGM-158 JASSM

АГМ-158 ЖАССМ ( [ʤæзм] „Жазм“ қисқартма инглизча: Жоинт Аир-то-Сурфаcе Стандофф Миссиле) „Лоcкҳеэд Мартин“ корпорацияси томонидан ишлаб чиқилган Америка юқори аниқликдаги ҳаводан ерга қанотли ракетаси ҳисобланади. Муҳим, ҳар қандай об-ҳаво шароитида ва куннинг исталган вақтида юқори даражада ҳимояланган стационар ва ҳаракатланувчи нишонларни (квазистационар), душман ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизимлари чегарасидан ташқаридаги масофадан йўқ қилиш учун мўлжалланган қурол ҳисобланади[1].

АГМ-158 ЖАССМ
„Нортҳроп Грумман“ томонидан ишлаб чиқилган Америка оғир яширин стратегик бомбардимончи Б-2 самолётидан учириш

Усбу ракета турбожетли двигател билан иш фаолиятини юритади. Ушбу қуролга юқори даражадаги электрон ҳимояга эга ГПС сунъий йўлдош сигнал қабул қилгичидан тўғриланган инертиал бошқарув тизими билан бир қаторда парвознинг якуний босқичида ишга тушадиган замонавий инфрақизил бошча ва шу билан биргаликда, автоном мақсадни аниқлаш тизими билан ҳам жиҳозланган[1].

2012-йил ҳолатига кўра, ЖАССМ қуйидаги ташувчиларнинг қуролланишига киритилган: Б-1, Б-2 ва Б-52Ҳ, Ф-15Э, Ф-16 ва Ф/А18 бомбардимончилар билан интеграция бўйича ишлар олиб борилмоқда, Ф-35 бомбардимончиси билан ҳам интеграция келажакда режалаштирилган[1].

Ишлаб чиқариш қиймати: $0,85 млн қийматда. Дастурнинг умумий қиймати эса: $3,5 млрд.дан ортиқга баҳоланган.

Тарихи

ЖАССМ дастури (инглизча: Жоинт Аир-то-Сурфаcе Стандофф Миссиле- Ҳаводан ерга қўшма ракета, ҳаво ҳужумидан мудофаа зонасидан ташқарида учирилган ягона ҳаво-ер ракетаси [2]) АГМ-137 ТССАМ дастуридан кейин ишга туширилган (инглизча: Три-Сервиcе Стандофф Аттаcк Миссиле)1980-йилда юқори миқдордаги харажат туфайли тўхтатишга мажбур бўлишган. Дастурнинг мақсади кўзга кўринмас узоқ масофали юқори аниқликдаги ракета яратиш бўлган ҳамда бу қурол „ТССАМ“ дастури билан солиштирганда сезиларли даражада арзон ҳисобланган.

1982-йил июн ойида иккита компания „Лоcкҳеэд Мартин“ ва „МcДоннелл Дуглас“ (ҳозирги Боэинг) ракеталарининг консепсияси ва индивидуал элементларини дастлабки ўрганиш ва уни яратиш пайтида хавфни камайтириш йўлларини аниқлаш бўйича 24 ой давомида шартномалар қабул қилишган (ПДРР -инглизча: Програм Дефинитион анд Риск Редуcтион) . Шунингдек, иккита рақобатдош дизайнга мос равишда АГМ-158А ва АГМ-159А индекслари берилган.

1983-йил апрел ойида „Лоcкҳеэд Мартин“ ЖАССМ нинг ЭМД дизайни ва ишлаб чиқиш босқичи учун шартномани имзолашга эришилган.

Патент учун ариза 1984-йил 3-августда Калифорниянинг Палмделе шаҳридаги „Скунк“ заводлари („Лоcкҳеэд Мартин“ шўба корхонаси) томонидан топширилган ва 1984-йил 14-декабрда олинган.

1984-йил учун мавжуд бўлган режаларга кўра, Ҳарбий ҳаво кучлари 4900 та ЖАССМ ва АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари учун 453 та ракета сотиб олишни кўзда тутишган[3][4]. Қуролнинг серияли намунаси тахминан 400 минг АҚСҲ долларни ташкил қилган[5].

2000-йил ҳолатига кўра, АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари 4900 та АГМ-158 қуролига эҳтиёж сезишган. АГМ-158А нинг асосий модификациясини тўлиқ миқёсда ишлаб чиқаришни бошлаш 1994-йил май ойида тасдиқланган. 2003-йил май ойига келиб, Ҳарбий ҳаво кучларига пудратчи томонидан 600 га яқин ракета етказиб берилган.

Боғланган тузилмалар

Ракеталарни ишлаб чиқариш Лоcкҳеэд Мартин ракеталари ва ёнғинни бошқариш тизимлари бўлими Флорида штатининг Окала шаҳридаги электротехника завод корхоналарида ташкил этилган. У ерда ракета парвозларини бошқариш тизимининг электрон дастурий ва аппарат комплекслари ишлаб чиқарилган ва Троядаги ракета заводи, Алабама, аэродинамик ракета компонентларини ишлаб чиқариш ҳамда йиғиш, муҳандислик, мунтазам техник хизмат кўрсатиш ва бошқа тадбирлар учун мас’ул бўлган бўлинманинг Флорида штатидаги Орландо шаҳридаги марказий илмий-тадқиқот иншоотида амалга оширилган. Асосий пудратчи сифатида „Лоcкҳеэд“ компаниясидан ташқари, фуселаж юзасининг 95 % „Фибер Инноватионс, Инc.“ компаниясининг Массачусец штати Wалполе шаҳридаги полимер материаллари фабрикасида углерод толасидан ишлаб чиқариш йўлга қўйилган. Бундан ташқари, алоҳида бутловчи қисмлар, агрегатлар, эҳтиёт қисмлар ва бутловчи қисмларни ишлаб чиқаришда 20 га яқин тижорат тузилмалари жалб қилинган.

АГМ-158 ЖАССМ қуроли ҳавода

ЖАССМ дастури бўйича ишларни мувофиқлаштириш бўйича марказий офис Флоридадаги Эглин ҳаво кучлари базасида бўлган.

Харид қилиш

2008-йилда „Лоcкҳеэд Мартин“ билан яна 111 та ракета ишлаб чиқариш бўйича 107 миллион долларлик еттинчи шартнома тузилган. Шундан кейин буюртма қилинган ракеталарнинг умумий сони 1053 тани ташкил қилган[6].

Жанг каллаги

ЖАССМ оғирлиги тахминан 450 кг бўлган Ж-1000 (серия белгиси WДУ-42/Б) унитар пенетрацион жанговар каллак билан жиҳозланган. Жанг каллагининг корпуси волфрам қотишмасидан ясалган бўлган ҳамда 109 кг юқори самарали паст сезгир портловчи АФХ-757 билан жиҳозланган[7].

АГМ-158 ЖАССМ қуролини юклаш машг'улотлари. АҚШ.

Ўзгартиришлар

АГМ-158 ЖАССМ-ЭР (АГМ-158В) нинг модификацияси ишлаб чиқилган бўлиб, у каттароқ ёнилғи бакларидаги ракетанинг асосий версиясидан, шунингдек, янада тежамкор „Wиллиамс Интернатионал“ турбожетли двигател (олдинги бир паллали ўрнига „Wиллиамс Ф112“ асосида) Ф-107-WР-105 орқали ажралиб турган. Ушбу янгиланишлар ва ўрта баландликдаги узун участкаси туфайли ЖАССМ-ЭР учирилган жойдан 980 километргача бўлган масофадаги нишонларни ура олиш имконига эга бўлган. Ўзгартириш 2002-йил ўрталарида АГМ-158Б расмий номи билан аталган. Шу жумладан, ЖАССМ-ЭРни ишлаб чиқиш ва намойиш қилиш бўйича АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари билан шартнома 2004-йил феврал ойида тузилган.

Парвоз синовларини бошлаш 2006-йилда режалаштирилган бўлган, аммо, АГМ-158В ракетаси 2008-йил ўрталаридан бошлаб оммавий ишлаб чиқариш йўлга қўйилган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „ЖАССМ“ (эн). Оф. сайт Лоcкҳеэд Мартин. 2012-йил 26-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-май.
  2. ↑ Исползуэмая различними видами вооруженних сил.
  3. ↑ „ЖАССМ/ Но Ма'ам - Wҳич Wилл Ит Бе?“. Арчиве.орг. Дефенcе Индустрй Даилй (2005-йил 12-октябр). 2007-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-июн.
  4. ↑ Риверс, Брендан. „ЖАССМ Програм Геттинг Баcк он Траcк“. Арчиве.орг. эДефенcе (2006-йил 1-феврал). 2006-йил 16-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-июн.
  5. ↑ {{{заглавие}}}.
  6. ↑ „ҳттп://рнд.cнеwс.ру/армй/неwс/лине/индех_сcиэнcе.штмл?2008/07/01/306967“.
  7. ↑ „АГМ-158 Жоинт Аир то Сурфаcе Стандофф Миссиле (ЖАССМ)“ (эн). ГлобалСеcуритй.орг. 2012-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 22-май. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/AGM-158_JASSM" dan olindi