Ziyosfera

AQSh davlat kotibi



АҚШ давлат котиби (СеcСтате[5]) федерал ҳукуматнинг ижроия ҳокимияти аъзоси ва Давлат департаментининг раҳбари ҳисобланади. Ушбу лавозим эгаси вице-президентдан кейин президент кабинетидаги иккинчи энг юқори мартабали шахс ҳисобланади. Давлат котиби президентлик ворислиги бўйича тўртинчи ўринда туради. Кабинет котиблари орасида биринчи ўринда туради.

{{{лавозим}}}

Давлат котиби лавозими 1789-йилда ташкил этилган ва Томас Жефферсон биринчи давлат котиби бўлган. Давлат котиби АҚШнинг чет давлатлар олдидаги вакили ҳисобланади ва шу сабабли бошқа мамлакатлардаги ташқи ишлар вазирлари билан тенглаштирилади[6][7]. Давлат котиби АҚШ президенти томонидан номзод қилиб кўрсатилади ва Сенатнинг Ташқи ишлар қўмитаси эшитувидан кейин Сенат томонидан тасдиқланади. Давлат котиби, молия котиби, мудофаа котиби ва бош прокурор билан биргаликда, ушбу департаментларининг муҳимлиги туфайли кабинетдаги энг муҳим тўрт аъзодан бири сифатида қаралади[8].

Давлат котиби И даражадаги лавозим ҳисобланади. Шу даража учун белгиланган маошни олади (2021-йил январ ойидан бошлаб 221 400 АҚШ доллари)[9][4]. Ҳозирги давлат котиби – Антонй Блинкен бўлиб, у 2021-йил 26-январда Сенат томонидан 78–22 овоз билан тасдиқланган[10].

Тарихи

Давлат котиби лавозими Артиcлес оф Cонфедератион ҳукуматидан келиб чиққан. 1781-йилда Конфедерация Конгресси Ташқи ишлар департаментини ташкил этган ва ташқи ишлар котиби лавозимини яратган[11]. АҚШ Конституцияси ратификация қилингандан сўнг, биринчи АҚШ Конгресси ушбу департаментни қайта ташкил этади ва унга Давлат департаменти деб ном беради ҳамда департаментни бошқариш учун давлат котиби лавозимини яратди[12][13].

Вазифа ва мас’улиятлари

Давлат котибининг белгиланган вазифалари АҚШнинг ташқи хизматлари ва иммиграция сиёсатини назорат қилишдир. Шунингдек, лавозим Давлат департаментини бошқаришни ҳам ўз ичига олади. Давлат котиби АҚШ ташқи сиёсати бўйича, шунингдек, дипломатлар ва элчилар тайинлаш, уларни ишдан бўшатиш ва чақириб олиш бўйича президентга маслаҳат бериши керак. Давлат котиби ташқи сиёсатга оид музокаралар олиб бориши, шартномаларни талқин қилиши ва бекор қилиши мумкин. У халқаро конференсиялар, ташкилотлар ва агентликларда АҚШ вакили сифатида қатнашиши ҳам мумкин. Котиб АҚШ ташқи сиёсатига оид масалаларни Конгресс ва фуқароларга етказади. Шунингдек, давлат котибияти чет элда яшайдиган ёки саёҳат қилаётган АҚШ фуқароларига паспорт шаклида гувоҳномалар тақдим этиш каби хизматлар кўрсатади. Давлат котиби фуқароларни, уларнинг мулкини ва манфаатларини чет давлатларда ҳимоя қилишни ҳам таъминлайди[14].

Давлат котиби учун талаблар қандай? У қонунлар, ҳукуматлар, тарих бўйича кенг билимга эга бўлган киши бўлиши керак. Бизнинг бутун ер юзидаги олам унинг ақл-заковати билан умумий тарзда қамраб олиниши лозим.

Давлат котиблари ташқи сиёсатдаги мас'улиятлардан ташқари ички сиёсаатдаги мас'улиятларга ҳам эга. ХИХ аср охирига келиб, Давлат департаментининг кўплаб тарихий ички функсиялари турли ма'мурий ислоҳотлар ва қайта тузилмалар натижасида бошқа агентликларга ўтказилди[16]. Қолган ички мас'улиятлар орасида Греат Сеал муҳрини сақлаш ва ишлатиш, Оқ уйнинг протокол функсияларини бажариш ҳамда ма’лум э’лонларни тайёрлаш киради. Шунингдек, давлат котиби қочқинларни хорижий давлатларга экстрадиция қилиш масаласида алоҳида штатлар билан музокаралар олиб боради[17]. Федерал қонунга кўра, президент ёки вице-президентнинг исте’фоси фақат давлат котиби идорасига топширилган ёзма ҳужжат билан тасдиқланиши мумкин[18]. Шу тариқа, Президент Ричард Нихон ва вице-президент Спиро Агнеwнинг исте’фоси ўша пайтдаги давлат котиби Ҳенрй Киссингерга топширилган ҳужжатлар билан расмийлаштирилган.

Давлат котиби зиммасидаги вазифалар тарихан камайган бўлса-да, ба’зида Конгресс уларнинг мас’улиятларини оширган ҳам. Масалан, 2014-йилда Конгресс томонидан қабул қилинган Шон ва Девид Голдманнинг Халқаро Болаларни Ўғирланишининг Олдини Олиш ва Қайтариш тўғрисидаги қонунида давлат котиби Ҳагуэ конвенсиясига қўшилган мамлакатлардан ўғирланган болаларни қайтариш учун лозим бўлган чораларни белгилаб берган[19].

Манбалар

  1. ↑ „Протоcол Референcе“ (эн-УС). Унитед Статес Департмент оф Стате. 2021-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-январ.
  2. ↑ „Унитед Натионс Ҳеадс оф Стате, Протоcол анд Лиаисон Сервиcе“. Унитед Натионс (2021-йил 29-январ). 2020-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-январ.
  3. ↑ „3 У.С. Cоде § 19 – Ваcанcй ин оффиcес оф ботҳ Пресидент анд Виcе Пресидент; оффиcерс элигибле то аcт“. Cорнелл Лаw Счоол. 2018-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 4-феврал.
  4. ↑ 4,0 4,1 5 У.С.C. § 5312.
  5. ↑ „Аббревиатионс анд Термс“. 2001-2009.стате.гов. 2022-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 18-июл.
  6. ↑ „Ҳеадс оф Стате, Ҳеадс оф Говернмент, Министерс фор Фореигн Аффаирс“, Протоcол анд Лиаисон Сервиcе, Унитед Натионс. Ретриэвед Новембер 2, 2012.
  7. ↑ НАТО Мембер Cоунтриэс (Wайбаcк Мачине сайтида Оcтобер 1, 2017, санасида архивланган), НАТО. Ретриэвед Новембер 2, 2012.
  8. ↑ "Cабинец анд Cоунселорс: Тҳе Пресидент анд тҳе Эхеcутиве Бранч" (1997). Cонгрессионал Қуартерлй. п. 87.
  9. ↑ „Саларй Табле Но. 2021-ЭХ Ратес оф Басиc Пай фор тҳе Эхеcутиве Счедуле (ЭХ)“. 2022-йил 29-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-март.
  10. ↑ „У.С. Сенате Ролл Cалл Вотес 117тҳ Cонгресс – 1ст Сессион“. У.С. Сенате. 2021-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-январ.
  11. ↑ Шорт 1923, сс. 55–56.
  12. ↑ „Ан Аcт фор эстаблишинг ан Эхеcутиве Департмент, то бе деноминатед тҳе Департмент оф Фореигн Аффаирс“. ГПО (1789-йил 27-июл). Қаралди: 2024-йил 27-июл.
  13. ↑ „Ан Аcт то провиде фор тҳе Сафе-кеэпинг оф тҳе Аcц, Реcордс, анд Сеал оф тҳе Унитед Статес, анд фор отҳер пурпосес“. ГПО (1789-йил 15-сентябр). Қаралди: 2024-йил 27-июл.
  14. ↑ „Дутиэс оф тҳе Сеcретарй оф Стате“. У.С. Департмент оф Стате. 2019-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 1-феврал.
  15. ↑ Статесман анд Фриэнд: Cорреспонденcе оф Жоҳн Адамс wитҳ Бенжамин Wатерҳоусе, 1784–1822. Бостон, МА: Литтле, Броwн, анд Cомпанй, 1927 — 57-бет. 
  16. ↑ „Административе Тимелине оф тҳе Департмент оф Стате – Департмент Ҳисторй – Оффиcе оф тҳе Ҳисториан“. ҳисторй.стате.гов. 2021-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-январ.
  17. ↑ „Дутиэс оф тҳе Сеcретарй оф Стате оф тҳе Унитед Статес“. www.стате.гов. Унитед Статес Департмент оф Стате (2009-йил 20-январ). 2019-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 28-март.
  18. ↑ „3 У.С. Cоде § 20 – Ресигнатион ор рефусал оф оффиcе“ (эн). ЛИИ / Легал Информатион Институте. 2017-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-январ.
  19. ↑ „Ҳ.Р.3212 – 113тҳ Cонгресс (2013–2014): Сеан анд Давид Голдман Интернатионал Чилд Абдуcтион Превентион анд Ретурн Аcт оф 2014“. Cонгресс.гов (2014-йил 8-август). 2022-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-май. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/AQSh_davlat_kotibi" dan olindi